Vaccinatie tegen gordelroos kan het risico op dementie flink verlagen, vooral bij vrouwen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Stanford University, gepubliceerd in Nature (2025). De onderzoekers analyseerden gezondheidsgegevens van ruim 280.000 volwassenen in Wales en ontdekten dat het herpes zoster-vaccin het risico op een dementiediagnose binnen zeven jaar met gemiddeld 20 procent verlaagt.
De studie maakt gebruik van een uniek natuurlijk experiment: in Wales werd het vaccin vanaf 2013 alleen aangeboden aan mensen geboren op of na 2 september 1933. Hierdoor konden onderzoekers twee vrijwel identieke groepen vergelijken – mensen geboren nét voor en nét na deze datum – waarbij alleen de kans op vaccinatie verschilde.
Doordat beide groepen qua leeftijd, gezondheid en gedrag nauwelijks verschilden, konden de wetenschappers het effect van de vaccinatie zuiver meten. Ze ontdekten dat de kans op dementie in de gevaccineerde groep 3,5 procentpunt lager lag dan in de niet-gevaccineerde groep.
Het vaccin dat in de studie is onderzocht, is het levend verzwakte zoster-vaccin (Zostavax). Deze prik wordt normaal toegediend aan ouderen om gordelroos, een pijnlijke huiduitslag door heractivatie van het waterpokkenvirus, te voorkomen. Het lijkt nu dus ook een onverwacht voordeel te bieden: bescherming tegen geheugenverlies en cognitieve achteruitgang.
De onderzoekers verklaren dit beschermende effect deels doordat het vaccin virusreactivaties onderdrukt, die mogelijk ontstekingen in de hersenen veroorzaken. Ook zou het vaccin het afweersysteem op een bredere manier ‘trainen’, wat gunstig kan uitpakken voor de hersengezondheid.
Opvallend is dat vrouwen sterker lijken te profiteren van het vaccin dan mannen. Dit past bij eerder onderzoek, waaruit blijkt dat vrouwelijke immuunsystemen anders reageren op vaccins dan die van mannen.
De resultaten werden bovendien bevestigd in een tweede analyse, op basis van overlijdensgegevens in Engeland en Wales. Daaruit bleek dat ook het aantal sterfgevallen met dementie als hoofdoorzaak lager lag bij mensen die in aanmerking kwamen voor de vaccinatie.
Hoewel het om observationeel onderzoek gaat, is de kans op vertekening klein dankzij het unieke ontwerp van de studie. Dit maakt de bevindingen betrouwbaarder dan veel eerder onderzoek op dit gebied.
Bron: www.nature.com