Tijdens de internationale World Antibiotics Awareness Week (18-24 november), die het belang van verantwoord antibioticagebruik benadrukt, bracht A. Vogel, producent van kruiden- en plantenproducten, een persbericht uit over een zogenaamd baanbrekende studie. Deze studie beweert dat Echinacea (rode zonnehoed) de noodzaak voor antibiotica bij luchtweginfecties aanzienlijk kan verminderen. Maar een kritische analyse van dit onderzoek wijst op ernstige methodologische tekortkomingen en overdreven claims.
Kern van het onderzoek
De studie, getiteld Echinacea Reduces Antibiotics by Preventing Respiratory Infections: A Meta-Analysis (ERA-PRIMA), analyseerde 30 klinische proeven met in totaal 5652 deelnemers.1 De resultaten suggereren:
- 32% minder luchtweginfecties
- 56% minder complicaties
- 71% reductie van antibioticagebruik
Daarnaast stelt de studie dat alcoholische extracten van vers geoogste Echinacea purpurea het meest effectief zijn.
Belangrijke tekortkomingen in de Vogelstudie
Bij een nadere analyse van het onderzoek, uitgevoerd door onafhankelijke experts van het Departement Farmaceutische Wetenschappen van de Universiteit Antwerpen, komen meerdere problemen naar voren:
- Slordig protocol
- Het protocol was onvolledig en bevatte fouten. Zo wordt ten onrechte beweerd dat virale luchtweginfecties meestal voorafgegaan worden door bacteriële infecties.
- De selectiecriteria voor opgenomen studies waren niet helder.
- Ongelijke vergelijking
- De studie combineert 30 onderzoeken met uiteenlopende methodologieën, patiëntgroepen en behandelmethoden. Er werd bijvoorbeeld geen onderscheid gemaakt tussen preventieve en curatieve toepassingen van echinacea.
- Hoogwaardige onderzoeken die geen effect van echinacea vonden, werden niet opgenomen.
- Onbetrouwbare cijfers
- Veel van de gerapporteerde cijfers, zoals de vermindering van complicaties en antibioticagebruik, zijn niet rechtstreeks uit de studiegegevens af te leiden.
- Belangrijke uitkomsten, zoals complicatierisico’s, zijn afhankelijk van patiëntkenmerken. Toch werden zeer verschillende patiëntgroepen samengevoegd.
- Belangenverstrengeling
- Het onderzoek werd gesponsord door A. Vogel, wat twijfel oproept over de objectiviteit van de studie. Meerdere auteurs ontvingen betalingen van de producent.
Eerder onderzoek
Het wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit van echinacea is tot nu toe gemengd en niet definitief. Sommige studies suggereren dat echinacea het risico op verkoudheid kan verminderen. Een meta-analyse uit 2007 concludeerde dat echinacea de kans op verkoudheid met 58% vermindert en de duur van verkoudheidssymptomen met gemiddeld 1,4 dagen verkort.2 Echter, andere onderzoeken vonden geen significant preventief effect.3
De Cochrane-review Echinacea for preventing and treating the common cold (2014) analyseerde 24 gerandomiseerde gecontroleerde studies met in totaal meer dan 4.600 deelnemers om de effectiviteit van echinacea bij het voorkomen en behandelen van verkoudheid te evalueren.
De resultaten toonden geen statistisch significante vermindering in het risico op een verkoudheid bij preventief gebruik van echinacea in vergelijking met een placebo. Bij de behandeling van bestaande verkoudheden was er een mogelijk bescheiden effect op de verkorting van de duur en ernst van symptomen, maar deze bevindingen waren niet consistent en klinisch niet overtuigend.4
Wat betekent dit nu voor de consument? Spectaculaire beweringen zoals die in het onderzoek gesponsord door Vogel kunnen het beste met enige terughoudendheid worden bekeken. En het gebruik van echinacea kan voorlopig het beste worden gezien als aanvullende ondersteuning en niet zonder meer als vervanging voor een medische behandeling.
Bronnen:
- Stange R et al. Echinacea Reduces Antibiotics by Preventing Respiratory Infections: A Meta-Analysis (ERA-PRIMA). Antibiotics (Basel) 2024; 16;13(4):364.
- Henw
- gezondheidenwetenschap.be
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24554461/
Homeopathie als alternatief voor antibiotica bij luchtweginfecties