Neeltje Batelaan hield op 5 september jl. haar oratie, waarin ze haar visie op en toekomstplannen voor de behandeling van angststoornissen uiteenzette: angststoornissen zijn hardnekkig en vereisen een tijdige behandeling om langdurige effecten te voorkomen.¹ Haar holistische visie lijkt hoop te bieden.

Batelaan is hoogleraar psychiatrie van angstgerelateerde stoornissen bij het Amsterdam UMC en psychiater en opleider bij GGZ inGeest. In haar nieuwe rol als hoogleraar ziet ze kansen om bij te dragen aan belangrijke verbeteringen in de zorg voor mensen met angststoornissen. Ze erkent de hoge lijdensdruk bij deze patiëntengroep en het feit dat behandelingen vaak slechts tijdelijk verlichting bieden.²

Recente cijfers tonen een verontrustende toename van angststoornissen in Nederland, met een stijging van 10 naar 15 procent van de volwassen bevolking die hiermee te maken heeft. De maatschappelijke impact is aanzienlijk, zoals aangetoond door het RIVM, met gevolgen als isolatie van individuen, overbelasting van partners, verhoogd ziekteverzuim en zelfs het onbedoeld aanleren van angstig gedrag aan kinderen. Batelaan benadrukt dat deze impact dringend moet worden verminderd.¹

Aanvankelijk kunnen angststoornissen mild zijn, maar vaak ze worden hardnekkiger na verloop van tijd. Dit leidt tot vermijding van bepaalde situaties en kan gepaard gaan met bijkomende stoornissen zoals depressie of overmatig middelengebruik, wat de vooruitzichten verslechtert.¹ Batelaan benadrukt het belang van een lange termijnbenadering in plaats van de huidige kortetermijnoplossingen die vaak niet duurzaam blijken te zijn. Angststoornissen zijn hardnekkig en vereisen een tijdige behandeling om langdurige effecten te voorkomen.¹

Omdat meer dan de helft van de angststoornissen al voor het 18^e levensjaar ontstaat, is het belangrijk alert te zijn bij angstklachten onder jongeren en adolescenten.¹ Door vroegtijdige interventie en preventie kan de hardnekkigheid van deze stoornissen worden verminderd. Batelaans visie wordt ondersteund door een maatschappelijke kosten-batenanalyse, waaruit blijkt dat het wachten met behandelen tot de problematiek ernstiger wordt, ongunstig is. Meer kennis en bewustwording in de samenleving en onder zorgprofessionals is cruciaal, evenals het terugdringen van de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg (GGZ).¹

Al kunnen de huidige behandelingen angstklachten op korte termijn verlichten, de onderliggende kwetsbaarheid blijft bestaan, wat een risico op terugval met zich meebrengt.² Een op de vier mensen krijgt na een succesvolle cognitieve gedragstherapie opnieuw klachten en een op de drie na het afbouwen van medicatie. Batelaan benadrukt het belang van transparantie en het bieden van een realistisch beeld van angstproblematiek aan patiënten, inclusief de mogelijkheid van terugval. Dit helpt voorkomen dat patiënten zich schamen als hun klachten terugkeren.

Daarnaast roept Batelaan op tot de ontwikkeling van vervolgbehandelingen, aangezien een aanzienlijk deel van de patiënten onvoldoende herstelt na een eerste behandeling. Dit gebrek aan vervolgbehandelingen is ook gesignaleerd in de herziene multidisciplinaire behandelrichtlijn voor angst- en dwangstoornissen.³ Batelaans visie op een holistische en preventieve benadering van angststoornissen biedt hoop op betere en duurzamere behandelresultaten voor de toekomst.

Bronnen:

1. De impact van angststoornissen is torenhoog, maar kan omlaag (amsterdamumc.org)
2. Oratie Neeltje Batelaan: “Een realistisch beeld van angststoornissen is belangrijk” – GGZ inGeest
3. Update Multidisciplinaire richtlijn Angst- en Dwangstoornissen gepubliceerd (nvvp.net)

Angststoornissen: de schrik om het hart

Vraag & antwoord: Angststoornis