Niet alleen antibiotica, maar ook veel andere geneesmiddelen kunnen de darmflora blijvend ontregelen. Nieuw onderzoek toont aan dat veranderingen in het microbioom soms jarenlang aanhouden na het stoppen met medicijnen.
De menselijke darm bevat biljoenen bacteriën, schimmels en gisten die samen het darmmicrobioom vormen. Dit ecosysteem speelt een sleutelrol in spijsvertering, afweer en zelfs stemming. Een gezonde darmflora is stabiel en gevarieerd, maar raakt snel uit balans door onder meer voeding, ziekte of medicijnen. Dat antibioticagebruik het microbioom verstoort, is bekend. Nu blijkt dat ook andere veelgebruikte medicijnen een langdurig effect kunnen hebben.
Een grootschalige studie analyseerde gegevens van 2.509 volwassenen uit het Estse biobankonderzoek. De deelnemers, tussen 23 en 89 jaar oud, leverden bloed-, wang- en ontlastingsmonsters in. Van een deel werd vier jaar later opnieuw een monster genomen. Met geavanceerde DNA-technieken bekeken onderzoekers de samenstelling van hun darmflora en koppelden die aan medicijngebruik.
De deelnemers gebruikten in totaal meer dan 400 verschillende geneesmiddelen, variërend van antidepressiva tot maagzuurremmers. De resultaten waren opvallend: van de 186 onderzochte middelen beïnvloedden er 167 het microbioom. Bij 78 middelen hielden die effecten aan na het stoppen van het gebruik. Vooral mensen die meerdere medicijnen combineerden, vertoonden sterkere veranderingen in de samenstelling van hun darmbacteriën.
De grootste impact werd gezien bij benzodiazepinen (angstremmers en slaapmiddelen), bètablokkers, protonpompremmers (zoals omeprazol), antidepressiva, glucocorticoïden en biguaniden (metformine, gebruikt bij diabetes type 2). Zelfs jaren na het stoppen waren de sporen van deze middelen nog zichtbaar in de darmflora.
Volgens de onderzoekers verschilt het effect per geneesmiddel, zelfs binnen dezelfde groep. Zo bleek alprazolam (Xanax) een veel breder effect op de darmflora te hebben dan diazepam (Valium). De wetenschappers suggereren dat artsen bij gelijke werkzaamheid kunnen kiezen voor middelen die het microbioom minder verstoren.
Hoe medicijnen precies invloed uitoefenen, verschilt per type. Antidepressiva en bètablokkers kunnen de darmbewegingen vertragen, waardoor bacteriën zich anders verdelen. Maagzuurremmers verminderen het natuurlijke zuur in de maag, wat bacteriegroei in de darmen vergemakkelijkt. Andere middelen veranderen indirect het eetpatroon of de stofwisseling, wat eveneens de darmflora beïnvloedt.
Hoewel het onderzoek veel inzicht geeft, waarschuwen experts dat er nog geen oorzakelijk verband is vastgesteld. Voeding, leefstijl en omgeving spelen ook een rol. Toch benadrukken artsen dat bewust gebruik van medicijnen belangrijk blijft. Geneesmiddelen moeten alleen worden gebruikt als dat echt nodig is. Langdurig gebruik — vooral van benzodiazepinen of maagzuurremmers — verdient regelmatige herbeoordeling.
Wie zijn darmgezondheid wil ondersteunen, kan volgens deskundigen kiezen voor vezelrijke voeding, weinig bewerkt voedsel en regelmatige lichaamsbeweging. Dat helpt het microbioom te herstellen en versterkt de natuurlijke balans in de darmen.
Bronnen:
journals.asm.org
pmc.ncbi