Probiotica zijn zogenaamde ‘goede’ bacteriën die onze darmgezondheid en ons immuunsysteem een boost kunnen geven. Er zijn verschillende soorten probiotische bacteriën, die verschillende eigenschappen hebben. Nieuwe ontwikkelingen, zoals bacteriofagen, vergroten de therapeutische mogelijkheden. Apotheker Han Siem bespreekt de positieve effecten van probiotica, maar legt ook uit op welke bijwerkingen en medicijn-interacties je attent moet zijn.

Door: Han Siem

Volgens recente onderzoekscijfers gebruiken in Nederland inmiddels meer dan 1,4 miljoen mensen regelmatig probiotica in de vorm van supplementen of gefermenteerde voeding, zoals yoghurt en zuurkool.¹ Probiotica zijn levende micro-organismen die positieve effecten kunnen hebben op onze gezondheid. Ze bestaan vooral uit bacteriën, hoewel er ook enkele nuttige gisten tussen zitten. In onze darmen, waar zich miljarden bacteriën bevinden, spelen deze micro-organismen een cruciale rol.

Ze helpen bij de spijsvertering, zorgen voor een goede opname van voedingsstoffen en ze ondersteunen ons immuunsysteem.² Als we echter ziek worden, ongezond eten of antibiotica gebruiken, kan de balans tussen ‘goede’ en ‘slechte’ bacteriën verstoord raken. Probiotica kunnen dan helpen om deze balans te herstellen, vooral bij mensen met spijsverteringsproblemen, een verzwakt immuunsysteem of met stressgerelateerde klachten.

De kracht van goede bacteriën

Wanneer we het hebben over probiotica, zijn er enkele bacteriesoorten die er echt uitspringen vanwege hun bewezen werking en de gezondheidsvoordelen die ze kunnen bieden. De bekendste daarvan is waarschijnlijk de lactobacillus. Deze bacteriesoort komt veel voor in yoghurt en andere gefermenteerde voedingsmiddelen en is bijzonder effectief in het handhaven van een gezonde pH-waarde in de darmen. Lactobacillen worden vaak ingezet om diarree en constipatie te verlichten. Daarnaast helpt deze bacterie bij het afbreken van lactose, waardoor mensen met een lactose-intolerantie vaak baat hebben bij een extra portie.³

Naast lactobacillus is bifidobacterium een belangrijke bacteriesoort. Bifidobacterium leeft vooral in de dikke darm en speelt een belangrijke rol bij de vertering van vezels. Vezels worden in de dikke darm gefermenteerd en omgezet in korte-keten vetzuren, die ontstekingsremmend werken en de darmcellen voeden.⁴ Deze bacterie ondersteunt ook het immuunsysteem door het risico op darminfecties te verlagen. Bifidobacterium wordt vaak ingezet bij mensen met darmklachten en draagt bij aan het herstel van de darmflora na het gebruik van antibiotica.

Een andere populaire probiotische soort is saccharomyces boulardii. Dit is eigenlijk een gist in plaats van een bacterie. Saccharomyces boulardii heeft een specifieke werking en wordt vaak gebruikt bij diarree, bijvoorbeeld bij reizigersdiarree en diarree die wordt veroorzaakt door antibiotica. Deze gist verdringt schadelijke bacteriën in de darmen en helpt de darmflora te herstellen.⁵ Vooral mensen met een gevoelige spijsvertering hebben vaak baat bij deze probiotische gist.

Een goede vuistregel is om het effect na drie tot zes maanden te evalueren

Streptococcus thermophilus tot slot is een bacterie die vaak voorkomt in zuivelproducten en die helpt bij de vertering van lactose. Voor mensen die moeite hebben met het verteren van zuivelproducten, kan deze bacterie nuttig zijn om de spijsvertering te ondersteunen. Daarbij produceert streptococcus thermophilus enzymen die de spijsvertering helpen bevorderen, wat gunstig is voor mensen met een gevoelige spijsvertering.

Sleutel tot gezonde darmen

De voordelen van probiotica zijn de afgelopen jaren steeds duidelijker geworden. Probiotica versterken niet alleen het immuunsysteem door de groei van nuttige bacteriën te bevorderen, maar kunnen ook bijdragen aan een stabielere spijsvertering.⁶ Veel mensen die last hebben van klachten zoals een opgeblazen gevoel, winderigheid, diarree of constipatie, ervaren verlichting na het gebruik van probiotica.

Verder helpen probiotica om ontstekingen te verminderen, wat belangrijk is voor mensen met aandoeningen als het prikkelbare darmsyndroom (PDS) of inflammatoire darmziekten als de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. De invloed van probiotica reikt zelfs tot onze hersenen. Er is namelijk steeds meer bewijs dat een gezonde darmflora ook bijdraagt aan een stabielere gemoedstoestand.⁷ Dit komt doordat de darmen en hersenen nauw met elkaar verbonden zijn via de zogenaamde darm-hersen-as.

Hoe en hoe lang?

Veel mensen vragen zich af hoe lang ze probiotica veilig kunnen gebruiken. Het antwoord hangt af van de reden waarom iemand probiotica neemt. Bij tijdelijke klachten, zoals diarree na een antibioticakuur, kan een kuur van enkele weken voldoende zijn. Mensen met chronische darmklachten of mensen die hun immuunsysteem extra willen ondersteunen, kunnen probiotica gedurende langere periodes innemen. Een goede vuistregel is om na drie tot zes maanden het effect van de probiotica te evalueren. Overleg met een zorgverlener kan ook helpen om te bepalen of langdurig gebruik van probiotica nuttig is.

Nieuwe ontwikkeling

Naast probiotica is er een nieuwe ontwikkeling die steeds meer aandacht krijgt: bacteriofagen. Bacteriofagen – ook wel fagen genoemd – zijn kleine virussen die specifieke bacteriën aanvallen en vernietigen. Hoewel dit misschien verontrustend klinkt, zijn bacteriofagen veilig voor mensen, omdat ze zich alleen richten op specifieke bacteriesoorten en geen effect hebben op menselijke cellen.⁸ Deze aanpak kan vooral nuttig zijn als de darmflora uit balans is geraakt door bijvoorbeeld antibiotica, omdat bacteriofagen geen gezonde bacteriën aantasten.

Bacteriofagen kunnen ook nuttig zijn bij chronische darmproblemen, zoals het prikkelbare darmsyndroom, waarbij specifieke schadelijke bacteriën zijn betrokken. Onderzoekers hopen dat fagen in de toekomst kunnen worden ingezet om infecties te bestrijden die resistent zijn tegen antibiotica. Door hun specifieke werking kunnen artsen in de toekomst mogelijk per patiënt bekijken welke soort bacteriofagen het beste kan worden ingezet om bepaalde schadelijke bacteriën aan te pakken. Dit opent de deur naar een meer gepersonaliseerde benadering van darmgezondheid.

Goed om te weten

Hoewel probiotica veel voordelen bieden, zijn er ook enkele mogelijke nadelen en bijwerkingen waarmee men rekening moet houden. Vooral in de beginfase kunnen sommige mensen last krijgen van een opgeblazen gevoel, winderigheid en lichte maagklachten. Deze klachten zijn meestal tijdelijk en verdwijnen vanzelf wanneer het lichaam gewend raakt aan de nieuwe bacteriën in de darmen.⁹

Voor de meeste mensen zijn probiotica veilig, maar er zijn enkele uitzonderingen. Bij mensen met een ernstig verzwakt immuunsysteem, zoals mensen die chemotherapie ondergaan, kan het gebruik van probiotica infecties veroorzaken. Daarom is het in zo’n geval belangrijk om vooraf met een arts te overleggen.

Er kunnen ook interacties optreden tussen probiotica en bepaalde medicijnen. Antibiotica kunnen bijvoorbeeld de werking van probiotica verminderen, omdat deze ook de goede bacteriën doden. Als probiotica tegelijk met antibiotica worden ingenomen, kan dit de effectiviteit van de probiotica dus beperken. Het is dan ook aan te raden om een paar uur tussen de inname van antibiotica en probiotica aan te houden, of om probiotica pas te gebruiken na afloop van de antibioticakuur om de darmflora weer op te bouwen.

Naast antibiotica kunnen probiotica ook een wisselwerking hebben met immunosuppressiva; medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken. Voor mensen met een immuunstoornis of mensen die een orgaantransplantatie hebben ondergaan is het daarom belangrijk om eerst advies in te winnen bij een arts voordat zij probiotica gaan gebruiken.

Gezonde vooruitzichten

De toekomst van darmgezondheid ziet er veelbelovend uit. Probiotica bieden nu al ondersteuning voor onze spijsvertering en immuniteit, en met de nieuwe ontwikkelingen op het gebied van bacteriofagen kan deze ondersteuning nog verder worden uitgebreid. De combinatie van probiotica en bacteriofagen zou wel eens een krachtige oplossing kunnen zijn voor mensen met complexe darmproblemen. Het vermogen om specifieke bacteriën aan te pakken zonder de rest van de darmflora te verstoren, maakt bacteriofagen tot een veelbelovende aanvulling op de traditionele probiotica.

Voor wie zijn of haar darmgezondheid een boost wil geven, is het belangrijk te weten dat probiotica – ingenomen als supplement of via gefermenteerde voeding – voor de meeste mensen veilig zijn, mits ze op de juiste manier worden gebruikt. Het is altijd goed om te overleggen met een arts, therapeut of apotheker, vooral als je al medicijnen gebruikt of een zwakke gezondheid hebt. ●

Bronnen

1. Darmgezondheid.nl/voeding-en-leefstijl/probiotica.
2. Soe.nl/kennisbank/probiotica-interactie-met-het-immuunsysteem.
3. Darmgezondheid.nl/nieuws-probiotica-en-griep.
4. Rivm.nl/publicaties/immunomodulation-by-probiotics-a-literature-survey.
5. Soe.nl/kennisbank/probiotica-ter-ondersteuning-van-het-darmepitheel.
6. Darwynhealth.com/infections-and-infectious-diseases/management-of-infections-and-infectious-diseases/principles-and-strategies-for-managing-infectious-diseases/role-of-probiotics-and-prebiotics-in-preventing-and-managing-infections/the-link-between-gut-health-and-infections-how-probiotics-and-prebiotics-can-help/?lang=nl.
7. Bijblijven, 36, 15–29 (2020), link.springer.com/article/10.1007/s12414-020-0118-3.
8. Rivm.nl/publicaties/immune-effects-of-probiotics-in-humans-evaluation-of-efficacy-and-safety.
9. Mens-en-gezondheid.infonu.nl/gezonde-voeding/189559-probiotica-indicatie-en-bijwerkingen-van-goede-bacterien.html.