Nieuwe studies onthullen dat geheugen niet exclusief aan de hersenen is voorbehouden. Zelfs cellen in andere delen van het lichaam, zoals vet- en niercellen, kunnen ‘herinneringen’ opslaan die onze gezondheid beïnvloeden.
Wat is celgeheugen?
Historisch gezien wordt geheugen alleen geassocieerd met de hersenen, waar we informatie en ervaringen opslaan. Onderzoek van de New York University (NYU) toont echter aan dat ook niet-hersencellen, zoals nier- en zenuwcellen, een soort geheugen hebben. Deze cellen kunnen informatie onthouden die relevant is voor hun specifieke functies.
Bijvoorbeeld, niercellen kunnen zich patronen van zout en voedingsstoffen herinneren en hun gedrag daarop aanpassen. Net als hersencellen werken ze volgens het spacing effect, waarbij herhaalde, gespreide prikkels sterkere herinneringen creëren.
Vetcellen onthouden obesitas
Een studie van ETH Zürich laat zien dat vetcellen een epigenetisch geheugen van obesitas behouden, zelfs na gewichtsverlies. Dit betekent dat veranderingen in het DNA van vetcellen ervoor zorgen dat ze sneller terugkeren naar een obesogene staat, wat het jojo-effect bij diëten verklaart.
Volgens prof. Ferdinand von Meyenn onthouden deze cellen hun vroegere toestand, wat gewichtsbeheersing bemoeilijkt. Dit geheugen heeft waarschijnlijk evolutionaire voordelen, omdat het lichaam traditioneel gericht was op het behouden van gewicht in tijden van voedselschaarste.
Gezondheidseffecten van celgeheugen
- Voordelen: Celgeheugen helpt lichaamscellen zich aan te passen aan externe omstandigheden. Pancreascellen, bijvoorbeeld, kunnen beter insuline produceren na herhaalde blootstelling aan suiker.
- Uitdagingen: Het geheugen van vetcellen kan gewichtsverlies tegenwerken, terwijl aanhoudende stress of slechte voeding schadelijke patronen kan vastleggen in lichaamscellen.
Kan celgeheugen worden gewist?
Vooralsnog zijn er geen medicijnen beschikbaar om epigenetisch geheugen te wissen. Onderzoekers ontwikkelen nieuwe technieken, maar deze zijn nog in een vroeg stadium. Inzicht in celgeheugen kan in de toekomst leiden tot innovatieve behandelingen voor chronische aandoeningen zoals obesitas en diabetes.
De ontdekking van geheugen buiten de hersenen biedt nieuwe inzichten in gezondheid. En benadrukt nog eens de complexiteit van ons lichaam en opent nieuwe mogelijkheden voor gerichtere medische interventies.
Bronnen
Kukushkin et al. Non-brain Cells Store Memories. Nature Communications, 2024.
Von Meyenn et al. Epigenetic Memory of Obesity in Fat Tissue. Nature, 2024.