Het vervangen van gewoon keukenzout door kaliumverrijkt zout kan wereldwijd mogelijk miljoenen gevallen van hart- en nierziekten voorkomen. Een nieuw modelonderzoek schat dat bijna drie miljoen sterfgevallen per jaar vermeden kunnen worden als deze zoutvervanger breed wordt ingevoerd.
Gewoon keukenzout bestaat vooral uit natriumchloride. Een hoge inname van natrium verhoogt de bloeddruk en daarmee het risico op hart- en vaatziekten en nierschade. Tegelijkertijd krijgen veel mensen juist relatief weinig kalium binnen. Ook dat kan ongunstig zijn voor de bloeddruk.
Onderzoekers van The George Institute for Global Health onderzochten daarom wat er zou gebeuren als een deel van het natrium in zout wordt vervangen door kalium. Hun resultaten verschenen in Nature Health. Het onderzoek omvatte gegevens uit 193 landen.
Kaliumverrijkt zout bestaat in dit onderzoek uit ongeveer 75 procent natriumchloride en 25 procent kaliumchloride. Voor de meeste mensen verandert dit de smaak nauwelijks. Tegelijkertijd neemt de natriuminname af en de kaliuminname toe.
Bijna drie miljoen sterfgevallen
De onderzoekers gebruikten een rekenmodel om verschillende scenario’s door te rekenen. Daarbij keken ze naar zout dat thuis wordt gebruikt, maar ook naar zout in bewerkte voedingsmiddelen en restaurantmaaltijden.
Wanneer wereldwijd al het gewone zout zou worden vervangen, zouden volgens het model jaarlijks ongeveer 10,17 miljoen nieuwe gevallen van hart- en vaatziekten en chronische nierziekte kunnen worden voorkomen. Ook zouden naar schatting 2,96 miljoen mensen minder aan deze aandoeningen overlijden.
Dat komt overeen met ongeveer 14,6 procent van alle jaarlijkse sterfgevallen door hart- en vaatziekten en chronische nierziekte die in het model werden meegenomen.
Alleen het vervangen van zout bij het thuis koken en aan tafel zou al ongeveer 1,85 miljoen sterfgevallen per jaar kunnen voorkomen. Wordt alleen het zout in kant-en-klaarproducten en restaurantmaaltijden vervangen, dan komt de geschatte winst uit op ongeveer 1,56 miljoen sterfgevallen per jaar.
Vooral voordeel via lagere bloeddruk
Het belangrijkste effect ontstaat doordat kaliumverrijkt zout de bloeddruk kan verlagen. Minder natrium en meer kalium verminderen samen de druk op hart en bloedvaten.
Eerder onderzoek ondersteunt dit mechanisme. In een groot onderzoek in China leidde het gebruik van kaliumverrijkt zout tot 14 procent minder beroertes, 13 procent minder ernstige hart- en vaatproblemen en 12 procent minder sterfte door alle oorzaken.
Volgens het nieuwe model zouden vooral landen met grote bevolkingen en een hoge zoutconsumptie veel gezondheidswinst kunnen boeken. China en India behoren tot de landen waar het absolute effect naar verwachting het grootst is.
Ook mensen met hoge bloeddruk kunnen veel voordeel hebben. Wanneer alleen mensen met vastgestelde hypertensie thuis kaliumverrijkt zout zouden gebruiken, kunnen volgens de berekeningen jaarlijks ongeveer 590.000 sterfgevallen worden voorkomen.
Niet voor iedereen geschikt
Kaliumverrijkt zout heeft ook een belangrijk nadeel. Mensen met ernstig verminderde nierfunctie kunnen kalium minder goed uit het bloed verwijderen. Daardoor kan hyperkaliëmie ontstaan: een te hoog kaliumgehalte in het bloed. Dit kan gevaarlijke hartritmestoornissen veroorzaken.
Ook bepaalde geneesmiddelen verhogen het kaliumgehalte. Dat geldt onder meer voor sommige bloeddrukmedicijnen en middelen tegen hartfalen. Mensen met nierproblemen of die dergelijke medicijnen gebruiken, moeten daarom eerst met hun arts overleggen voordat zij gewoon zout vervangen door kaliumzout.
De onderzoekers namen dit risico mee in hun berekeningen. Bij mensen met gevorderde chronische nierziekte zou een volledige vervanging wereldwijd volgens het model ongeveer 100.000 extra sterfgevallen door hyperkaliëmie kunnen veroorzaken. Daartegenover staat een geschatte afname van ongeveer 750.000 sterfgevallen door de lagere bloeddruk.
Het blijft een modelonderzoek
De grote aantallen betekenen niet dat daadwerkelijk morgen miljoenen sterfgevallen kunnen worden voorkomen. De onderzoekers gebruikten een model met aannames over zoutgebruik, kaliuminname, bloeddruk en ziekterisico.
Ook verschilden de beschikbare gegevens sterk per land. Vooral over de verhouding tussen thuis toegevoegd zout en zout uit bewerkte voeding bestaan onzekerheden. Bovendien zou wereldwijde invoering jaren kosten.
De resultaten sluiten wel aan bij bestaande klinische studies waaruit blijkt dat kaliumverrijkt zout de bloeddruk kan verlagen en het risico op hart- en vaatziekten kan verminderen.
Kaliumverrijkt zout kan op bevolkingsniveau veel gezondheidswinst opleveren. Voor mensen met nierproblemen of medicijnen die het kalium verhogen, is medisch advies vooraf echter belangrijk.