Koffie is gezonder dan jarenlang gedacht: een matig gebruik verlaagt niet alleen de kans op hart- en vaatziekten, maar ook op kanker. Tijdenlang stond koffie in een kwade reuk. In het eerste kwart van deze eeuw is het beeld echter bijgesteld.
Dat wetenschappers relatief veel tijd nodig hebben gehad om een genuanceerd beeld neer te zetten van koffie, is op zich wel te verklaren. Zo kun je koffie op verschillende manieren bereiden, en die zijn niet allemaal even gezond. Ook is er een ‘omslagpunt’: vanaf ongeveer vier kopjes per dag wordt de gezondheidswinst (deels) ingehaald door gezondheidsschade. Mede doordat nogal wat wereldburgers (ruim) boven dat omslagpunt zaten en zitten, bestond decennialang het beeld dat koffie schadelijk is.
Koffie is vooral bekend door de ‘psychoactieve’ stof waardoor mensen zich beter voelen na een kopje: cafeïne. Toch is koffie véél meer dan alleen dit opwekkende stofje. Zo schrijven de Canadese kankeronderzoekers dr. Richard Béliveau en dr. Denis Gingras in hun boek Eten tegen kanker dat koffie een ‘zeer complexe drank is met een heel scala van fytochemische stoffen met allerlei biologische werkingen’. Ze doelen onder meer op cafestol en kahweol, die ‘het uitschakelen van kankerverwekkende stoffen versnellen’.
Cafestol en kahweol zijn echter inhoudsstoffen met twee gezichten. Terwijl ze enerzijds goed zijn voor het risico op kanker, verhogen ze tegelijk het LDL-cholesterol en daarmee de kans op hart- en vaatziekten. Dit is de reden waarom het Voedingscentrum een negatief advies geeft voor kookkoffie en koffie gezet met een cafetière, want daarin zit relatief veel cafestol en kahweol. Deze twee koffiebereidingen vallen daarom buiten de Schijf van Vijf. De voorkeur gaat uit naar filterkoffie.
Intussen is ook het mogelijke werkingsmechanisme achter het gunstige effect op hart en bloedvaten opgehelderd. Onderzoekers uit Duitsland vonden dat cafeïne de beweeglijkheid van cellen bevordert, via het eiwit p27. Dit eiwit is onder andere te vinden in de ‘energiecentrales’ van de lichaamscel: de mitochondriën. De daar opgewerkte energie helpt de cel om naar beschadigd weefsel toe te bewegen, bijvoorbeeld in de bloedvaten, wat bijdraagt aan herstel. Om dit effect te bewerkstelligen, zou de hoeveelheid cafeïne uit vier kopjes volstaan.
De kankeronderzoekers Béliveau en Gingras adviseren, net als het Voedingscentrum, een matig koffiegebruik: twee of drie kopjes per dag. Het lijkt de ‘goudbruine’ middenweg. Koffie bereid uit verse bonen verdient daarbij de voorkeur. Hierdoor blijven zoveel mogelijk nuttige stoffen behouden.
Meer informatie vind je op: https://journals.plos.org/plosbiology/article?id=10.1371/journal.pbio.2004408