Nieuwe Amerikaanse beleidskeuzes vormen een ernstige bedreiging voor de wereldwijde volksgezondheid. Door bezuinigingen en terugtrekking uit internationale samenwerkingen kan het risico op infectieziekten toenemen, met mogelijk miljoenen extra sterfgevallen in kwetsbare landen.
Recente besluiten van de Verenigde Staten hebben grote gevolgen voor de wereldwijde gezondheidszorg. Dat stellen onderzoekers in het vakblad BMJ. Zij waarschuwen dat het terugtrekken uit de Wereldgezondheidsorganisatie ( WHO) en het verminderen van internationale hulp leiden tot minder toegang tot zorg in lage- en middeninkomenslanden.
De veranderingen begonnen begin 2025. De Amerikaanse regering stopte of verminderde financiering van belangrijke programma’s. Een voorbeeld is PEPFAR, een initiatief tegen hiv en aids dat sinds 2003 miljarden investeerde. Door de plotselinge stopzetting moesten veel klinieken sluiten of zorg beperken. Daardoor kregen minder mensen toegang tot testen en behandeling.
De gevolgen kunnen groot zijn. Schattingen wijzen op miljoenen extra hiv-infecties en sterfgevallen tegen 2030. Ook de bestrijding van malaria en tuberculose komt onder druk te staan. Minder financiering betekent minder medicijnen, minder preventie en minder toezicht op uitbraken.
Daarnaast dreigen vaccinatieprogramma’s geraakt te worden. Als de Verenigde Staten hun steun aan internationale initiatieven zoals Gavi stopzetten, kan dit leiden tot een toename van ziekten die met vaccins te voorkomen zijn. Denk aan mazelen of polio. Zulke uitbraken kunnen zich over landsgrenzen verspreiden.
Onderzoekers spreken daarom van een mogelijke internationale noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid. Volgens internationale regels is daarvan sprake als een gebeurtenis een risico vormt voor meerdere landen en een gezamenlijke aanpak vereist. Opvallend is dat het hier niet gaat om een ziekte-uitbraak, maar om politieke beslissingen die dat risico vergroten.
De impact is vooral groot in landen die afhankelijk zijn van buitenlandse steun. Veel van deze landen hebben beperkte middelen om zelf zorgprogramma’s op te vangen. Het wegvallen van hulp kan leiden tot snelle verslechtering van de gezondheidszorg en meer sterfte.
Een officiële noodverklaring kan volgens de onderzoekers helpen. Zo’n verklaring kan internationale samenwerking stimuleren en extra financiering losmaken. Ook kunnen landen maatregelen nemen om medicijnen toegankelijker te maken, bijvoorbeeld door patenten tijdelijk te omzeilen in noodsituaties.
Snelle gezamenlijke actie lijkt nodig om verdere schade te beperken en kwetsbare populaties te beschermen tegen nieuwe uitbraken.