Bijna de helft van alle dementiegevallen is mogelijk te voorkomen door vroegtijdig risicofactoren te beïnvloeden. Een nieuw Zweeds onderzoek laat zien dat vooral bloeddruk, cholesterol, diabetes en leefstijl een grote rol spelen, vaak jaren voordat symptomen verschijnen.
Een recente studie van het Skåne Universitair Ziekenhuis in Zweden toont dat veel vormen van dementie gekoppeld zijn aan risicofactoren die te beïnvloeden zijn. Het onderzoek concentreerde zich op alzheimer en vasculaire dementie, de twee meest voorkomende vormen.
De onderzoekers analyseerden 494 deelnemers van gemiddeld 65 jaar uit de BioFINDER-2 studie. Zij ondergingen uitgebreide onderzoeken, waaronder hersenscans (MRI en PET), ruggenmergvochtanalyse en cognitieve tests. Gedurende vier jaar werden veranderingen in hun hersenen nauwkeurig gevolgd.
Uit de resultaten blijkt dat hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten, roken en een lager opleidingsniveau verband houden met beschadigingen in het hersenwit, zogenaamde white matter hyperintensities, die kenmerkend zijn voor vasculaire dementie. Bij alzheimer werden andere verbanden zichtbaar: diabetes hing samen met de vorming van beta-amyloïde plaques, en een lager lichaamsgewicht werd geassocieerd met ophopingen van tau-eiwitten.
De studie benadrukt dat dementie geen aandoening van enkel de oude leeftijd is. De hersenveranderingen beginnen vaak decennia eerder. Vooral vasculaire dementie, goed voor 17–30% van de gevallen, reageert sterk op controle op leefstijl- en metabole risicofactoren.
Het onderzoek ondersteunt het idee dat dementie ontstaat door een interactie tussen onveranderlijke factoren, zoals leeftijd en genen (APOE ε4), en beïnvloedbare factoren zoals bloeddruk, hart- en vaatgezondheid en metabole toestand. Door deze risicofactoren vroeg aan te pakken, kan de achteruitgang van de hersenen vertraagd of zelfs gedeeltelijk voorkomen worden.
Praktische stappen die het risico kunnen verlagen zijn: het behandelen van hoge bloeddruk en het verlagen van LDL-cholesterol, regelmatig bewegen en een hersen- en hartvriendelijk dieet met veel groenten, volle granen, vis, olijfolie en beperkte bewerkte voeding. Ook cognitieve stimulatie en onderwijs spelen een rol in het opbouwen van een ‘cognitieve reserve’. Zelfs voor mensen met genetische aanleg biedt een gezonde leefstijl een aanzienlijke bescherming.
Bronnen:
Journal of Prevention of Alzheimer’s Disease
BioFINDER-2 studie