Ouderen die van nature een hoger wandeltempo hebben, lopen mogelijk tot 50 procent minder risico op cognitieve achteruitgang. Nieuw onderzoek laat zien dat loopsnelheid een eenvoudige aanwijzing kan zijn voor de gezondheid van de hersenen, al bewijst de studie geen oorzakelijk verband.
Een stevige wandelsnelheid zegt mogelijk meer over de gezondheid van de hersenen dan tot nu toe werd gedacht. Onderzoekers hebben ontdekt dat tachtigers die van nature sneller lopen aanzienlijk minder vaak cognitieve achteruitgang ontwikkelen dan leeftijdsgenoten met een lager wandeltempo. Volgens de studie hebben deze zogenoemde ‘snelle wandelaars’ ongeveer de helft minder kans op problemen met geheugen en denken.
De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Neurology en versterken het idee dat loopsnelheid een eenvoudige en goedkope manier kan zijn om ouderen met een verhoogd risico op cognitieve achteruitgang vroegtijdig op te sporen.
Voor het onderzoek maakten wetenschappers gebruik van gegevens uit drie grote langlopende studies naar veroudering: het Health and Retirement Study International Network of Studies, de LonGenity Study en het Rush Memory and Aging Project. De deelnemers waren allemaal tachtig jaar of ouder. Op basis van hun gebruikelijke wandelsnelheid werden zij ingedeeld als ‘snelle wandelaars’ of ‘langzame wandelaars’.
Vervolgens vergeleken de onderzoekers de groepen op verschillende kenmerken van hersengezondheid. Daarbij werden geheugentesten, MRI-scans van de hersenen en, bij een deel van de deelnemers na overlijden, onderzoek van hersenweefsel gebruikt om kenmerken van dementie vast te stellen.
De snelle wandelaars scoorden duidelijk beter op cognitieve testen. Bovendien ontwikkelden zij ongeveer 50 procent minder vaak cognitieve achteruitgang dan deelnemers met een langzamer wandeltempo. Opvallend was dat beide groepen vergelijkbare hoeveelheden afwijkingen in de hersenen hadden die passen bij dementie. Dat suggereert dat sommige ouderen beter bestand zijn tegen deze veranderingen en hun cognitieve functies langer behouden.
Lopen lijkt een eenvoudige bezigheid, maar vraagt in werkelijkheid om een nauwkeurige samenwerking tussen verschillende lichaamssystemen. De hersenen moeten voortdurend informatie verwerken over evenwicht, spierkracht, zicht, coördinatie en de positie van het lichaam. Wanneer deze systemen minder goed samenwerken, kan de loopsnelheid afnemen, soms al voordat geheugenproblemen merkbaar worden.
De onderzoekers benadrukken daarom dat een afnemende wandelsnelheid een vroeg waarschuwingssignaal kan zijn van veranderingen in de hersenen. Een meting van de loopsnelheid kost slechts enkele seconden en vereist geen dure apparatuur. Daarmee kan deze eenvoudige test mogelijk een waardevolle aanvulling vormen tijdens reguliere gezondheidscontroles bij ouderen.
Toch waarschuwen de onderzoekers dat de resultaten voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd. Het gaat om een observationele studie, waardoor niet kan worden vastgesteld dat sneller lopen cognitieve achteruitgang voorkomt. Het is ook mogelijk dat een hogere wandelsnelheid vooral een weerspiegeling is van een gezonder brein, in plaats van de oorzaak daarvan.
Daarnaast kunnen andere factoren de loopsnelheid beïnvloeden, zoals artrose, hart- en vaatziekten, spierkracht en de algemene conditie. Daarom moet een lagere wandelsnelheid altijd worden beoordeeld in samenhang met de totale gezondheid van een oudere.
Wel sluiten de resultaten aan bij eerder onderzoek waaruit bleek dat een tragere loopsnelheid samenhangt met een groter risico op dementie, beroertes, vallen, kwetsbaarheid en ziekenhuisopnames. De nieuwe studie levert daarvoor extra bewijs en laat zien dat veranderingen in het looppatroon mogelijk al vroeg informatie geven over de gezondheid van de hersenen.
Regelmatig bewegen blijft volgens de onderzoekers een van de belangrijkste adviezen om gezond ouder te worden. Vooral wandelen, krachttraining en andere vormen van lichaamsbeweging kunnen bijdragen aan het behoud van spierkracht, mobiliteit en een goede doorbloeding van de hersenen. Ook een gezonde voeding, voldoende slaap, sociale contacten en een goede behandeling van hoge bloeddruk en diabetes blijven belangrijk voor het behoud van cognitieve functies.
Hoewel vervolgonderzoek moet uitwijzen of het verbeteren van de wandelsnelheid daadwerkelijk het risico op dementie kan verkleinen, lijkt één boodschap al duidelijk: de manier waarop iemand loopt kan waardevolle informatie geven over de gezondheid van het ouder wordende brein.