In 2023 en 2024 stegen de gemelde medicijntekorten in de Europese Unie tot een historisch hoogtepunt. Ondanks extra bevoegdheden voor het Europees Geneesmiddelenbureau ontbreekt nog steeds een effectief systeem om kritieke tekorten structureel aan te pakken.
Medicijntekorten zijn een hardnekkig probleem in de hele EU. Een nieuw verslag van de Europese Rekenkamer laat zien dat de bestaande maatregelen van de Unie weliswaar nuttig zijn geweest, maar dat fundamentele oorzaken nauwelijks zijn aangepakt. Vooral de beschikbaarheid van veelgebruikte antibiotica en andere essentiële middelen blijft kwetsbaar. Tussen januari 2022 en oktober 2024 meldden verschillende EU-landen een kritiek tekort aan 136 geneesmiddelen.
De gevolgen zijn groot. Tekorten bedreigen de volksgezondheid, veroorzaken onzekerheid bij patiënten en leiden tot hoge kosten voor zorgverleners en apotheken. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) speelt weliswaar een coördinerende rol, vooral sinds de coronapandemie, maar het beschikt niet over voldoende wettelijke bevoegdheden. Buiten crisistijd kan dit bureau landen niet actief ondersteunen. Bovendien melden farmaceutische bedrijven tekorten vaak te laat of onvolledig, waardoor het EMA geen volledig beeld heeft.
Een belangrijke oorzaak ligt in de toeleveringsketen. Grote delen van de productie, met name van antibiotica en pijnstillers, zijn uitbesteed aan Azië. Deze afhankelijkheid maakt de EU kwetsbaar. De Europese Commissie probeert hier sinds kort verandering in te brengen, maar de uitvoering verloopt moeizaam. Nationale overheden leggen inmiddels eigen voorraden aan, wat kan leiden tot ongelijke verdeling en zelfs nieuwe tekorten elders.
Ook de interne markt voor geneesmiddelen werkt niet optimaal. Toelating gebeurt grotendeels nationaal en geneesmiddelen die voor de hele EU zijn goedgekeurd, zijn niet altijd in alle landen verkrijgbaar. Verschillende verpakkingsvoorschriften en handelsbarrières bemoeilijken bovendien de herverdeling van beschikbare voorraden. Dat vergroot de ongelijkheid in toegang tussen lidstaten.
De Europese Commissie heeft voorstellen gedaan voor nieuwe wetgeving, waaronder strengere meldplichten bij tekorten en een EU-lijst van kritieke geneesmiddelen. Deze stappen kunnen verbetering brengen, maar volgens de Europese Rekenkamer lossen ze de kernproblemen waarschijnlijk niet volledig op. Het risico blijft dat Europeanen bij een volgend tekort opnieuw zonder essentiële medicijnen komen te zitten.
Een structureel en gecoördineerd Europees beleid blijft nodig om de beschikbaarheid van geneesmiddelen te waarborgen en patiënten overal in de EU te beschermen.