Elke moeder wil het allerbeste voor haar baby. Daarom is het extra confronterend: uit groot Nederlands onderzoek blijkt dat er in werkelijk élke onderzochte moedermelk PFAS is aangetroffen.

Niet bij een deel van de vrouwen, maar bij allemaal. Dat roept vragen op over hoe wijdverspreid deze giftige stoffen inmiddels zijn geraakt in ons voedsel, ons drinkwater en uiteindelijk in onszelf. Bij bijna één op de vijf moeders lag de hoeveelheid boven de gezondheidskundige grens, en dat baart ook binnen het RIVM zorgen.

Onderzoekers van het RIVM, Amsterdam UMC en de Vrije Universiteit Amsterdam bekeken moedermelk van 1.629 vrouwen uit heel Nederland. Ze zochten naar 29 verschillende PFAS-stoffen, ook wel “eeuwige chemicaliën” genoemd omdat ze nauwelijks afbreken in het milieu en lang in ons lichaam blijven.

Vier stoffen sprongen er duidelijk uit: PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS. Deze werden in 93 procent van alle monsters gevonden, met PFOS als koploper, zowel in hoeveelheid als in concentratie. De overige 21 onderzochte stoffen kwamen nauwelijks of niet voor.

Vrijwel alle mensen in Nederland krijgen te veel PFAS binnen — een conclusie die het RIVM al eerder trok op basis van bloedonderzoek, en die nu wordt bevestigd in moedermelk.

Wat betekent dit voor je baby?

Bij 82 procent van de moeders bleef de totale hoeveelheid PFAS in de moedermelk onder de gezondheidskundige risicogrens. Op basis van de huidige kennis worden in die gevallen geen schadelijke effecten voor het kind verwacht.

Belangrijk om te weten: die grens is gebaseerd op wat we nu weten, en PFAS zijn stoffen waarvan de effecten op de lange termijn nog altijd niet volledig in kaart zijn gebracht. “Geen schadelijke effecten verwacht” is dus geen garantie dat er niets gebeurt, maar een inschatting op basis van beperkte kennis.

Bij de resterende 18 procent lag de hoeveelheid daarboven. Dat is bijna één op de vijf baby’s die van de start af aan meer PFAS binnenkrijgt dan gezondheidskundig verantwoord wordt geacht. Dat betekent niet dat een kind automatisch klachten krijgt, maar schadelijke effecten kunnen ook niet worden uitgesloten.

PFAS kan bijvoorbeeld invloed hebben op het immuunsysteem, waardoor de afweer minder goed werkt, en er is bovendien geen enkele invloed van de baby zelf op deze blootstelling: die begint al vóór de geboorte, via de placenta, en gaat door via de borstvoeding.

Waarom toch borstvoeding geven?

Ondanks deze uitkomsten blijven het RIVM en het Voedingscentrum borstvoeding aanraden wanneer dat mogelijk is. Moedermelk bevat unieke voedingsstoffen en afweerstoffen die belangrijk zijn voor een gezonde start.

Volgens beide organisaties wegen die bekende voordelen nog altijd op tegen de mogelijke blootstelling aan PFAS. Toch is het geen vrije keuze zonder nadeel: moeders krijgen hier feitelijk de boodschap dat ze een risico moeten accepteren dat ze zelf niet hebben veroorzaakt en ook niet kunnen wegnemen.

Hoe komt PFAS eigenlijk in ons lichaam?

Dit onderzoek past bij eerdere berekeningen van het RIVM: Nederlanders krijgen via voedsel en drinkwater structureel meer PFAS binnen dan wenselijk is. Dat is al jaren bekend, en toch verandert er in de praktijk maar langzaam iets aan de blootstelling.

Omdat de stoffen zich nauwelijks afbreken, blijven ze bovendien tientallen jaren aanwezig in het lichaam en in het milieu. Er is wel een sprankje hoop: als de blootstelling afneemt, kunnen de concentraties in het lichaam langzaam dalen. Maar dat is een proces van jaren tot decennia, niet iets dat op korte termijn verlichting biedt.

 Wat wordt er tegen gedaan — en is dat genoeg?

De aanpak richt zich vooral op het beperken van de uitstoot aan de bron, maar critici wijzen erop dat de regelgeving keer op keer achter de feiten aanloopt:

– PFOS is in Europa pas sinds 2008 verboden, ruim nadat de risico’s al bekend waren
– PFOA is verboden sinds 2020 — ook hier lag er jarenlang bewijs van schadelijkheid voordat er een verbod kwam
– Nederland heeft samen met andere Europese landen een voorstel ingediend om vrijwel alle PFAS te verbieden, maar dit voorstel ligt al enige tijd ter beoordeling en een definitief besluit laat op zich wachten
– Bedrijven zijn verplicht hun uitstoot van deze stoffen naar lucht en water zoveel mogelijk te beperken, al blijkt in de praktijk dat vervuiling door de industrie (denk aan bekende PFAS-affaires rond chemiebedrijven) nog altijd doorwerkt in de leefomgeving

Dit onderzoek is onderdeel van een meerjarig Nederlands onderzoeksprogramma. Door de metingen de komende jaren te herhalen, willen onderzoekers zien of strengere regels ook echt leiden tot lagere PFAS-concentraties in ons lichaam en in moedermelk.

Tot die tijd blijft de kernvraag onbeantwoord: hoelang blijven we stoffen toestaan waarvan we de langetermijneffecten nog altijd niet volledig kennen?

Bronnen:
https://www.rivm.nl/pfas
https://www.rivm.nl/pfas/overzicht-onderzoeksrapporten-pfas