Er komt een grondig onderzoek naar de inzet van psychedelica bij ernstige psychiatrische aandoeningen.1 Hiertoe moet een landelijke infrastructuur worden ingericht rond de academische centra en een aantal gespecialiseerde instellingen voor geestelijke gezondheidszorg (ggz).
Psychedelica zijn bewustzijnsveranderende middelen: ze beïnvloeden de zintuigelijke waarneming, zoals zicht, gehoor, smaak en reuk.2 En ze kunnen hallucinogene effecten veroorzaken. Het besef van tijd en ruimte kan veranderen, kleuren kunnen feller lijken en het lijkt vaak of dingen bewegen.
Voorbeelden zijn de ‘klassieke psychedelica’ zoals paddo’s en triptruffels, LSD en ayahuasca. Of de ‘atypische psychedelica’: MDMA (of ecstasy) en ketamine. Mensen gebruiken psychedelica om verschillende redenen. Bijvoorbeeld om te ontspannen of om een leuke tripavond te hebben. Anderen gebruiken het voor spirituele ervaringen, persoonlijke ontwikkeling of om hun gezondheid te verbeteren.2
In de afgelopen jaren is er toenemende interesse in de therapeutische toepassingen van psychedelica.1 Het gaat dan om mensen met een psychiatrische aandoening die, ondanks de regulier aangeboden behandelingen, ernstige psychische klachten overhouden. Naar schatting is dit voor zo’n 200.000 mensen in Nederland het geval. Deze chronische, moeilijk behandelbare aandoeningen hebben een grote impact op de kwaliteit van leven en het functioneren van deze groep mensen.
Dit draagt bij aan de maatschappelijke ziektelast, de hoge zorgkosten en de lange wachttijden in de ggz. Deze aandoeningen zijn daarbij verantwoordelijk voor een forse beperking van de levensduur, door een slechtere lichamelijke gezondheid en door suïcide.1
Uit onderzoek komen aanwijzingen naar voren dat psychedelica significante verbeteringen kunnen opleveren bij deze groep patiënten evenals bij patiënten met (neurologische) pijnstoornissen. In de onderzoeken zijn verschillende psychedelische middelen toegepast.1 Voor een aanzienlijk deel betreft het middelen die momenteel onder de Opiumwet vallen, zoals psilocybine, MDMA en LSD. Een uitzondering vormt het geneesmiddel ketamine, dat al geregistreerd was voor pijnstilling en inmiddels ook geregistreerd is voor de behandeling van therapieresistente depressie.
De therapeutische toepassingen van psychedelica vormen een hoopvolle ontwikkeling voor patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen. Tegelijkertijd worden er belangrijke kennishiaten en risico’s gesignaleerd op het gebied van werking en bijwerkingen, en (kosten)effectiviteit, en zijn er belangrijke aandachtspunten op het gebied van regelgeving, ethische en maatschappelijke aspecten.1
Onderzoeks- en implementatieprogrammma
Om de kansen die psychedelica bieden te verzilveren en veilig, verantwoord en kosteneffectief aan te bieden, moet de overheid een samenhangend onderzoeks- en implementatieprogramma instellen. Zo’n programma, uit te voeren door een breed samengesteld, landelijk consortium, zou volgens het Signalement Psychedelica kunnen bestaan uit de volgende componenten:
- Kwalitatief hoogstaand toegepast wetenschappelijk onderzoek;
- Stapsgewijze implementatie van nieuwe behandelingen;
- Kwaliteitsbewaking en systematische monitoring van uitkomsten en bijwerkingen;
- Beschikbaarheid, betaalbaarheid en doelmatigheid; en
- Opleiding, training en accreditatie.
Met zo’n programma kan Nederland een belangrijke rol spelen op het gebied van hoogwaardig, multidisciplinair klinisch onderzoek naar de therapeutische toepassing van psychedelica en daarmee zijn internationale positie op het gebied van therapieontwikkeling en innovatie in de ggz versterken. Voor Nederlandse patiënten en hun lotgenoten wereldwijd is het te hopen dat deze inspanningen leiden tot nieuwe toepasbare inzichten en tot veilige effectieve behandelingen.
Bronnen:
- Signalement Psychedelica (TTP) (zonmw.nl)
- Schutten, M. van Elk. L. Stegemann. M. van Laar. Psychedelica-therapie: Over psychedelica en de therapeutische toepassingen van psychedelica bij psychische aandoeningen. Factsheets, Trimbos 2023.