Tieners met zeer ernstig overgewicht kunnen vanaf nu in aanmerking komen voor een maagverkleining die wordt vergoed uit het basispakket. Het Zorginstituut Nederland heeft besloten dat de behandeling voldoende effectief en veilig is voor een kleine groep jongeren bij wie andere behandelingen niet hebben geholpen.
Het besluit geldt voor jongeren van 13 tot 18 jaar die vrijwel zijn uitgegroeid. Zij moeten een body mass index (BMI) van meer dan 40 hebben. Ook jongeren met een BMI van minimaal 35 kunnen in aanmerking komen als zij daarnaast een aandoening hebben die samenhangt met hun overgewicht.
Voorwaarde is wel dat eerdere behandelingen onvoldoende resultaat hebben opgeleverd. De jongeren moeten eerst een intensief leefstijlprogramma hebben gevolgd, waarin aandacht is voor voeding, beweging en gedragsverandering.
Volgens schattingen kampen in Nederland inmiddels vijfhonderd tot achthonderd jongeren met ernstig of zeer ernstig overgewicht. Kinderarts Anita Vreugdenhil van het Maastricht UMC+ benadrukt dat het hierbij gaat om een complexe chronische aandoening. Factoren zoals erfelijke aanleg, hormonen, sociale omstandigheden en de leefomgeving spelen daarbij een belangrijke rol.
Nederlandse onderzoekers hebben de afgelopen jaren ervaring opgedaan met maagverkleiningen bij jongeren binnen wetenschappelijk onderzoek. Elf jongeren werden begeleid vanuit het Maastricht UMC+, terwijl de operaties werden uitgevoerd in het Máxima Medisch Centrum in Eindhoven. Deze ervaringen droegen bij aan de beoordeling van de behandeling.
Een maagverkleining brengt echter ook risico’s met zich mee. Internationale studies laten zien dat sommige jongeren na de operatie voedingsstoffentekorten ontwikkelen. Ook komt het voor dat een tweede operatie nodig is als het gewenste effect uitblijft of complicaties ontstaan.
Toch wegen deze risico’s volgens deskundigen vaak niet op tegen de gevolgen van onbehandeld ernstig overgewicht. Jongeren met ernstige obesitas lopen een verhoogd risico op onder meer diabetes type 2, hart- en vaatziekten, gewrichtsproblemen en psychische klachten. Vroege behandeling kan deze gezondheidsproblemen mogelijk beperken.
De toegang tot de operatie blijft streng gereguleerd. Een jongere wordt eerst behandeld door een lokaal zorgteam. Wanneer dat onvoldoende resultaat oplevert, volgt verwijzing naar een gespecialiseerd obesitasexpertisecentrum. Pas als ook daar geen andere behandelopties beschikbaar zijn, beoordeelt een landelijk expertteam of een operatie verantwoord is.
Naar verwachting zullen jaarlijks slechts tien tot twintig jongeren daadwerkelijk een maagverkleining ondergaan. Na de ingreep blijven zij minimaal vijf jaar onder medische, voedingskundige en psychosociale begeleiding. Daarnaast moeten zij hun eetpatroon blijvend aanpassen, omdat na een maagverkleining slechts kleine hoeveelheden voedsel kunnen worden gegeten.
Hoewel afslankmedicijnen zoals semaglutide veel aandacht krijgen, zijn deze middelen nog geen standaardoplossing voor jongeren. Onderzoek naar de veiligheid en effectiviteit op lange termijn loopt nog. Bovendien verwachten deskundigen dat niet iedere jongere voldoende baat zal hebben bij medicatie alleen.
De nieuwe regeling biedt daarmee een extra behandelmogelijkheid voor een kleine groep jongeren met ernstige obesitas. Tegelijkertijd blijft een zorgvuldige afweging van voordelen en risico’s noodzakelijk.
Voor ouders en jongeren die vragen hebben over ernstige obesitas is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts of een gespecialiseerd behandelcentrum.