Livemuziek aan het bed van een patiënt na een operatie in het ziekenhuis vermindert de pijn. Bovendien zorgt het voor minder angst en verbetert het algemeen welbevinden. Dit blijkt uit onderzoek op de chirurgische afdeling van het UMC Groningen onder 35 zestigplussers.1 Kan muziek onderdeel vormen van ziekenhuiszorg?
Sinds het begin van deze eeuw is het perspectief op gezondheid aan het veranderen.2 In de afgelopen decennia was er sprake van snelle technologische ontwikkelingen, waardoor de groei van de gezondheidszorg werd bevorderd en nieuwe behandelmogelijkheden beschikbaar kwamen. Tegelijkertijd is er een groeiend holistisch besef dat de geest en het lichaam nauw verbonden zijn, in plaats van de traditioneel medische opvatting dat dit twee afzonderlijk te benaderen delen van de mens waren.
Dat holistische besef is passend bij het moderne denken over verpleegkundige zorgverlening. Passende zorg moet leiden tot uitkomsten die van waarde zijn voor de patiënt. Muziek kent een intrinsieke waarde en lijkt daarmee het toonbeeld van een holistische interventie, die past in de transformatie van gezondheidszorg: van ziekte-gedreven naar passende zorg.
Om het effect van muziek op het herstel na operatie te kunnen onderzoeken, gingen de onderzoekers een samenwerking aan met het Prins Claus Conservatorium Groningen. Ze ontwikkelden een programma waarbij zowel musici als zorgprofessionals een rol kregen.
Patiënten van 60 jaar en ouder op chirurgische afdelingen in het ziekenhuis in Groningen kregen gedurende zes of zeven opeenvolgende dagen een livemuziek-sessie aan het bed van 10 tot 15 minuten.
Er werden een of twee stukken gespeeld, afhankelijk van de wensen en klinische toestand van de patiënt, en in afstemming met de verpleegkundigen. De muziek bestond uit het repertoire van de musici en improvisaties waaronder persoonsgerichte improvisaties. Daarbij zocht de musicus input van de patiënt door hem of haar te vragen een landschap, een gevoel of een kleur te beschrijven. Op die manier werd de patiënt bij het creatieproces betrokekn en ontstond onderlinge interactie.
Het onderzoek werd uitgevoerd bij 35 patiënten (interventiegroep). De belangrijkste effectmaat voor het onderzoek was de postoperatieve pijnbeleving bij de patiënt. Pijn werd gemeten aan de hand van de VAS-score2, een schaal van 0 (helemaal geen pijn) tot 10 (ondraaglijke pijn). De patiënt geeft aan welk cijfer voor hem of haar op dat moment van toepassing is. Verder werd gekeken naar angst, de mate van ontspanning en de patiënttevredenheid. Dat gebeurde via interviews. Ook werd de hartslagvariabiliteit (HSV) gemeten als proxy voor de reactie van het autonome zenuwstelsel. Het autonome zenuwstelsel is namelijk belangrijk voor het algemene herstel na een operatie en kan een rol spelen bij het ontstaan van complicaties.
Vergelijkbare metingen, op vergelijkbare tijdstippen, werden gedaan bij chirurgische patiënten in dezelfde leeftijdsgroep die geen livemuziek aan bed kregen (controlegroep).
De onderzoeksresultaten laten zien dat, hoewel de gemiddelde cijfers op de VAS in beide groepen bij aanvang laag waren, de pijn na de livemuziek aan het bed evident daalde ten opzichte van de controlegroep. Dit bleef zo tot drie uur na de sessie. Verder bleek er een afname van de angst bij de interventiegroep in vergelijking met de voormeting en leek de muziek enig effect te hebben op de hartslag. Dit laatste wijst erop dat muziek de mate van activatie van het autonome zenuwstelsel kan beïnvloeden.
Bronnen:
1 H. van der Wal.indd (rug.nl)
2 Mehta N. Mind-body dualism: A critique from a health perspective. Mens sana monographs 2011;9(1):202
3 https://meetinstrumentenzorg.nl/instrumenten/visual-analogue-scale/