Het onderzoek van iPH en LKCA, genaamd ‘Kunst als verwondermiddel’ verkent de waarde van actieve cultuurparticipatie voor de gezondheid in de eerstelijnszorg. Dit initiatief komt voort uit de druk op de Nederlandse gezondheidszorg en het besef dat gezondheid beïnvloed wordt door diverse factoren. Het doel van het onderzoek is om te bepalen of en hoe actieve cultuurparticipatie bijdraagt aan de zes dimensies van het gezondheidsconcept Positieve Gezondheid en om praktische handvatten te bieden voor de implementatie ervan in de zorgsector.

Het onderzoek bestaat uit een literatuurstudie en praktijkonderzoek. De literatuurstudie heeft zich gericht op bestaande internationale onderzoeken en toont aan dat actieve cultuurparticipatie positieve effecten heeft op preventie, promotie van een gezonde leefstijl en behandeling van ziekten. De praktijkstudies in Nederland verkenden hoe cultuurparticipatie bewust wordt ingezet in de eerstelijnszorg en onderzochten vijf diverse casestudies.

Actieve cultuurparticipatie omvat het deelnemen aan kunst- en culturele activiteiten zoals dans, muziek, theater en beeldende kunst. Deze activiteiten dragen bij aan gezondheid doordat ze verschillende werkzame elementen bevatten. Deze werkzame elementen zijn kenmerken van de activiteit, de deelnemer, de uitvoerder en de organisatie. Voorbeelden zijn de kunstdiscipline zelf, de betrokkenheid van kunstprofessionals, en de sociale interacties die tijdens de activiteiten plaatsvinden.¹

Positieve Gezondheid is een bredere kijk op gezondheid. Het concept is verdeeld in zes dimensies: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. Het richt zich op de veerkracht, eigen regie en aanpassingsvermogen van mensen, en niet enkel op de afwezigheid van ziekte. Het onderzoek toont aan dat actieve cultuurparticipatie positieve effecten heeft op alle zes dimensies. Mentale gezondheid profiteert het meest, gevolgd door meedoen en kwaliteit van leven. Lichaamsfuncties, zingeving en dagelijks functioneren worden minder vaak onderzocht, maar de gevonden relaties zijn doorgaans positief.^1,2

Het onderzoek wijst uit dat actieve cultuurparticipatie positieve effecten heeft voor specifieke doelgroepen, zoals mensen met chronische ziektes, mentale problemen en/of fysieke beperkingen. Echter, er is onvoldoende informatie om conclusies te trekken over de effecten op basis van geslacht, leeftijd, sociaaleconomische positie en culturele achtergrond. Deelnemers in de studies waren voornamelijk vrouwen van verschillende leeftijden, waarbij hun sociaaleconomische status en culturele achtergrond vaak niet beschreven werden.^1,3

Hoewel de resultaten veelbelovend zijn is samenwerking tussen culturele organisaties en zorgprofessionals nodig. De praktijkstudies laten zien dat projecten waarbij zorgprofessionals doorverwijzen naar culturele activiteiten succesvol zijn, maar dat verschillen in werkwijzen tussen de domeinen aanpassingen vergen. Bovendien is structurele financiering van deze activiteiten een uitdaging. Er is behoefte aan meer studies die specifiek de zes dimensies van positieve gezondheid onderzoeken en meer aandacht besteden aan werkzame elementen en mechanismen. Ook moet er meer focus komen op de sociaaleconomische status en culturele diversiteit van deelnemers en de effecten op mannen.¹

Bronnnen:

1. Kunst als (ver)wondermiddel. Over de inzet van actieve cultuurparticipatie voor Positieve Gezondheid in de eerstelijns-zorg (iph.nl)
2. Wat is het? – Institute for Positive Health (iph.nl)
3. Onderzoek: waarde van actieve cultuurparticipatie voor Positieve Gezondheid in eerstelijnszorg – Institute for Positive Health (iph.nl)