Judith Homberg, hoogleraar Translationele neurowetenschappen aan het Radboudumc in Nijmegen, doet onderzoek naar de relatie tussen hoogsensitiviteit en het gebruik van verslavende middelen.1 Zijn mensen die sensitiever zijn ook gevoeliger voor drugs?
Heb je vaak last van prikkels zoals harde geluiden, sterke geuren of fel licht, of ben je gevoelig voor andermans stemming? Dan zou je zomaar een hoogsensitief persoon (HSP) kunnen zijn. Het bestaat echt, blijkt uit verschillende wetenschappelijke onderzoeken. Volgens neurowetenschapper Judith Homberg van het Radboudumc is hoogsensitiviteit niet zwart-wit (’je bent hoogsensitief of je bent het niet’) maar moet je het beschouwen als een schaal van laag naar hoog.2 De meeste mensen zitten in het midden. Hoogsensitiviteit komt bij zo’n 20% van de mensen in meer of mindere mate voor. Het is geen aandoening of stoornis, het is een persoonlijkheidskenmerk. Op hersenscans is te zien dat een hoogsensitief persoon meer prikkels binnenkrijgt.
De algemene definitie van hoogsensitiviteit is: gevoeligheid voor prikkels en een diepgaande verwerking van die prikkels.3 Dit geldt voor zowel externe prikkels als geur, temperatuur en geluid, als voor emotionele prikkels: hoe voelt een ander zich, hoe is de sfeer in een groep, welke emoties spelen er? De hoogsensitieve mens let ook erg op details in de omgeving. Die diepgaande verwerking houdt in dat een hoogsensitief persoon eerst onderzoekt wat er aan de hand is om er de beste reactie op te bedenken. Hoogsensitieve mensen zijn creatief, empathisch, gewetensvol en hebben een goede intuïtie.
Sociaal-wetenschappelijk onderzoeker Esther Bergsma heeft nog een derde punt toegevoegd aan de definitie van hoogsensitiviteit.3 Niet alleen gevoeligheid voor prikkels en een diepgaande verwerking ervan, maar een intense reactie op een situatie. Een situatie die voor een niet hoogsentitief persoon gewoon neutraal aanvoelt, kan voor een hoogsensitief persoon juist heel fijn of heel stressvol zijn.3
Hoogsensitiviteit komt ook bij dieren voor, bijvoorbeeld bij ratten.1 Om de rol van omgevingsgevoeligheid, een van de aspecten van hoogsensitiviteit, biologisch te onderzoeken, ontwikkelde Homberg een rattenmodel. Een groep hoog- en laagsensitieve ratten, die zichzelf cocaïne hadden leren toedienen, werd blootgesteld aan verschillende condities. Er waren condities met een ‘negatieve omgeving’. Daarin zaten de ratten met z’n tweeën in een standaardkooi of een rat alleen in een lege kooi. In een ‘positieve omgeving’ zaten de ratten met meer dieren én speeltjes in een grote kooi.
Wat deed dit met hun ‘cocaïnegebruik’? Hooggevoelige ratten gebruikten meer cocaïne dan hun laaggevoelige soortgenoten. Veranderingen in hun huisvestingsomstandigheden, positief of negatief, hadden daarbij geen invloed. De ‘interne’ gevoeligheid voor cocaïne lijkt sterker dan de ‘externe’ gevoeligheid voor de huisvesting, was de conclusie. Om de hypothese te toetsen dat cocaïne zodanig belonend werkt dat het omgevingsaspect wordt overruled, worden moleculaire analyses van de hersenen van de proefdieren gedaan.
Bevindingen in dierproeven zijn niet zomaar te vertalen naar de complexiteit van het leven van mensen, maar ze sluiten wel aan bij de bevindingen uit ander onderzoek.1 Homberg adviseert dan ook: ‘Beschouw hoogsensitiviteit als een variatie in persoonlijkheid en niet zozeer als een probleem. Wie dit aspect van zichzelf kent én accepteert, kan beter anticiperen op eventuele risico’s op verslaving en kan tegelijk de positieve kanten van hoogsensitiviteit zien als beschermende factor.’1
Bronnen:
1 Hoogsensitiviteit en drugsgebruik | ZonMw
2 https://www.ggznieuws.nl/universiteit-van-nederland-hoogsensitiviteit-de-stand-van-de-wetenschappelijke-kennis/
3 https://www.hspmagazine.nl/definitie/