Een groot internationaal onderzoek laat zien dat semaglutide, een bekend afslank- en diabetesmiddel, de achteruitgang bij mensen met de ziekte van Alzheimer niet vertraagt. De studie werd daarom voortijdig stopgezet. Toch zien deskundigen nog aanknopingspunten voor vervolgonderzoek.
Een veelgebruikt middel tegen diabetes en overgewicht blijkt geen doorbraak te vormen voor alzheimer. Dat blijkt uit twee grote klinische studies van farmaceut Novo Nordisk.
Het bedrijf onderzocht of semaglutide, het werkzame bestanddeel van onder meer Ozempic en Wegovy, de ziekte van Alzheimer kan afremmen. Die hoop is voorlopig de grond in geboord.
De onderzoeken, EVOKE en EVOKE+, richtten zich op mensen in een vroeg stadium van alzheimer. Zij hadden lichte geheugenproblemen of beginnende dementie. In totaal deden 3.808 deelnemers mee. Een deel kreeg ruim drie jaar lang dagelijks semaglutide, de rest een nepmiddel. Het doel was helder: kijken of de mentale achteruitgang langzamer zou verlopen.
Dat gebeurde niet. Novo Nordisk maakte eind november bekend dat semaglutide niet beter werkte dan het nepmiddel. De ziekte bleef zich bij beide groepen in hetzelfde tempo ontwikkelen. Omdat dit het belangrijkste doel van het onderzoek was, besloot het bedrijf de geplande verlenging van de studie te schrappen.
De uitkomst is een tegenvaller voor patiënten en onderzoekers. Al jaren wordt gezocht naar middelen die alzheimer kunnen afremmen. Veel eerdere studies liepen eveneens op niets uit. Juist daarom was er hoop dat semaglutide, dat al miljoenen mensen gebruiken, misschien een nieuw spoor zou openen. Die hoop kwam niet uit, maar het onderzoek leverde wel nuance op. De onderzoekers zagen namelijk veranderingen in bepaalde meetwaarden in het lichaam die samenhangen met alzheimer. Zulke zogeheten biomarkers zeggen iets over processen in de hersenen, zoals ontsteking. Ze zijn interessant, maar hebben pas betekenis als mensen er ook merkbaar beter van worden. Dat was hier niet het geval.
De gedachte achter het onderzoek was niet vreemd. Overgewicht en diabetes vergroten het risico op alzheimer. Ook lijkt bij alzheimer de suikerhuishouding in de hersenen verstoord. Sommige wetenschappers noemen de ziekte daarom wel eens ‘diabetes type 3’. Semaglutide beïnvloedt de stofwisseling en remt ontstekingen. In proeven met dieren gaf dat hoopvolle resultaten. Bij mensen blijkt dat dus onvoldoende.
Volgens deskundigen onderstreept dit opnieuw hoe complex alzheimer is. De ziekte ontstaat waarschijnlijk door meerdere processen tegelijk. Eén enkel medicijn is dan mogelijk niet genoeg, zeker niet als de klachten al begonnen zijn. Steeds vaker klinkt daarom de oproep om verschillende behandelingen te combineren.
Ook preventie krijgt meer aandacht. Mogelijk hebben middelen als semaglutide meer effect als ze worden ingezet, voordat er geheugenklachten zijn. Bijvoorbeeld bij mensen met een verhoogd risico door diabetes of overgewicht. Dat moet nog zorgvuldig worden onderzocht.
Voor mensen die semaglutide gebruiken tegen diabetes of obesitas verandert er niets. Het middel blijft daarvoor geschikt. Wie zich zorgen maakt over het geheugen of vragen heeft over medicijnen, kan dat het beste bespreken met de huisarts of specialist.
Bronnen:
https://clinicaltrials.gov/study/NCT04777396
https://clinicaltrials.gov/study/NCT04777409