Een korte pauze van sociale media kan angst, somberheid en slaapproblemen verminderen bij jongvolwassenen. Dat blijkt uit een Amerikaanse cohortstudie waarin deelnemers één week minder gebruikten van platforms als Instagram, TikTok en Snapchat. De mentale winst was meetbaar, al bleven gedragsveranderingen beperkt.
Sociale media spelen een grote rol in het dagelijks leven van jongvolwassenen. Tegelijk groeit de zorg over mogelijke gevolgen voor de mentale gezondheid. Onderzoekers uit de Verenigde Staten onderzochten daarom of minder gebruik samenhangt met beter psychisch welbevinden.
Aan het onderzoek deden 373 jongvolwassenen van 18 tot 24 jaar mee. Zij gebruikten twee weken lang hun smartphone zoals gewoonlijk, terwijl hun gedrag grotendeels automatisch werd gemeten. Denk aan schermtijd, beweging en communicatie. Ook vulden zij dagelijks korte vragenlijsten in over hun stemming. Daarna kon een deel van de groep vrijwillig deelnemen aan een zogeheten sociale-media-detox van één week.
Bijna tachtig procent koos voor die pauze. Tijdens deze week verminderden zij hun gebruik van vijf grote platforms aanzienlijk. Gemiddeld daalde de dagelijkse sociale-media-tijd van bijna twee uur naar een half uur per dag. De meeste deelnemers hielden zich redelijk aan de afspraak, al bleken vooral Instagram en Snapchat lastig volledig te vermijden.
Na afloop rapporteerden deelnemers duidelijke verbeteringen in hun mentale gezondheid. Klachten van angst namen met ruim zestien procent af. Depressieve symptomen daalden zelfs met bijna vijfentwintig procent. Ook slaapproblemen kwamen minder vaak voor. Vooral jongvolwassenen die vooraf al meer klachten hadden, leken baat te hebben bij de tijdelijke beperking.
Opvallend was dat gevoelens van eenzaamheid niet duidelijk veranderden. Volgens de onderzoekers kan dat komen, doordat sociale media ook een sociale functie hebben. Minder online contact betekent niet automatisch meer verbondenheid in het echte leven.
Naast vragenlijsten analyseerden de onderzoekers ook gedragsdata van smartphones. Daaruit bleek dat deelnemers tijdens de detox iets meer tijd thuis doorbrachten. Ook nam de totale schermtijd licht toe, mogelijk doordat sociale media werden vervangen door andere apps. Deze veranderingen waren echter klein en wisselden sterk per persoon.
Een belangrijk resultaat van de studie is dat niet zozeer de hoeveelheid sociale-media-gebruik samenhing met mentale klachten, maar vooral de manier waarop mensen ermee omgaan. Zelfgerapporteerd problematisch gebruik, zoals dwangmatig checken en negatieve sociale vergelijking, hing duidelijk samen met meer angst, somberheid en slaapproblemen. Objectieve schermtijd bleek daarentegen nauwelijks voorspellend.
Volgens de onderzoekers suggereert dit dat interventies zich beter kunnen richten op het verminderen van problematische patronen dan op simpelweg minder schermtijd. Een korte, afgebakende pauze kan daarbij helpen om het eigen gebruik bewuster te maken.
De studie kent ook beperkingen. De deelnemers waren vooral hoger opgeleid en gebruikten meestal een iPhone. Ook is niet bekend of de positieve effecten langer aanhouden dan één week. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of een sociale-media-detox op langere termijn zinvol is en voor wie.
Bronjamanetwork.com