Het aantal mensen met dementie dat kiest voor euthanasie neemt toe in Nederland. Toch gebeurt het meestal in een vroeg stadium, wanneer mensen nog wilsbekwaam zijn en vrezen voor toekomstig lijden door hun ziekte.
Nieuwe cijfers laten zien dat euthanasie bij mensen met dementie sterk is gestegen. In 2020 ging het om 170 gevallen, vorig jaar waren dat er 499. Daarmee is het aantal bijna verdrievoudigd. Toch blijft het aandeel klein vergeleken met de ruim 300.000 Nederlanders met dementie.
De meeste mensen kiezen voor euthanasie voordat hun ziekte vergevorderd is. In deze fase zijn zij nog wilsbekwaam. Dat betekent dat zij zelf beslissingen kunnen nemen en hun wensen duidelijk kunnen uitspreken. Juist dat is essentieel binnen de Nederlandse euthanasiewet.
Bij gevorderde dementie wordt euthanasie veel ingewikkelder. Slechts enkele patiënten per jaar krijgen in dat stadium euthanasie. Dat komt door strikte voorwaarden. Zo moet er een duidelijke wilsverklaring zijn, waarin precies staat onder welke omstandigheden iemand wil overlijden.
Daarnaast moet sprake zijn van zogenoemd ondraaglijk lijden. Dat betekent dat het lijden zichtbaar en invoelbaar moet zijn voor artsen. Bijvoorbeeld bij ernstige onrust, angst of agressie die niet behandelbaar is. Als iemand rustig oogt, is euthanasie meestal geen optie, zelfs met een wilsverklaring.
Daardoor ontstaat een lastig moment voor patiënten. Wie euthanasie wil, moet vaak kiezen voordat de ziekte te ver gevorderd is. Dat betekent afscheid nemen terwijl er nog goede momenten zijn. Deze fase wordt soms omschreven als “vijf voor twaalf”.
Voor veel mensen is dat een moeilijke afweging. Ze moeten kiezen tussen langer leven met onzekerheid, of eerder sterven om een gevreesde situatie te voorkomen. Daarbij speelt ook mee dat mensen met dementie vaak zelf minder goed merken dat hun toestand verslechtert.
De omgeving krijgt daardoor een belangrijke rol. Familie of naasten signaleren vaak wanneer iemand snel achteruitgaat. Zij kunnen helpen om het juiste moment te bepalen en gesprekken met artsen te voeren.
De stijging van euthanasiegevallen heeft meerdere oorzaken. De vergrijzing speelt een rol, maar verklaart niet alles. Ook lijkt euthanasie maatschappelijk meer geaccepteerd. Daarnaast zijn mensen beter geïnformeerd over hun mogelijkheden rond het levenseinde.
Tegelijk blijft euthanasie bij dementie complex. Niet iedere arts wil meewerken en de beoordeling is streng. Bovendien ervaren sommige mensen met gevorderde dementie hun situatie minder negatief dan vooraf gedacht. Zij kunnen juist rust vinden in structuur en zorg.
De cijfers laten vooral zien hoe moeilijk keuzes rond het levenseinde zijn bij dementie. Bespreek wensen op tijd met naasten en een arts, zodat er ruimte is voor zorgvuldige afwegingen.
Denk na over je wensen en bespreek ze tijdig met je omgeving en huisarts. Dat kan helpen om later beslissingen te nemen die bij je passen.
Bron: https://www.euthanasiecommissie.nl/
https://www.nvve.nl/