Nederland behoort tot de best presterende landen als het gaat om toegankelijkheid en betaalbaarheid van de gezondheidszorg.1 De zorgkosten zijn in Nederland hoog per inwoner, maar Nederlanders betalen met Fransen en Luxemburgers het minste zelf.2

Het eigen risico in de gezondheidszorg bedraagt minimaal € 385 en maximaal € 885.3

Het wordt ingewikkeld als we een inkomens-probleem aan de uitgavenkant corrigeren

Enkele politieke partijen zijn voorstander van het afschaffen of drastisch verlagen van dit risico. Het halveren van dit risico is dan ook opgenomen in het regeerakkoord. Het argument daarvoor is dat het bedrag voor veel mensen te hoog is, waardoor zij zorg zouden mijden. Ook zouden mensen niet voor hun lol zorg nodig hebben en zouden zij voor ziekte niet ‘gestraft’ moeten worden.

Voor lage inkomens is elke kostenpost een last en het is sympathiek om voor die groep op te komen. Maar op de gehanteerde argumenten is zeker af te dingen. De eigen bijdrage in Nederland ligt ongeveer in het midden van de bedragen in Europa. In Duitsland is dit € 674 en in België € 855.3

Deze kosten vallen in het niet in vergelijking tot kosten voor huur, energie, kleding en gezonde voeding. Waarom gaan voor de afschaffing van de eigen bijdrage, terwijl er zoveel andere, hogere kosten gemaakt moeten worden?

Dat mensen niet voor de lol ziek zijn, kan een beetje flauw worden weerlegd. Nee, niet vóór de lol maar ná de lol zijn mensen ziek. Veel zorg heeft te maken met ‘welvaartsziekten’ die ook voorkomen bij de minst welvarenden: diabetes, obesitas, hart- en vaatziekten, sommige vormen van kanker. Van de Nederlanders overlijdt 60% aan een welvaartsziekte.4

Mensen met een laag inkomen moeten worden geholpen, met gezond leven en met toegang tot zorg. Omdat aan een huisartsbezoek geen kosten verbonden zijn, kan deze wel doorverwijzen en mensen kunnen, in het uiterste geval, een beroep doen op bijzondere bijstand. Een laag inkomen is een inkomensprobleem. Het wordt erg ingewikkeld als een inkomensprobleem aan de uitgavenkant wordt gecorrigeerd.

Bij allerlei toeslagen (dat woord is bijna niet meer te verdragen) is te zien hoe lastig en averechts dat kan uitpakken. Het zou beter zijn om een rechtvaardige inkomenspolitiek te voeren, zodat mensen de mogelijkheid hebben een inkomen te genereren dat alle kosten dekt, ook zorgkosten.

Als de eigen bijdrage wordt afgeschaft, stijgt de zorgpremie, omdat er inkomsten wegvallen en omdat de zorgconsumptie dan stijgt.5 Iedereen moet dan meer premie betalen.

Het lijkt bovendien onrechtvaardig om de hogere inkomens vrij te stellen van een eigen bijdrage.

Het is goed om mensen verantwoordelijk te houden voor hun eigen gezondheid en via een eigen risico, voor de haalbaarheid en betaalbaarheid van de gezondheidszorg.

Voor voldoende rem op ‘onnodige’ zorgconsumptie zou de eigen bijdrage misschien zelfs hoger moeten zijn; bijvoorbeeld gerelateerd aan het gezinsinkomen. En dat kan met droge ogen worden doorgevoerd bij een hierop afgestemde inkomenspolitiek.  

Jo Caris

Bronnen

1. 1. Federatie Medisch Specialisten, 16 september 2021. Rapport The Commonwealth Fund.
   2. CBS, 2020. Zorgkosten in Nederland op een na hoogste in Europa.
   3. Vilans, 2024. 9 Mythes over de zorg in Nederland.
   4. Gezondheidsplein.nl.
   5. CPB, mei 2024. Hoofdlijnenakkoord 2025-2028.