Mentale inspanning compenseert tijdelijke uitputting tijdens operaties
Hoewel chirurgen tijdens lange operaties steeds vermoeider raken, gaat dat niet ten koste van hun prestaties. Dat blijkt uit promotieonderzoek van arts-onderzoeker Iris Reijmerink aan het UMC Groningen.
Reijmerink onderzocht hoe vermoeidheid het functioneren van chirurgen beïnvloedt. “Dat vermoeidheid in de zorg effect kan hebben op prestaties, is bekend,” zegt ze, “maar binnen de chirurgie was daar nog weinig over duidelijk.” Ze voerde eerst een systematisch literatuuronderzoek uit.
Daaruit bleek dat gesimuleerde operaties vaker een prestatievermindering laten zien dan echte operaties op de operatiekamer. “Blijkbaar doen chirurgen tijdens echte ingrepen extra hun best om scherp te blijven,” stelt Reijmerink.
Om dat nader te onderzoeken, deed ze metingen tijdens 34 operaties bij 25 chirurgen en arts-assistenten in opleiding. Daaruit bleek dat naarmate een ingreep langer duurde, de vermoeidheid toenam. Toch bleef het prestatieniveau stabiel. “Chirurgen blijken dat op te vangen met extra mentale inspanning,” aldus Reijmerink. Die inspanning werd zichtbaar via een afname in hartslagvariabiliteit, een meetbare indicator voor verhoogde cognitieve belasting.
De gemiddelde operatie duurde bij de ervaren chirurgen ruim tweeënhalf uur; bij arts-assistenten zo’n anderhalf uur. Hoe langer de operatie, hoe meer mentale energie werd ingezet om geconcentreerd te blijven. Dat lijkt op korte termijn effectief, maar er schuilt ook een risico in. “Langdurige mentale belasting zonder herstelmomenten leidt mogelijk tot roofbouw op het lichaam,” waarschuwt Reijmerink. “Dat kennen we uit de psychologie: structurele overbelasting vergroot de kans op uitputting en burn-out.”
Daarom pleit zij voor het integreren van herstelmomenten, zoals korte pauzes of taken buiten de operatiekamer. Ook een korte onderbreking tijdens een ingreep – bijvoorbeeld door even van focus te wisselen – kan helpen om mentale veerkracht op peil te houden. In vervolgonderzoek wil zij nagaan welke maatregelen het meest effectief zijn.
In een tweede deel van haar proefschrift keek Reijmerink naar de rol van leidinggevenden bij het welzijn van ziekenhuispersoneel. Op basis van vijftien interviews concludeert zij dat afdelingshoofden hun verantwoordelijkheid voor het mentale welzijn van artsen vaak onvoldoende oppakken. “De druk om gezond te blijven, ligt nu vooral bij de arts zelf,” stelt zij.
Op korte termijn blijkt vermoeidheid dus geen probleem voor de kwaliteit van operaties, maar voor de lange termijn zijn slimme herstelstrategieën hard nodig.
Bron:
UMC Groningen – Proefschrift Iris Reijmerink
Kans op complicaties voor vrouwen hoger met mannelijke chirurg