Vandaag is het weer zover, Blue Monday. Elk jaar in januari duikt deze dag weer op als de ‘meest depressieve dag van het jaar’. Veel mensen herkennen ook het gevoel dat erbij wordt geschetst: donker, koud, feestdagen voorbij, het gewone ritme weer aan.

Maar medisch gezien is Blue Monday zeker geen wetenschappelijk bewezen fenomeen. Tegelijk is het wél zo dat winterse somberheid en winterdepressie (Seasonal Affective Disorder, SAD) echt bestaan en invloed kunnen hebben op je mentale gezondheid.

Vooral een marketingverhaal

Blue Monday is niet ontstaan vanuit de zorg of wetenschap, maar als publiciteitsconcept. Het idee werd groot door een campagne uit 2005 die werkte met een ‘formule’ waarmee je de somberste dag zou kunnen berekenen.

Die formule (en de conclusie) is later breed bekritiseerd als onwetenschappelijk. Toch komt Blue Monday ieder jaar weer terug: het is immers een pakkend verhaal dat makkelijk te herhalen is, óók als de onderbouwing ontbreekt.

Bestaat Blue Monday in cijfers?

Meerdere betrouwbare zorgbronnen stellen expliciet: er is geen wetenschappelijke basis voor het idee dat juist die maandag aantoonbaar de meest depressieve dag is. Op maandag is er gemiddeld wel sprake van een wat lagere stemming, maar dat is iets anders dan één magische datum

Er bestaan wel studies die hebben gekeken of er rond die derde maandag in januari bijvoorbeeld meer suïcidepogingen of meer depressieve stoornissen voorkomen bij psychiatrische spoedopnames. Dat soort onderzoek is nuttig, maar het test vooral of er een piek is en bewijst niet automatisch het bestaan van Blue Monday als algemeen fenomeen. Een voorbeeld is een publicatie in European Psychiatry die dit onderwerp expliciet onderzocht.

Waarom kan januari dan toch zwaar voelen

Ook als de mythe niet klopt, kan januari mentaal wél pittig zijn. Meestal is het een optelsom van factoren:

• Minder daglicht → invloed op slaap-waakritme, energie en stemming
• Meer binnen, minder bewegen → minder ‘natuurlijk herstel’ door buitenlucht en activiteit
• Overgang na de feestdagen → structuur terug, werk/school weer vol, soms ook financiële druk
• Media-effect → als overal ‘de meest deprimerende dag’ rondzingt, kan dat je stemming kleuren

Bewezen link met gezondheid: winterdepressie (SAD)

Seasonal Affective Disorder (SAD) is een vorm van (terugkerende) depressieve klachten die vaak in de herfst/winter beginnen en in het voorjaar afnemen. Niet iedereen heeft dit, maar bij een deel van de mensen heeft het duidelijke impact op dagelijks functioneren.

Gezondheidsbronnen (zoals NHS en de organisatie Mind) noemen als gangbare behandelopties hiervoor o.a.:

• Lichttherapie
• Gesprekken/psychologische behandeling (zoals cognitieve gedragstherapie, CGT/CBT)
• Medicatie (zoals antidepressiva, bij ernstigere klachten in overleg met een arts)

Blue Monday nuanceren helpt

Blue Monday lijkt een onschuldige grap, maar kan soms ook verwarrend werken:

• Depressie kan gebagatelliseerd raken (“iedereen is vandaag somber, hoort erbij”).
• Mensen kunnen denken dat hun klachten “normaal” zijn omdat het januari is, en te laat hulp zoeken.
• De aandacht verschuift van wat wél helpt: signalen herkennen, patronen (zoals SAD) bespreken en passende ondersteuning krijgen.

Door media-aandacht en ‘sociale besmetting’ (veel posts over somberheid) kunnen mensen zich tijdelijk somberder voelen, maar dat is iets anders dan dat er objectief één dag is waarop iedereen slechter af is. Daarom zeggen verschillende organisaties: ontkrachten van Blue Monday betekent niet dat je winterklachten ontkent, het helpt juist om het gesprek te voeren op basis van feiten.

Wat te doen

Er zijn een paar laagdrempelige stappen die voor veel mensen helpend zijn:

1. Zoek daglicht, liefst in de ochtend
   Een korte wandeling kan je ritme ondersteunen.
2. Blijf bewegen (klein telt ook)
   Beweging kan effect hebben op slaap, stress en stemming tegelijk.
3. Houd contact en plan fijne dingen vooruit
   Juist als je minder zin hebt, kan iets kleins met anderen verschil maken.
4. Neem aanhoudende klachten serieus
   Als somberheid langer aanhoudt, je functioneren belemmert of je je hopeloos voelt: bespreek het met je huisarts of behandelaar.
5. Let op herhaling elk jaar
   Komt het elk najaar/winter terug? Benoem dat. Bij SAD is gerichte behandeling mogelijk.

Kortom Blue Monday is vooral een marketingconcept, niet een medische realiteit. Maar winterse somberheid en winterdepressie (SAD) zijn wél echte gezondheidsproblemen waar hulp voor is en waar je iets aan kunt doen. In Nederland wordt Blue Monday vandaag vooral aangegrepen voor campagnes voor mentale gezondheid, zoals de MIND Blue Monday Run.

Bronnen

Birmingham en Solihull GGZ
Bath Mind – For better mental health
Cambridge University Press & Assessment
nhs.uk
Mind
RTE.ie
Brussels Times
EBSCO