Onderzoekers hebben de afgelopen jaren veel geleerd over het wereldwijde gebruik van pesticiden en over het effect daarvan op het milieu en op onze gezondheid. Daarnaast wordt er ook bekeken hoe we als mens ons vermogen om te ontgiften kunnen verbeteren.¹

Pesticiden zijn middelen die in de land- en tuinbouw worden gebruikt om gewassen te beschermen, doordat ze bijvoorbeeld onkruid, insecten of schimmels bestrijden.² Een subcategorie van pesticiden vormen de insecticiden, specifiek ontwikkeld tegen insecten. Een andere subcategorie vormen de herbiciden, die bedoeld zijn om ongewenste planten of onkruid te bestrijden. Glyfosaat is een bekend voorbeeld van een herbicide. Dit middel is de laatste jaren veel in het nieuws. De Tweede Kamer pleitte er in oktober 2023 voor om in Brussel tegen de herregistratie van het middel te stemmen.³

Korte- en langetermijneffecten van pesticiden

Het gebruik van pesticiden neemt wereldwijd gestaag toe. Schattingen suggereren dat het wereldwijde gebruik van pesticiden de afgelopen tien jaar met 20% is toegenomen, met 153% in landen met lage inkomens.⁴ Steeds meer onderzoek levert resultaten over het effect van pesticiden op de menselijke gezondheid.¹ Het gaat daarbij om korte termijneffecten, zoals huid- en oogirritaties en ademhalingsproblemen, maar ook om langetermijneffecten, in het geval van langdurige blootstelling aan deze middelen. Denk daarbij aan een verhoogd risico op kanker, een verstoring van de stofwisselingsfunctie van het lichaam, of het immuun- en zenuwstelsel. Dat kan leiden tot een breed scala aan chronische gezondheidsproblemen, waaronder kanker, endocriene verstoringen of neurologische aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson en Alzheimer.⁵

Gezondheidsrisico’s

Het grootste risico ontstaat door directe blootstelling. Dat geldt vooral voor wie de pesticiden gebruikt, zoals boeren en tuinders.⁵ Blootstelling vindt dan plaats door inademing of huidcontact. Verder kunnen pesticiden verspreid worden door de lucht, het water en de bodem, wat leidt tot extra risico’s voor mensen die in de nabijheid van bespoten grond wonen of werken. De algemene bevolking loopt vooral risico via een indirecte blootstelling: door het eten van voedsel dat behandeld is met pesticiden.⁵

Bewustwording en fytonutriënten

Het terugdringen van gezondheidsrisico’s begint bij bewustwording. Als je weet wat de verschillende bronnen van giftige stoffen zijn, kun je zoveel mogelijk blootstelling vermijden.¹ En zoals je veel giftige stoffen via de voeding binnenkrijgt, verloopt het ontgiften ook hoofdzakelijk via de voeding.¹ Dat gebeurt vooral door te zorgen voor gevarieerd eten, vezelrijke voeding en voeding rijk aan fytonutriënten. Fytonutriënten, ook wel bioactieve stoffen genoemd, komen van nature in planten voor en kunnen een gezondheidsbevorderend effect hebben.⁶

Veelvoorkomende fytonutriënten zoals flavonoïden (uien, bessen, citrusvruchten), carotenoïden (wortels, paprika, mango), en glucosinolaten (broccoli, spruitjes, kool) hebben sterke antioxidante en ontgiftende eigenschappen die het lichaam helpen om schadelijke stoffen effectief te neutraliseren en te verwijderen.⁷ Fytonutriënten bevorderen de productie en activiteit van enzymen die betrokken zijn bij ontgifting. Deze enzymen bestaan uit twee hoofdcategorieën: fase I en fase II detoxificatie-enzymen. Fase I enzymen zetten toxische stoffen om in tussenproducten. Fase II enzymen binden deze tussenproducten aan wateroplosbare moleculen, zodat ze veilig uit het lichaam kunnen worden uitgescheiden.⁷

Bronnen:

1. Toxic Pesticide Exposure and Human Health Effects (ifm.org)
2. Aktar, M. W., Sengupta, D., & Chowdhury, A. Impact of pesticides use in agriculture: their benefits and hazards. Interdisciplinary Toxicology. 2009, 2(1), 1-12.
3. Kamer voor verbod op onkruidbestrijder glyfosaat, maar wat zijn de alternatieven? (nos.nl)
4. Shattuck A, Werner M, Mempel F, et al. Global pesticide use and trade database (GloPUT): new estimates show pesticide use trends in low-income countries substantially underestimated. Glob Environ Change. 2023;81:102693.
5. Kim, K. Kabir, E., & Jahan, S. A. Exposure to pesticides and the associated human health effects. Science of The Total Environment. 2022, 575, 525-535.
6. Bioactieve stoffen | Voedingscentrum
7. Lampe, J. W. Health effects of vegetables and fruit: assessing mechanisms of action in human experimental studies. The American