We weten dat onze gezondheid sterk afhangt van wat we eten. Toch is dat slechts het halve verhaal. Ook hóe we eten, maakt verschil. ‘Eet met aandacht!’, luidt een oud advies. Wie dat niet doet, doet het voedsel én zichzelf tekort. Het goede nieuws: iedereen kan ‘mindful’ leren eten.
Door: Toine de Graaf
‘Een maaltijd is een tijd om te malen’, vertelde een natuurarts mij ooit. ‘Doe dat met aandacht en niet voor de tv of met de krant naast het bord.’ Wie tóch afleiding zoekt onder het eten, zal dít ongetwijfeld herkennen: je bord is ineens leeg, zonder dat je er erg in had.
Ook werklunches en -diners worden om die reden afgeraden door natuurartsen en -diëtisten, net als heftige en geëmotioneerde gesprekken tijdens het eten. Een beetje keuvelen aan tafel en gezellig samenzijn – prima! Maar een bespreking of ruzie is echt iets anders. Eet desnoods tijdens een werklunch iets simpels en licht verteerbaars en nuttig een volwaardige maaltijd bij voorkeur met volle aandacht.
Pas als je ‘gedachteloos’ eten weet te voorkomen, kun je genieten van het eten, echt proeven wat op je bord ligt en weet je wanneer je genoeg hebt. Want alleen wie met aandacht eet, voelt wanneer hij voldaan is. Wie er het hoofd niet bij heeft, eet vaak meer dan nodig.
Met héél aandachtig eten kun je zelfs voedingsmiddelen leren vermijden die je niet verdraagt: bij voedsel dat niet goed voor je is, gaat je hartslag namelijk omhoog.
Rozijnoefening
Eten met aandacht kan iedereen leren, schrijft de Amerikaanse psycholoog Susan Albers in haar boek Mindful eten. Mindfulness wordt meestal omschreven als ‘niet oordelend en volledig aanwezig zijn in het moment’.
Mindfulness gaat over het richten van je aandacht, en dat kun je ook aan tafel doen: wie mindful eet, richt zich op alle smaken, geuren, gedachten en gevoelens die bovenkomen tijdens een maaltijd. Iedereen kan die vaardigheid ontwikkelen, en voor de eerste les heb je niet meer nodig dan … één rozijn.
De rozijnoefening is een klassieker en is zo ongeveer in alle talen beschreven. Zoals in het boek De snelle 800 van de Britse arts Michael Mosley, die vorig jaar overleed.
Het begint ermee dat je een rozijn pakt en in je handpalm legt. Vervolgens bekijk je de rozijn heel goed: ‘Inspecteer de textuur, de kleuren en de manier waarop het licht over het oppervlak valt.’
Pak de rozijn vervolgens op en rol hem tussen je vingers: ‘Knijp er een beetje in, ruik eraan, bewonder hem. Leg de rozijn op je tong en proef hem. Merk dat je mond zich vult met speeksel, in afwachting van het lekkers dat je te wachten staat.
Als je er klaar voor bent, bijt er dan in en proef hoe de smaken vrijkomen. Waar in je mond kun je de rozijn echt proeven? Hoe zou je de smaak omschrijven? Slik ten slotte de rozijn door.’
Tekst gaat verder onder de foto.
Zelfs met … chips
Mosley legt uit dat je dezelfde oefening kunt doen met een kopje koffie, een stukje appel of met welk eten of drinken dan ook. Susan Albers vertelt in haar boek dat het zelfs kan met … chips: ‘Mindful eten betekent onder andere dat je de structuur van ieder stukje chips tussen je vingers voelt wanneer je het oppakt en vervolgens het zout proeft als je het op je tong legt. Je bent je bewust van en luistert naar het harde gekraak van iedere hap en het geluid in je hoofd terwijl je kauwt.’
Herkenbaar: je bord is ineens leeg zonder dat je er erg in had
Als je chips mindful eet, voel je de vastheid ervan tegen je tong en de druk van je tanden tijdens het malen. ‘Je voelt hoe je speeksel de chips vochtig maakt en het achterste van je keel opvult terwijl het voedsel naar beneden glijdt. Bij mindful eten voel je het eten in je maag en je ondergaat het plezier – of wat je dan ook voelt – van het eten.
Als je goed oplet, kun je merken dat je maag zich uitzet en voller wordt terwijl je eet. Je beleeft iedere hap van begin tot einde. Je vertraagt ieder aspect van het eetproces om je bewust te zijn van alle verschillende fasen en je hiermee te verbinden.’
Kleinere porties
Ben je dol op chips? Dat kan zomaar veranderen door mindfulness, waarschuwt Albers: ‘Mensen die mindful eten en daarop zijn afgestemd, vinden fastfood meestal minder aantrekkelijk. Tot hun eigen verbazing vinden ze het vettig smaken, kunstmatig en veel te bewerkt.’
Soms worden de smaakpapillen van mensen die mindful eten eenvoudigweg gevoeliger. ‘Dan proeven ze dat de thee te veel gezoet is en dat de muesli is overladen met suiker. Dan hoor je ze bijvoorbeeld zeggen: mijn toetje is veel te zoet. Aandachtige eters gaan vaak ook letten op de ingrediënten in hun eten om giftige en ongezonde elementen te vermijden.
Zij beseffen dat hun lichaam zich niet optimaal voelt na het eten van voedsel met veel conserveringsmiddelen of andere toevoegingen. Zij gaan meer volkorenproducten en fruit eten, waardoor zij zich gezonder voelen. Aandachtige eters eten nog steeds lekkernijen en junkfood, maar kleine porties, omdat een geringe hoeveelheid zoetigheid of vette patat voor hen al veel is.’
Tekst gaat verder onder de foto.
Visualiseren
Het zal duidelijk zijn: mindfulness kan helpen om af te vallen. Je eettempo gaat erdoor omlaag, je wordt je meer bewust van de grootte van porties en het helpt om een negatieve, automatische voedselspiraal te doorbreken.
Maar dat is niet per se eenvoudig. Daarom bevat het boek van Albers een checklist voor emotionele eters, met tips die helpen bij het ontbijt, de lunch en het avondeten. Je kunt deze checklist er steeds bij pakken als je in gedachteloos eten dreigt te vervallen.
Mensen die mindful eten vinden fastfood minder aantrekkelijk
Zo adviseert ze om bij het avondeten een servet te gebruiken. Vertragen na een hectische dag, zodat je mindful aan de eettafel verschijnt, lijkt soms ondoenlijk.
Leg daarom een servet op schoot: ‘Spreid deze langzaam uit. Let terwijl je dit doet op de kleur en het gewicht ervan. Visualiseer dat je alle zaken die door je hoofd spelen onder het servet stopt. Begin pas met eten wanneer je geestelijk en lichamelijk volledig aan tafel aanwezig bent. Gebruik dit servetritueel om je in een andere mentale toestand te brengen.’
Bezinning
Dit advies sluit aan bij wijze raad van de Duitse heilpraktiker en yogadocent Heinz Grill, die hij uitwerkte in zijn boek Voedsel voor de ziel. Daarin gaat Grill niet alleen in op wát te eten, maar ook op de handeling van het eten.
‘Eten mag voor de mens nooit iets mechanisch worden,’ schrijft Grill. ‘We moeten er steeds bewust aandacht aan schenken en het ook telkens weer een bewuste ervaring voor ons laten zijn.’
Daarom is een moment van bezinning aan tafel erg belangrijk en daar hoef je geen godsdienst voor aan te hangen: ‘Voordat we beginnen te eten, zouden we van alle gejaagdheid en onrust van alledag afstand moeten nemen.
Als we even stil zijn aan tafel dan worden we ons bewust van het feit dat de gehele maaltijd een geschenk is dat ons is gegeven en dat het voedsel dankzij het zonlicht heeft kunnen groeien, dan zullen we meteen ook rust ervaren.’
Hier klinkt de echo van oude kennis, zoals die van boeddhistische leefgemeenschappen waar bij het eten een tekst wordt voorgelezen met onder meer deze passage: ‘Dit voedsel is een geschenk van de aarde, de hemel, talrijke levende wezens en hard werken. Laten we in dankbaarheid en aandacht eten zodat dit voedsel werkelijk aan ons besteed is.’
Wie daar meer over wil weten, kan te rade gaan bij de Nederlandse auteur Hans Peter Roel en zijn Boeddha’s kookboek. De term ‘mindfulness’ ontstond namelijk al in de zesde eeuw v. Chr., tijdens het leven van Boeddha. ●
Bronnen
- Albers S. Mindful eten. Stop met gedachteloos eten en leer weer genieten. Ten Have, 2013.
- Mosley M. De snelle 800. Hoe je met een combinatie van snel afvallen en periodiek vasten langdurig gezond blijft. Nieuwezijds, 2019.
- Grill H. Voedsel voor de ziel. De geestelijke waarde en werking van voedingsmiddelen. Felix, 2003.
- Roel H. Boeddha’s kookboek. Gezond, energiek en slank door het leven. NEXT, 2018.
