Onderbuikgevoel
Hoe los je een vervelend probleem als diarree op? Sandra Mikhail is diëtist en legt in dit artikel uit hoe je de oorzaak kunt achterhalen van acute en chronische klachten. Ook vertelt ze wat je zelf kunt doen om symptomen te verlichten.
Diarree houdt geen rekening met plaats en tijd. Ik had een van de ergste poepervaringen van mijn leven in een rijdende trein in Egypte op weg naar de piramides, vlak nadat ik een broodje kaas had gegeten. Het toilet bestond uit een gat in de treinvloer. Mijn partner bewaakte de deur. Het type diarree dat ik toen had staat bekend als acuut, wat betekent dat het gaat om een paar keer per dag dunne of waterige ontlasting hebben gedurende een periode van minder dan vier weken.
Dit veel voorkomende type is vaak besmettelijk van aard, wat inhoudt dat je een bacteriële, virale of parasitaire infectie hebt opgelopen. De bacteriële en virale varianten van ‘aan de dunne’ zijn staan ook bekend als buikgriep.
Als de diarree langdurig aanhoudt, bestaat de kans dat je te maken hebt met meer dan een acute aanval van diarree. Deze vorm wordt als chronisch beschouwd. Als de klachten langer dan vier weken duren, is het ingewikkelder om de oorzaak te achterhalen. Er moet dan een lange lijst van onderliggende problemen en omstandigheden worden uitgesloten.
Er zijn verschillende tests die je kunt doen om de oorzaak van diarree te achterhalen. Ontlastingsonderzoek is meestal de eerste stap. Afhankelijk van de uitkomst kan een colonoscopie (waarbij een camera wordt gebruikt om de endeldarm en dikke darm te bekijken) nodig zijn. Goed om te weten is dat chronische diarree vaker wel dan niet beheersbaar is als je de oorzaak weet te achterhalen.
Mogelijke oorzaken zijn:
- coeliakie
- inflammatoire darmziekte (IBD)
- prikkelbaredarmsyndroom (PDS)
- bacteriële overgroei in de dunne darm (SIBO, zie kader)
- galzuurmalabsorptie
- voedselintoleranties en allergieën
- infecties (Clostridioides difficile)
- alvleesklierontsteking (pancreatitis)
- darmkanker
Diarree kan ook een bijwerking zijn van medicijnen als:
- antibiotica
- NSAID’s (bijvoorbeeld ibuprofen)
- magnesiumhoudende producten
- bloedsuikerverlagende middelen
Rehydratatie is de eerste stap
Vaak is de oorzaak van chronische diarree gerelateerd aan de voeding. Eenvoudige veranderingen in het voedingspatroon kunnen dan een grote impact hebben. Mogelijke voedselgerelateerde oorzaken zijn onder meer het prikkelbaredarmsyndroom (PDS), waarbij een FODMAP-dieet (waarbij je de hoeveelheid fermenteerbare suikers in je voeding vermindert) kan helpen.
Lactose-intolerantie kan worden opgelost met een lactosearm of lactosevrij dieet. Coeliakie (een abnormale reactie van het immuunsysteem op gluten) kan onder controle worden gehouden door gluten uit het dieet te verwijderen. Galzuurmalabsorptie kan worden verholpen door het vetgehalte in de voeding te beperken.
Behandeling van chronische diarree
Bij chronische diarree hangt de behandeling uiteraard af van de oorzaak. Daarnaast zijn er vier eenvoudige behandelstappen die belangrijk zijn voor iedereen die aan diarree lijdt.
Stap 1. Corrigeer vochtverliezen
De eerste stap is altijd: het corrigeren van eventuele elektrolyten- en vochtverliezen. Zorg ervoor dat vocht de komende 24 uur je beste vriend is. Het doel is om 2 tot 2,5 liter per dag te drinken.
Goede bronnen van vocht zijn mineraalwater, bouillon, verdund sap en sportdranken die zouten zoals natrium en kalium bevatten. Dranken zoals frisdrank, smoothies en dranken op melkbasis kun je echter beter vermijden, omdat deze de diarree kunnen verergeren.
Daarbij is het goed om ORS (een orale rehydratie-oplossing) bij de hand te hebben als je klachten zou kunnen krijgen. Bijvoorbeeld als je door (sub)tropische gebieden reist. ORS bevat een mengsel van glucose, natrium en kalium om uitdroging te voorkomen. Je kunt het in zakjes kopen, maar je kunt het ook gemakkelijk zelf maken (zie kader).
Zelf ORS maken
Voor 1 liter:
Bereiding;
- Vul een schone fles of maatbeker met ½ liter kraan- of flessenwater.
- Voeg ½ theelepel keukenzout, ½ theelepel natriumbicarbonaat (zuiveringszout) en 2 eetlepels tafelsuiker toe.
- Roer of schudt tot de droge ingrediënten zijn opgelost.
- Voeg nogmaals ½ liter water toe.
Pas op voor deze tekenen van uitdroging: dorst hebben, donkergekleurde urine hebben, minder plassen dan normaal en je extreem vermoeid en duizelig voelen. Als je een van deze symptomen ervaart, moet je meer drinken.
Stap 2. Beperk de onoplosbare vezels
Als je diarree en buikkrampen zijn afgenomen, ben je waarschijnlijk toe aan eten. Begin met gemakkelijk te verdragen voedingsmiddelen en gerechten die niet te veel vezels bevatten, wat overigens niet betekent dat je helemaal geen vezels moet eten. Verminder de hoeveelheid onoplosbare vezels tijdelijk, totdat je ontlasting beter is gevormd. Je kunt ondertussen wel oplosbare vezels eten.
Supplementen kunnen helpen bij chronische buikklachten
De verouderde aanpak van bananen, rijst, appelmoes en beschuit is achterhaald. Die aanpak heeft geen enkele wetenschappelijke onderbouwing, al werd deze lange tijd aanbevolen door (kinder)artsen om diarreeklachten te verlichten.
Symptomen van het prikkelbaredarmsyndroom (PDS), waaronder een opgeblazen gevoel, buikpijn, winderigheid, diarree en/of constipatie, zijn vergelijkbaar met de klachten die optreden bij mensen met bacteriële overgroei in de dunne darm, of SIBO.
Wat is SIBO?
De diagnose SIBO wordt gesteld als er sprake is van overmatige aantallen bacteriën in de dunne darm. In een gezond spijsverteringsstelsel is het aantal darmbacteriën in de dunne darm relatief laag. Als het aantal te hoog is, is dit vaak het gevolg van een anatomische afwijking of een spijsverteringsziekte.
Mogelijke oorzaken van SIBO houden verband met motiliteitsstoornissen (aandoeningen die de beweging van voedsel door de dunne darm vertragen), structurele problemen in de dunne darm (zoals verklevingen) of medische aandoeningen die de beweging van voedsel door de dunne darm kunnen beïnvloeden (zoals diabetes of de ziekte van Crohn).
Diagnose
In de meeste gevallen wordt SIBO gediagnosticeerd via een waterstofademtest (H2-ademtest) die de concentratie waterstof en methaan in de adem meet. Hiermee kan worden vastgesteld of je last hebt van glucose- of lactose-intolerantie. Als je arts dit onderzoek voorschrijft, krijg je een suikeroplossing (met glucose, fructose of lactose) te drinken. Vervolgens worden met verschillende tussenpozen monsters van je adem genomen. Als er binnen 90 minuten waterstof en/of methaan wordt gedetecteerd, kan de diagnose SIBO worden gesteld.
De tijdsduur is bij deze test van cruciaal belang. Over het algemeen duurt het namelijk twee uur voordat de suikeroplossing zijn weg vindt naar de dikke darm, dus elke stijging van deze gassen vóór die tijd duidt erop dat bacteriën in de dunne darm op de suiker hebben ingewerkt.
De H2-ademtest heeft diagnostische beperkingen: de kans op een vals-positief of vals-negatief resultaat is aanwezig. De betere methode om SIBO te diagnosticeren is een monster nemen van vloeistof uit de dunne darm en de bacteriën kweken die in deze vloeistof worden aangetroffen, zodat een inschatting van de hoeveelheid bacteriën die aanwezig zijn kan worden gemaakt. Omdat het een invasieve procedure is, wordt deze in de klinische praktijk zelden toegepast.
Behandeling
Als je de diagnose SIBO hebt gekregen, wordt meestal een bepaald type antibioticum voorgeschreven. Dit antibioticum wordt niet door de maag opgenomen en kan daarom zijn weg naar de dunne darm vinden, waar het de daar aanwezige bacteriën kan elimineren. Een alternatief is oregano-olie, een natuurlijk antibioticum dat thymol en carvacrol bevat. Carvacrol bestrijdt schadelijke bacteriestammen, terwijl thymol naast zijn antibacteriële, antivirale en schimmelwerende werking ook ontstekingsremmend werkt. Bespreek met je maag-lever-darmarts of diëtist of deze alternatieve aanpak ook voor jou zou kunnen werken.
Stap 3. Vermijd sommige voedingsmiddelen
Van sommige voedingsmiddelen is bekend dat ze diarree verergeren doordat ze te snel door je darmen bewegen, wat meer gasvorming, een opgeblazen gevoel en dunne ontlasting kan veroorzaken. Als je last hebt van diarree, pas dan op met:
- Cafeïne in koffie, sterk gezette zwarte thee, cola en energiedrankjes.
- Voedingsmiddelen met een hoog gehalte aan onoplosbare vezels, zoals volkoren- of meergranenbrood, volkoren ontbijtgranen, volkorenpasta, hele noten, broccoli, spruitjes, zwarte bonen, selderij en linzen.
- Grote hoeveelheden fructose, bijvoorbeeld de suiker uit honing, dadels, gedroogd fruit en appelsap, of te veel fruit in één keer.
- Gefrituurd of vet voedsel of voedsel dat is gebakken in boter, frites, chips en gebak.
- Suikeralcoholen die voorkomen in dieetvoeding, zoals suikervrije kauwgom, snoep en eiwitrijke zuivelproducten.
Stap 4. Extra ondersteuning
Als je voor de verlichting van diarreeklachten supplementen wilt inzetten, kunnen psylliumvezels en probiotica mogelijk helpen.
- Psyllium wordt vaak gebruikt tegen obstipatie, maar je kunt de vezels ook gebruiken om diarree onder controle te houden. Door het vermogen om vocht vast te houden in je darmen, wordt waterige en dunne ontlasting namelijk dikker.
- Probiotica. Lactobacillus rhamnosus GG (LGG) is een stam die wordt gebruikt voor de behandeling en preventie van antibiotica-geassocieerde diarree en reizigersdiarree. Saccharomyces boulardii is een gist die ook wordt ingezet om zowel antibiotica-geassocieerde diarree als reizigersdiarree te voorkomen. Enteroccocus faecium SF68 is een soort die vaak wordt ingezet voor zowel de preventie als de behandeling van besmettelijke vormen van diarree.
Bron:
The Gut Chronicles door Sandra Mikhail, Hammersmith Health Books, 2023. Dit boek is te vinden in de webshop van Medisch Dossier.
Dit artikel is vertaald en bewerkt en komt uit WDDTY, mei 2023.
