In elke cel van je lichaam zitten kleine ‘energiecentrales’ die onmisbaar zijn om te kunnen leven. Ze heten mitochondriën en zorgen ervoor dat cellen energie krijgen om hun werk te doen.
Ons lichaam bestaat uit miljarden cellen. Elke cel heeft onderdelen die elk een specifieke taak uitvoeren. Eén van de belangrijkste onderdelen zijn de mitochondriën. Deze piepkleine structuren kun je het beste vergelijken met mini-energiecentrales. Ze zetten brandstof uit voeding om in energie, die de cel nodig heeft om goed te functioneren.
Wat doen mitochondriën precies?
Mitochondriën maken energie aan in de vorm van een stof die ATP heet. Dat staat voor adenosinetrifosfaat. ATP is de energie-eenheid die cellen gebruiken voor bijna alles: bewegen, denken, groeien, opruimen van afvalstoffen, en herstellen van schade.
Om ATP te maken, gebruiken mitochondriën vooral zuurstof en voedingsstoffen zoals suikers en vetten. Dit proces heet cellulaire ademhaling. Daarbij komen ook afvalstoffen vrij, zoals koolstofdioxide en water. Die worden weer afgevoerd uit het lichaam.
Zonder goed werkende mitochondriën kunnen cellen niet genoeg energie maken en raken ze uitgeput. Dit kan leiden tot vermoeidheid, spierzwakte of zelfs schade aan organen.
Mitochondriën hebben hun eigen DNA
Een bijzonder weetje: mitochondriën hebben een eigen stukje DNA. Dat is anders dan het DNA in de celkern. Het mitochondriale DNA wordt alleen van de moeder doorgegeven en bevat instructies om de mitochondriën goed te laten werken.
Als er fouten in dit DNA zitten, kunnen erfelijke aandoeningen ontstaan. Zulke mitochondriale ziekten zijn zeldzaam, maar vaak ernstig. Ze kunnen onder meer spieren, het hart, de ogen of de hersenen aantasten.
Meer dan alleen energie
Nieuw onderzoek laat zien dat mitochondriën meer doen dan alleen energie maken. Ze spelen bijvoorbeeld een rol bij celdood, het opruimen van beschadigde cellen. Ook kunnen ze het immuunsysteem activeren als er gevaar dreigt, zoals bij virussen of tumoren.
Bij kankeronderzoek kijken wetenschappers daarom steeds vaker naar mitochondriën. Sommige tumorcellen gebruiken hun mitochondriën op een slimme manier om te overleven. Maar als je hun energievoorziening verstoort, worden ze kwetsbaar. Onderzoekers proberen dat nu te benutten bij nieuwe behandelingen.
Mitochondriën zijn dus niet alleen klein, maar ook krachtig: zonder hen draait ons lichaam letterlijk niet.
Bronnen:
Max Planck Institute – What are mitochondria?
Nature Reviews – Mitochondria and their role in health and disease
