Door: Meis Thewissen
In zijn lange leven heeft relatiecoach Anton Philips (1932) – telg uit de bekende familie inderdaad – één ding geleerd: relaties zijn het belangrijkste in het leven. En om die succesvol te maken, zijn zelfinzicht en communicatie onontbeerlijk. ‘Je kunt de liefde krijgen die je wilt, als je beseft dat de oplossing voor je relatieprobleem in de relatie zélf ligt besloten.’
‘De meeste mensen zoeken te laat hulp voor hun relatieproblemen,’ is het eerste wat Anton Philips zegt. ‘En ik ben daar zelf een voorbeeld van. Als ik in mijn eerste huwelijk had geweten wat ik inmiddels weet, dan had ik wellicht dat huwelijk kunnen redden.’
De nu 92-jarige Anton Philips, zoon van Frits en kleinzoon van zijn naamgenoot en mede-oprichter van de gloeilampenfabriek, begon vijf jaar geleden zijn praktijk als relatiecoach volgens de Imago-methode.
‘Met mijn tweede vrouw Ineke heb ik ooit een weekendworkshop Imago-relatietherapie gevolgd en dat maakte een diepe indruk op me. Vanwege de logica achter de methode en de effectiviteit ervan. Toen de mogelijkheid zich voordeed om in Nederland een opleiding te volgen en zelf Imago-relatiecoach te worden, heb ik me ingeschreven als een van de eerste studenten.’
Als je een relatie begint is de relatie zelf het eerste kind waarvoor je moet zorgen
Sinds vijf jaar is de Imago-coaching en -therapie ook in Nederland geïntroduceerd. Het is daarmee nog vrij nieuw en dus redelijk onbekend. In Amerika en veel andere landen, zoals Engeland en Oostenrijk, kan deze therapievorm al langer rekenen op een brede belangstelling.
Imago-coaching is een methode die is ontwikkeld door de Amerikaan Harville Hendrix (1935) en zijn vrouw Helen Lakelly Hunt (1949). Hendrix studeerde psychologie en religie en wijdde zijn leven aan het onderzoeken wat een relatie succesvol maakt. In zijn onderzoek ontdekte hij dat de grootste conflicten in een partnerrelatie vaak een wortel hebben in de jeugd van een of van beide partners.
Verliefd op je ouders
Het relatieprobleem is daarmee vaak niet verbonden met de relatie zelf, maar speelt daar wel een beslissende of zelfs destructieve rol in. ‘Imago gaat ervan uit dat degene op wie je verliefd wordt, sterke overeenkomsten vertoont met de eigenschappen of het gedrag van een van je ouders, of zelfs van beide.
Enerzijds word je verliefd omdat het meteen vertrouwd voelt en anderzijds omdat je zoekt naar de liefde die je graag had willen hebben, maar niet kreeg.’
‘Een voorbeeld uit mijn eigen leven kan ik aanreiken aan de hand van mijn eigen gedrag. Mijn tweede vrouw kon soms nogal vinnig uit de hoek komen en had een vrij kort lontje.
Ik wilde haar niet boos maken, dus soms was dat op eieren lopen. Ik deed wat ze van mij verwachtte, want dat had ik thuis bij mijn moeder gedaan, die ook een kort lontje had. Dan hield ik het bijvoorbeeld heel lang vol om naar haar te luisteren, terwijl ik daar eigenlijk niet de energie of de ruimte voor had op dat moment.
Ik was er wel maar ook weer niet, en zij merkte dat doordat ik gaapte. Dus werd zij boos. Ik voelde me dan rot, maar zij ook. Want ze kreeg niet de aandacht waar zij naar verlangde.’
‘Toen ik me realiseerde dat mijn gedrag uit mijn kindertijd kwam, en de angst voor boosheid van de vrouw die het dichtste bij me stond ook, raakte ik die angst kwijt. En dat heeft alle verschil gemaakt in onze relatie.
Het is maar een klein voorbeeld, maar het raakt de kern in wat er gebeurt tijdens een Imago-relatiecoaching: je gaat van een onbewuste partnerrelatie naar een bewuste. En dat bewustzijn betreft het inzicht in de pijnpunten die jij al meebrengt vanuit je eigen achtergrond en verleden.
Het probleem ligt vaak niet in de relatie zelf, maar je komt het daar wel tegen. Maar in diezelfde relatie ligt wel de oplossing.’
De meest voorkomende klacht die Philips tegenkomt in zijn praktijk in Naarden is een gebrek aan contact. Aan écht contact. ‘Vaak speelt onveiligheid daar een rol in. Als partners kritisch zijn naar elkaar, of veel commentaar op elkaar hebben is dat behalve vervelend in het moment ook een sluipmoordenaar in de relatie.
Simpelweg omdat kritiek op elkaar de relatie onveilig maakt. Zelfs als de kritiek om kleine dingen in gewoontes of gedrag gaat. De manier waarop iemand met een lepeltje de melk door de koffie roert, een boterham smeert of de kleren opvouwt.’
Onveiligheid
Irritatie over kleine dingen wijst op ontstane onveiligheid. En als het onveilig is, dan is de reactie een reflex: je gaat vluchten, vechten of bevriezen. Contact, elkaar bereiken is dan onmogelijk.
‘Het is zo belangrijk om je partner te accepteren om wie hij of zij is,’ verduidelijkt Philips. ‘Natuurlijk valt op iedereen wel iets aan te merken, maar iedereen wil zich volwaardig voelen in een relatie. Als je onderhuids voelt dat je partner je afkeurt, kun je onmogelijk gelukkig zijn in een relatie.’
Onder het tapijt
Het verliezen van contact in een relatie hoeft niet de enige reden te zijn om een traject te willen volgen. Angst in een startende relatie, of de angst voor herhaling van frustraties uit een vorige relatie zijn ook een goede aanleiding.
Als bepaalde onderwerpen of thema’s binnen een relatie onder het tapijt zijn verdwenen, is Imago-relatiecoaching of -therapie ook geschikt. Voorbeelden zijn het gebrek aan seksualiteit of een langlopend conflict dat onverwerkt blijft liggen.
De grootste conflicten in een partnerrelatie hebben vaak een wortel in de jeugd
De belangrijkste rol van een Imago-coach in sessies, is het faciliteren van de dialoog tussen twee partners. De Imago-coach stelt vragen die de kern raken. Een kernvraag is bijvoorbeeld: wat is belangrijker voor je, je gedrag handhaven of je huwelijk/relatie herstellen?
Imago-coaching werkt met vaste protocollen waarin partners afspreken wie zender en wie ontvanger is in een gesprek, zodat een van de partners alle ruimte krijgt zich uit te kunnen spreken. De ander bevestigt alleen wat hij of zij gehoord heeft en herhaalt dat ook letterlijk om zeker te zijn dat het goed begrepen is. Zónder commentaar, interpretatie of tegenargumenten.
De blije doos
Meestal neemt een traject zeven tot acht sessies in beslag, maar dat kan op verzoek altijd worden verlengd. ‘Scheiding lijkt het nieuwe normaal te zijn,’ zegt Philips. ‘Ik ervaar dat als jammer, want alle relaties maken moeilijke perioden door en de partners vergeten soms hulp te halen.
Meestal is het te laat als er wel hulp wordt ingeschakeld. Als je een relatie begint is de relatie zelf het eerste kind waarvoor je moet zorgen. Wij focussen dus op de relatie, niet op partner A of partner B.’
‘Met twee anderen heb ik de stichting Gelukkige Relaties opgericht en een flyer ontwikkeld die sinds december vorig jaar wordt meegestuurd in de blije doos voor vrouwen die zwanger zijn. In die flyer staan zeven tips voor aanstaande ouders.
Veel relaties krijgen het moeilijk na de geboorte van het eerste kind, terwijl het beeld is dat je dan uitermate gelukkig zou moeten zijn. Maar de geboorte van een kind verandert de relatie ingrijpend.’ Op de vraag welke wijsheid hij zelf in zijn leven en werk heeft vergaard als het gaat om relaties is zijn antwoord even simpel als duidelijk: ‘Vrouwen willen aandacht en mannen willen waardering.’
Relatietherapie: 5 vormen
Systeemtherapie
De eerste vormen van relatietherapie werden ontwikkeld omdat psychoanalyse en psychotherapie ontoereikend bleken in het oplossen van problemen binnen het gezin. Die vroege methodes hadden vooral betrekking op de psyche van het individu.
In systeemtherapie wordt het gezin als systeem gezien en betrokken bij de individuele therapie. Het gaat daarbij om problemen die ontstaan vanuit de interactie tussen gezinsleden, hun gedrag, hun vorm van communicatie en waarden en normen die daar een rol in spelen.
EFT
Emotionally Focused Therapy (EFT) is een evidencebased vorm van relatietherapie, waarvan de effectiviteit wetenschappelijk is onderzocht. De focus in deze benadering ligt op het doorbreken van negatieve patronen. Emoties krijgen hierbij de ruimte, omdat die laten zien wat er onder de oppervlakte gaande is.
Door het blootleggen van de gekwetste, emotionele kant van de problematiek die speelt, is het de bedoeling dat er meer onderling begrip en vertrouwen ontstaat. De grondlegger is klinisch psycholoog dr. Sue Johnson uit Canada. EFT is er voor stellen, maar ook voor gezinnen en individuen.
IBCT
Integrative Behavioral Couple Therapy (IBCT) is gebaseerd op de uitgangspunten van cognitieve gedragstherapie en bestaat voor een groot deel uit oefeningen en huiswerkopdrachten. De aanpak bestaat niet uitsluitend uit gesprekken; de begeleidend psycholoog reikt praktische handvatten aan om zelf, individueel of met elkaar, mee aan de slag te gaan.
Met IBCT gaan de cliënten vrij concreet aan het werk om hun relatie weer te herstellen. Ook IBCT focust zich op het emotionele niveau, eerst op emotionele acceptatie en tolerantie om rust te creëren. In de rust is verandering mogelijk. In gezamenlijke sessies daarna is er dan ruimte voor het oplossen van de ontstane problemen.
Methode Esther Perel
Esther Perel is een Belgisch-Amerikaans psychotherapeut die relatietherapie meer focust op de erotische kant van een partnerrelatie, zonder dat de benadering seksuologisch is.
Perel is de dochter van twee Poolse overlevenden van de Holocaust. Opgegroeid tussen Holocaustoverlevenden in Antwerpen, zag zij in haar omgeving twee groepen mensen: ‘zij die niet stierven en zij die weer gingen leven. De laatsten waren degenen die begrepen dat erotiek een tegengif is voor de dood.’ Perel heeft in vele landen gewoond en spreekt negen talen.
Ze schreef verschillende bestsellers en haar TED-talks en podcasts bereiken een miljoenenpubliek. Haar visie op een liefdevolle relatie is het vinden van de balans tussen de behoefte aan veiligheid (ergens bij horen, je geliefd voelen, nabije intimiteit) en de behoefte aan vrijheid (avontuur, individualiteit, verlangen).
De Oxfordgroep: Morele Herbewapening
Predikant Frank Buchman uit Pennsylvania (VS) raakte begin vorige eeuw na enkele persoonlijke (mystieke) ervaringen ervan overtuigd dat alleen individuele verandering maatschappelijke verandering teweeg kon brengen. Wij mensen zijn ten slotte de maatschappij.
Hij startte een beweging die vooral onder studenten van de prestigieuze Engelse universiteit in Oxford veel navolging kreeg. De kernwaarden in deze beweging zijn: eerlijkheid, zuiverheid, onbaatzuchtigheid en liefde. Het vormde een antwoord op de militaire herbewapening in de jaren dertig van de vorige eeuw.
Het doel was een geestelijke en morele herbewapening te bewerkstelligen die leidde tot een levenshouding als antwoord op de problemen tussen mensen en volkeren.
De Nederlandse industrieel Frits Philips (1905-2005) – zoon van de medeoprichter van Philips Anton Philips (1874-1951) – leerde de Oxfordgroep in 1932 samen met zijn vrouw kennen. Zij omarmden het gedachtegoed en zetten zich in om hiermee aan een betere wereld te bouwen.
Hun zoon Anton (roepnaam Ton) volgde dat enthousiasme en brak zijn studie in Delft als ingenieur af, om vijftien jaar lang vrijwilligerswerk voor de Morele Herbewapening te verrichten. Hier stond geen vergoeding tegenover, maar dit bracht hem wel naar veel landen. Onder meer als toneeltechnicus bij de voorstellingen waarmee Morele Herbewapening haar ideeën over het voetlicht bracht.
Veel van de ideeën uit deze beweging klinken nog steeds door in de waarden en uitgangspunten die Anton Philips vandaag de dag meebrengt in zijn werk als relatiecoach. Welke benadering, methode of tijdvak in de geschiedenis zich dan ook werpt op het onderzoeken van relaties: sommige kernwaarden lijken van alle tijden te zijn.
Bronnen
- Antonphilips.nl.
- Imagonederland.nl.
- Youtube.com/watch?v=UJb3YvLfzyY, interview bij Op1.
- Youtu.be/-gwzLcg78Y8, interview met Benjamin Wortman.
Meer lezen?
Krijg de liefde die je wilt, Harville Hendrix en Helen Lakelly Hunt, 2019, Succesboeken.nl.
