hoe veilig zijn ze echt?
Wat gebeurt er als de middelen die onze gewassen beschermen, ook ons lichaam beïnvloeden? In 2017 schreven wij al over het sluipende gif. Bijna 10 jaar na publcatie zijn er veel nieuwe onderzoeken verschenen die de risico's nog beter in kaart brengen.
Behandelt u elk voorjaar uw tuin, terras of rozenstruiken met bestrijdingsmiddelen? Voor veel mensen is het een routineklus. Maar volgens een groeiend aantal wetenschappelijke studies kunnen pesticiden ook gevolgen hebben voor de menselijke gezondheid.
Onderzoekers brengen pesticiden al jaren in verband met aandoeningen zoals kanker, neurologische ziekten, vruchtbaarheidsproblemen en aangeboren afwijkingen. Wat ooit vooral een onderwerp was voor milieugroepen en activisten, wordt inmiddels ook steeds vaker onderzocht in epidemiologische en toxicologische studies.
Volgens wetenschappers zijn vooral ongeboren baby’s, jonge kinderen en mensen die beroepsmatig met pesticiden werken kwetsbaar voor de effecten van deze stoffen. Maar ook mensen die simpelweg in de buurt van landbouwgebieden wonen of thuis bestrijdingsmiddelen gebruiken, kunnen ermee in aanraking komen.
En dat gebeurt vaker dan we denken.
Dicht bij huis: pesticiden in onze leefomgeving
Veel mensen associëren pesticiden vooral met landbouw. Toch bevinden deze stoffen zich ook in onze directe leefomgeving. En komen we ze veel vaker tegen dan we denken.
Insectensprays, onkruidverdelgers en schimmelbestrijders worden veel gebruikt in tuinen, op terrassen en zelfs binnenshuis. Wanneer deze middelen worden gespoten, verspreiden ze zich via kleding, schoenen, huisdieren en huisstof.
Wetenschappers waarschuwen dat zelfs lage, chronische blootstelling gevolgen kan hebben voor de gezondheid, vooral tijdens zwangerschap en vroege kinderjaren.
Maar ook via voedsel & drinkwater krijg je pesticiden binnen.
Glyfosaat: het meest gebruikte herbicide ter wereld
Een van de meest gebruikte pesticiden is glyfosaat, het actieve bestanddeel van onder meer Roundup en vele onlkruidverdelgers. Sinds 2023 is het voor particulieren in Nederland verboden om producten te kopen met Glyfosaat als bestandsdeel, maar mogen hoveniers, boeren en andere professionals het nog altijd gebruiken.
Veel genetisch gemodificeerde gewassen zijn speciaal ontwikkeld om bestand te zijn tegen glyfosaat. Daardoor kunnen boeren het middel gebruiken zonder dat hun gewassen afsterven of worden aangetast door insecten of schimmels.
Glyfosaat is een fosforverbinding die in de bodem afbreekt en wordt omgezet naar AMPA .Voorstanders van het gebruik van Glyfosaat ( Monsanto en diverse andere producenten) beweren dat glyfosaat snel wordt afgebroken in de bodem en daardoor niet schadelijk is. Wat deels correct is.
Na enkele weken is glyfosaat afgebroken naar AMPA (aminomethylfosfonzuur) En deze stof wordt vaak en teveel gemeten in onze bodem maar ook ons oppervlakte- en drinkwater.
Uit een ouder meetrapport van Rijkswaterstaat blijkt dat de gemeten concentraties jaarlijks toenemen. In de waterwinning bij de Biesbosch werden in 1999 0,06 u/gl gemeten tegenover 0,08 ug/L in 2001. Een stijging van 20%. Recentere meetingen zijn niet voorhanden.
Als we naar bijvoorbeeld de Pfas metingen kijken die veelvuldiger aanwezig zijn zien we hier ook soortgelijke trend. Met alle risico's van dien.
Zwangerschap en geboorteafwijkingen
Een van de meest besproken gezondheidsrisico’s van pesticiden betreft de zwangerschap.
Verschillende studies hebben verbanden gevonden tussen blootstelling aan pesticiden en een verhoogde kans op miskramen, vroeggeboorte en bepaalde aangeboren afwijkingen. Vooral blootstelling rond de conceptie en tijdens het eerste trimester lijkt volgens onderzoekers een kritieke periode.
In sommige landbouwregio’s zijn clusters van geboorteafwijkingen en reproductieve problemen gemeld nadat het gebruik van pesticiden sterk toenam. Zulke waarnemingen hebben geleid tot intensiever onderzoek naar de invloed van pesticiden op embryo-ontwikkeling.
Kinderen: gevoeliger voor chemische stoffen
Kinderen zijn biologisch kwetsbaarder voor pesticiden dan volwassenen. Hun organen en hersenen zijn nog in ontwikkeling en hun ontgiftingssystemen werken minder efficiënt. Bovendien krijgen kinderen relatief meer stoffen binnen per kilogram lichaamsgewicht.
Recent onderzoek suggereert dat langdurige blootstelling aan pesticiden kan samenhangen met gedragsproblemen en veranderingen in de neurologische ontwikkeling van kinderen.
Wetenschappers onderzoeken daarnaast de mogelijke effecten van insecticiden zoals neonicotinoïden, die mogelijk invloed hebben op de ontwikkeling van het zenuwstelsel.
Kanker en pesticiden
De relatie tussen pesticiden en kanker wordt al tientallen jaren onderzocht. Studies hebben mogelijke verbanden gevonden tussen blootstelling aan pesticiden en verschillende vormen van kanker, waaronder leukemie bij kinderen, hersentumoren en prostaatkanker.
Zo werd in sommige onderzoeken een hogere kans op leukemie gevonden bij kinderen van wie ouders tijdens of vóór de zwangerschap aan pesticiden waren blootgesteld.
Andere studies suggereren dat mensen die beroepsmatig met pesticiden werken een verhoogd risico kunnen hebben op bepaalde vormen van kanker.
Onderzoekers benadrukken dat deze studies vaak statistische verbanden aantonen en niet altijd directe causaliteit. Toch blijven de patronen opvallend consistent.
Parkinson en neurologische aandoeningen
Ook neurologische ziekten worden regelmatig in verband gebracht met pesticiden. Verschillende studies hebben een verhoogd risico op de ziekte van Parkinson gevonden bij mensen die langdurig zijn blootgesteld aan bepaalde pesticiden, waaronder paraquat en organochloorverbindingen.
Daarnaast is in sommige regio’s met intensieve landbouw een hogere prevalentie van neurodegeneratieve aandoeningen vastgesteld. Hoewel de exacte oorzaken moeilijk vast te stellen zijn, groeit de aandacht voor pesticiden als mogelijke risicofactor.
Vruchtbaarheid onder druk
Een relatief nieuw onderzoeksgebied is de invloed van pesticiden op vruchtbaarheid. In recente studies zijn pesticiden zelfs aangetroffen in menselijke voortplantingscellen. Sommige onderzoeken suggereren dat deze stoffen samenhangen met oxidatieve stress en verminderde spermakwaliteit.
Wetenschappers onderzoeken daarom of omgevingschemicaliën een rol kunnen spelen bij de wereldwijd dalende vruchtbaarheidscijfers.
Waarom kinderen extra kwetsbaar zijn
Kinderen lopen mogelijk meer risico door pesticiden omdat:
• hun hersenen nog in ontwikkeling zijn
• hun ontgiftingssystemen nog niet volledig werken
• ze relatief meer eten en drinken per kilogram lichaamsgewicht
• ze vaker op de grond spelen waar pesticiden kunnen ophopen
Daardoor kan dezelfde blootstelling voor een kind een grotere impact hebben dan voor een volwassene.
Een miljardenindustrie
De pesticidenindustrie vertegenwoordigt wereldwijd een markt van tientallen miljarden dollars per jaar. Voorstanders benadrukken dat pesticiden een belangrijke rol spelen bij voedselproductie en landbouwopbrengsten. Zonder deze middelen zou het volgens hen moeilijker zijn om voldoende voedsel te produceren.
Critici wijzen er echter op dat de langetermijneffecten op gezondheid en milieu nog onvoldoende bekend zijn, en pleiten voor strengere evaluaties en meer onafhankelijk onderzoek.
Minder pesticiden gebruiken
Wie de blootstelling wil beperken, kan een aantal eenvoudige maatregelen nemen:
• groenten en fruit goed wassen
• pesticiden in huis en tuin zo weinig mogelijk gebruiken
• mechanische onkruidbestrijding toepassen
• natuurlijke plaagbestrijding gebruiken
In de landbouw groeit ondertussen de belangstelling voor geïntegreerde plaagbestrijding, waarbij natuurlijke vijanden van insecten en minder giftige middelen worden gebruikt.
Bronnen:
- Institute of Science in Society. ISIS Report 06/10/10
- Compendium voor de Leefomgeving
- Wetten.overheid.nl – Bestrijdingsmiddelenwetgeving
- Rijksoverheid – toelating bestrijdingsmiddelen
- Antoniou M. Roundup and Birth Defects. Earth Open Source, 2011
- Rijksoverheid – gewasbeschermingsmiddelen
- Branford S. Argentina’s Bitter Harvest. New Scientist, 2004
- Chemical Research in Toxicology (2010)
- GMO-Free Europe Conference, Brussel/Gent, 2010
- Journal of Epidemiology and Community Health (2011)
- Comisión Provincial de Investigación de Contaminantes del Agua (2010)
- Revista Brasileira de Ginecologia e Obstetrícia (2011)
- Environmental Health Perspectives (2001)
- Environment International (2012)
- Occupational and Environmental Medicine (2011)
- Ciência & Saúde Coletiva (2011)
- Indian Journal of Medical and Paediatric Oncology (2010)
- American Journal of Epidemiology (2011)
- Occupational and Environmental Medicine (2007)
- European Journal of Epidemiology (2011)
- Toxicology and Applied Pharmacology (2011)
- Atherosclerosis (2011)
- Current Opinion in Allergy and Clinical Immunology (2011)
- Environmental Health Perspectives (2011)
- Freedonia Group – World Pesticides Market Report
- Frontiers in Public Health (2024) – Maternal pesticide exposure and birth defects
- Journal of Hazardous Materials (2025) – Prenatal pesticide exposure and reproductive outcomes
- Environment International (2024) – Childhood pesticide exposure and behavioral outcomes
- Public Health (2024) – Pesticides and Parkinson’s disease (systematic review)
- Frontiers in Pediatrics (2025) – Parental pesticide exposure and leukemia
- Cancers (2025) – Residential pesticide exposure and survival in childhood leukemia
- Ecotoxicology and Environmental Safety (2024) – Glyphosate in human sperm
- Environmental Research (2024) – Pesticide mixtures and semen quality
Hoe pesticiden ons lichaam kunnen beïnvloeden
Volgens toxicologisch onderzoek kunnen pesticiden verschillende biologische systemen beïnvloeden:
• hormoonhuishouding (endocriene verstoring)
• zenuwstelsel en hersenontwikkeling
• voortplantingsorganen
• immuunsysteem
• oxidatieve stress en ontstekingsprocessen
Deze effecten worden vooral onderzocht bij langdurige blootstelling aan lage doses.
