Hart- en vaatziekten zijn wereldwijd doodsoorzaak nummer één. Preventie is daarom essentieel. Apotheker Han Siem bespreekt hoe leefstijl, voeding en specifieke supplementen kunnen bijdragen aan een gezonde hartfunctie en sterke bloedvaten – en welke risicofactoren je beter kunt vermijden.
Door: Han Siem
Hart- en vaatziekten, zoals aderverkalking, hoge bloeddruk, hartfalen en hartritmestoornissen, ontstaan vaak door een combinatie van leefstijl, genetische aanleg en medicijngebruik. Genetische factoren zijn niet te veranderen, maar veel leefstijlfactoren zijn dat wél.
Roken, ongezonde voeding, overgewicht, onvoldoende beweging en chronische stress behoren tot de belangrijkste risicofactoren. Het beperken van deze factoren kan het risico op hart- en vaatziekten aanzienlijk verlagen.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is maar liefst 49% van alle sterfgevallen in Nederland gerelateerd aan hart- en vaatziekten.¹ Dit percentage benadrukt hoe belangrijk preventie is. Door gezonde keuzes te maken in het dagelijks leven kan de kans op hart- en vaatziekten aanzienlijk worden verminderd.²
Risicofactoren
Onder de verschillende risicofactoren vormt roken een van de grootste bedreigingen voor een gezond hart. Roken beschadigt de binnenwanden van de bloedvaten, wat leidt tot ontstekingen en plaquevorming. Deze plaque kan de bloedvaten vernauwen en blokkeren, waardoor het risico op een hartaanval of beroerte toeneemt.
Ook passief roken heeft een nadelige invloed op de cardiovasculaire gezondheid en kan het risico op hartziekten bij niet-rokers dus verhogen. Stoppen met roken is dan ook een van de effectiefste manieren om de gezondheid van het hart te verbeteren en risico’s te beperken; voor jezelf en je omgeving.
Overmatig alcoholgebruik verhoogt eveneens het risico op hart- en vaatziekten. Hoewel matig alcoholgebruik – zoals af en toe een glas rode wijn – mogelijk ook een beschermend effect heeft, kan overmatig drinken leiden tot verhoogde bloeddruk, hartfalen en leverproblemen.
Voor mensen met een verhoogd risico is het daarom verstandig om met een arts te overleggen wat voor hen een veilige hoeveelheid alcohol is.
Voeding speelt daarnaast een grote rol bij de gezondheid van het hart. Een voedingspatroon dat rijk is aan verzadigde vetten, transvetten en suiker kan het cholesterol verhogen en bijdragen aan de vorming van plaques in de bloedvaten.
Een gezonde, uitgebalanceerde voeding is ook voor de hartgezondheid essentieel. Groenten, fruit, volle granen en magere eiwitten dragen bij aan een gezond hart en helpen ontstekingen te verminderen. Het vermijden van sterk bewerkte en suikerrijke voedingsmiddelen ondersteunt een gezond cholesterol- en bloeddrukniveau en verlaagt zo het risico op aderverkalking.
Naast de leefstijlaanpassingen kunnen ook bepaalde voedingssupplementen ondersteuning bieden bij het behoud van een gezond hart en gezonde bloedvaten. Supplementen kunnen helpen om de bloedvaten soepel te houden, ontstekingen te verminderen en het risico op verstoppingen te verlagen. Onder de meest onderzochte voedingsstoffen die bijdragen aan een gezonde cardiovasculaire functie, worden berberine, vitamine K2, rode gist rijst, omega-3 vetzuren, selenium, magnesium en co-enzym Q10 genoemd.⁴
- Berberine, een plantaardige stof afkomstig van verschillende planten, wordt al eeuwenlang gebruikt in de traditionele geneeskunde. Onderzoek toont aan dat berberine kan bijdragen aan het verlagen van cholesterol en bloedsuikerspiegel, wat het risico op ontstekingen en aderverkalking verkleint. Berberine is vooral nuttig voor mensen met diabetes, omdat het helpt om de bloedsuikerspiegel te stabiliseren en zo gunstig werkt voor hart en bloedvaten.⁵
- Vitamine K2 speelt een belangrijke rol bij het gezond houden van de bloedvaten. Het zorgt ervoor dat calcium in de botten wordt opgenomen en voorkomt dat calcium zich ophoopt in de bloedvaten. Hierdoor blijven de bloedvaten soepel en wordt de kans op aderverkalking verkleind. Dit supplement is met name waardevol voor oudere volwassenen en mensen met een verhoogd risico op verkalking van de bloedvaten.
- Rode gist rijst bevat van nature monacoline K, een stof die vergelijkbaar is met de werkzame stof in veel cholesterolverlagers (statines). Rode gist rijst verlaagt op natuurlijke wijze het cholesterolgehalte, zonder de bijwerkingen die vaak voorkomen bij synthetische statines, zoals spierpijn. Rode gist rijst kan voor sommige mensen een natuurlijk alternatief zijn voor synthetische statines. Gebruik ervan dient echter altijd te gebeuren in overleg met een arts, zeker bij mensen met leveraandoeningen of verhoogde leverwaarden.
- Omega-3 vetzuren, voornamelijk afkomstig uit visolie, kunnen de cardiovasculaire gezondheid ondersteunen doordat deze ontstekingen in het lichaam helpen verminderen, de bloeddruk verlagen en hartritmestoornissen helpen voorkomen. Deze vetzuren, met name EPA en DHA, maken het bloed minder stroperig, waardoor het makkelijker door de bloedvaten stroomt. Voor mensen die geen vis eten, zijn er alternatieve omega-3-supplementen beschikbaar op basis van algen.
- Selenium is een krachtig antioxidant dat de cellen van het hart en de bloedvaten beschermt tegen schade door vrije radicalen. Een tekort aan selenium kan leiden tot oxidatieve stress en verhoogde ontstekingsniveaus, wat het risico op hart- en vaatziekten vergroot. Selenium is aanwezig in voedingsmiddelen zoals paranoten. Een paar paranoten per dag leveren al een gezonde dosis selenium. Maar het kan ook als supplement worden ingenomen.
- Magnesium is belangrijk voor de ontspanning van spieren, waaronder de hartspier en de spieren rond de bloedvaten. Magnesium helpt bij het verlagen van de bloeddruk en kan gunstig zijn voor mensen met hartritmestoornissen. Bij medicijngebruik is het verstandig om een goed opneembare vorm van magnesium, zoals magnesium-citraat, te kiezen én de dosering hiervan af te stemmen met een arts.
- Co-enzym Q10 is van nature aanwezig in het lichaam en speelt een rol bij de energieproductie in de cellen, met name in de hartspier. Suppletie met Q10 kan helpen om bijwerkingen van statines, zoals spierpijn, te verminderen. Naarmate men ouder wordt, neemt de hoeveelheid Q10 in het lichaam af, waardoor aanvulling zinvol kan zijn, vooral bij oudere volwassenen.⁶
Tekst gaat verder onder de foto.
Overgewicht is een belangrijke risicofactor bij hart- en vaatziekten. Vooral buikvet vergroot de kans op hartziekten aanzienlijk, omdat het kan leiden tot een verhoogde bloeddruk, hoog cholesterol en diabetes.
Door een gezond gewicht te behouden en overtollig gewicht te verliezen, kan de belasting voor het hart worden verminderd en kunnen risicofactoren zoals hoge bloeddruk en hoog cholesterol positief worden beïnvloed.³
Naast het handhaven van een gezond gewicht is regelmatige lichaamsbeweging cruciaal voor een goede cardiovasculaire conditie. Beweging verbetert de bloedcirculatie, helpt bij gewichtsbeheersing, verlaagt de bloeddruk en versterkt de hartspier.
Het advies is om minstens 150 minuten per week matig intensief te bewegen, bijvoorbeeld door te wandelen, fietsen of zwemmen. Deze eenvoudige aanpassing in het dagelijks leven kan al een groot verschil maken.
Genetische factoren zijn niet te veranderen. Leefstijlfactoren zijn dat wél
Chronische stress vormt eveneens een belasting voor het hart en de bloedvaten. Langdurige stress verhoogt de bloeddruk en kan hartritmestoornissen uitlokken. Stressmanagement kan bijdragen aan het verkleinen van dit risico.
Ontspanningstechnieken zoals yoga, meditatie, ademhalingsoefeningen, of een dagelijkse wandeling helpen om stress te verminderen. Het is belangrijk om stresssignalen tijdig te herkennen en actief aan te pakken om schade aan het cardiovasculaire systeem te voorkomen.
Hoewel genetische aanleg en familiaire factoren niet kunnen worden beïnvloed, is het extra belangrijk voor mensen met een erfelijke belasting om hun leefstijl te optimaliseren. Bij een familiegeschiedenis van hartziekten is het raadzaam om regelmatige medische controles te ondergaan en om extra aandacht te besteden aan gezonde gewoonten.²
Tekst gaat verder onder de foto.
Histamine
Naast leefstijl en erfelijke aanleg kunnen ook andere factoren de cardiovasculaire gezondheid beïnvloeden. Histamine, een stof die vrijkomt bij allergische reacties, kan bij mensen met een hoge gevoeligheid hartritmestoornissen verergeren.
Bepaalde voedingsmiddelen, zoals oude kaas, wijn en gefermenteerde producten, bevatten veel histamine en kunnen bij deze groep klachten veroorzaken. Een histamine-arm voedingspatroon kan bijdragen aan verminderen van deze symptomen.
Wat de voeding betreft zijn ook eiwitten en glutamine belangrijke bouwstenen voor een gezonde hartfunctie. Eiwitten ondersteunen de opbouw en het herstel van spieren, waaronder de hartspier. Bij een tekort aan eiwitten kan de spiermassa afnemen, wat de hartfunctie kan verzwakken.
Glutamine, een aminozuur dat het immuunsysteem ondersteunt en bijdraagt aan weefselherstel, kan gunstig zijn voor mensen die herstellen van stress of ziekte. Glutamine – dat als glutaminezuur voorkomt in vlees, vis, bonen en noten – helpt om de weerstand en het herstelvermogen van het lichaam te verbeteren.⁴
Tot slot
Een gezonde levensstijl, eventueel in combinatie met gericht ingezette voedingssupplementen, ondersteunt de gezondheid van het hart en de bloedvaten en vermindert het risico op hart- en vaatziekten. Het vermijden van risicofactoren als roken, ongezonde voeding, overgewicht en stress vormt daarbij de basis.
Voedingssupplementen kunnen ondersteuning bieden, maar dienen altijd in overleg met een deskundige te worden ingezet. Zeker als ook medicijnen worden gebruikt. ●
Bronnen
- World Health Organization. Estimating the cardiovascular mortality burden attributable to the European Common Agricultural Policy on dietary saturated fats. Bull World Health Organ. 2008 Jul;86(7):535-541.
- Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement (CVRM). Beschikbaar via: richtlijnen.nhg.org/standaarden/cardiovasculair-risicomanagement.
- Stichting Farmaceutische kengetallen. Cardiovasculair risicomanagement (CVRM). www.sfk.nl.
- Siem H. Cardiovasculair risicomanagement en voedingssuppletie. Orthofyto. 2023 apr;37(2):6-9.
- Siem H. Berberine bij hart- en vaatziekten. Orthofyto. 2021 aug;35(3):10-11.
- Siem H. Co-enzym Q10 en reguliere medicatie. Orthofyto. 2019 dec;33(4):10-11.
