De krapte in de zorg, vooral door personeelstekort, heeft een onverwacht voordeel: er komt meer aandacht voor de omgeving van patiënten. Belangrijker dan kostenbesparing is de verschuiving van zorg die vooral door professionals wordt geleverd naar zorg waarin het netwerk rond de patiënt een grotere rol speelt.

Door de krapte in de zorg groeit de aandacht voor de omgeving waarin mensen leven. Gedrag van mensen wordt namelijk mede bepaald door hun sociale en fysieke omgeving. Daarnaast hangt het samen met iemands aanleg en de wisselwerking met de leefwereld. Ziek zijn en genezen behoren in zekere zin ook tot gedrag.

Dat geldt zeker voor de gedragsproblematiek in de jeugdzorg en de GGZ. Binnen de fysieke curatieve zorg, bijvoorbeeld bij enkelvoudige aandoeningen, lijkt dat misschien minder sterk te spelen. Toch worden ook daar reacties op ziekte, leefstijl en therapietrouw mede beïnvloed door de omgeving. Een systeembenadering – waarbij mensen worden bekeken in hun eigen leefomgeving – krijgt steeds meer aandacht bij het verbeteren van gezondheid.1

In 2020 is systeemtherapie, vanwege de bewezen effectiviteit, opgenomen in de circulaire GGZ-therapieën van Zorgverzekeraars Nederland. Voor de jeugdzorg geldt iets vergelijkbaars wanneer het gaat om diagnostiek en behandeling binnen het gezin.2

Dit principe wordt ook steeds vaker toegepast in de somatische curatieve zorg.3 In de langdurige zorg zijn inmiddels overtuigende voorbeelden van de meerwaarde van een cliëntsysteembenadering. In Zuid-Limburg werken 17 woon-, welzijn- en zorgorganisaties samen aan deze aanpak.

Daaruit blijkt dat er 40% minder personeel nodig is dan bij traditionele verpleeghuiszorg.4 Ook de Sociale Benadering Dementie laat zien dat binnen deze aanpak de kwaliteit van leven hoger is en de kosten lager liggen dan in de nog gangbare behandeling. 5

Toch ligt in de alle sectoren de focus nog steeds op individuele zorg en behandeling. Dat heeft waarschijnlijk te maken met de individugerichte opleiding van zorgprofessionals. Ook de schotten in de financiering van de zorg spelen een belangrijke rol.

Systeembenadering en Sociale Benadering Dementie worden vaak tot het domein van welzijn gerekend, terwijl welzijn niet kan worden gefinancierd vanuit de Zorgverzekeringswet of de Wet langdurige zorg.

Ondanks de aangetoonde meerwaarde blijkt het voor partijen in de zorgfinanciering lastig om deze regels aan te passen. Het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) hadden juist als doel om zorg en welzijn beter te verbinden.

In de praktijk hebben ingewikkelde regels en bureaucratie er echter toe geleid dat vooral adviesbureaus hiervan profiteren. Bij integrale zorg zou bureaucratie niet leidend mogen zijn.

Mogelijk brengt de Wet Domein Overstijgende Samenwerking (DOS) hier verandering in.6 Deze wet biedt zorgkantoren de mogelijkheid om zorg en welzijn beter met elkaar te verbinden.

Bronnen

1 zonmw.nl/nl/artikel/met-eensysteembenadering-werken-aanbetere-gezondheid.
2 springup.nu/wp-content/uploads/2023/07/Scriptie-Evie-en-Michella-Methodiekontwikkeling-Krachtgezinnen.pdf.
3 tijdschriftsysteemtherapie.nl/inhoud/tijdschrift_artikel/ST-31-3-176/Nooithetzelfde.
4 zorgvisie.nl/zo-bouwt-zuid-limburg-eenvirtueel-verzorgingshuis-in-de-wijk/.
5 medischdossier.org/archief/socialebenadering-dementie/.
6 zorgvisie.nl/stap-voorwaarts-wetdomeinoverstijgende-samenwerking-isnu-van-kracht/.