Voeding & Gezondheid
Zit er te veel kwik in ons blikje tonijn?
Vis kan goed voor ons zijn, maar toezichthouders staan in grotere vissen als tonijn en zwaardvis tot drie keer hogere niveaus methylkwik – een neurotoxine – toe. En in tonijn uit blik kunnen die nóg hoger liggen.
Moeten we stoppen met tonijn eten? Het bevat meer methylkwik – een neurotoxine dat ontstaat uit kwik in onze omgeving – dan kleinere vissen, en sommige blikvarianten bevatten waarden die ver boven de veilige grenzen liggen, zo blijkt uit nieuw onderzoek.
Een blikje tonijn is in de meeste keukens een standaardproduct, maar het argument dat tonijn nog steeds een gezonde keuze is vanwege de omega-3-vetzuren staat ter discussie: tonijn bevat er minder van dan kleinere, vettere vissen zoals sardines, haring en makreel. Tonijn uit blik – een van de populairste manieren waarop we vis eten – kan meer methylkwik bevatten dan een tonijnsteak, al kan de kleinere "lichtere" variant (skipjack) dat gehalte verlagen.
Bloom, een organisatie voor het behoud van de zeeën, analyseerde 148 blikjes tonijn die in supermarkten in Engeland, Duitsland, Italië, Frankrijk en Spanje waren gekocht. Meer dan de helft overschreed de veilige grens voor kleinere vis, en één blikje bevatte bijna vier keer zoveel als de limiet voor tonijn.
Tonijn krijgt een vrijbrief
Gezondheidsinstanties hebben tonijn min of meer een vrijbrief gegeven omdat de vis hoger in de voedselketen staat en als roofdier kleinere vis eet. Ze hanteren een tolereerbare wekelijkse inname (TWI) van methylkwik uit tonijn die bijna drie keer hoger is dan de veilige bovengrens voor kleinere vis zoals kabeljauw. De algehele veilige grens per portie vis is 0,3 mg methylkwik per kilogram lichaamsgewicht.
Maar de TWI voor tonijn en andere grote roofvissen, zoals zwaardvis en haai, is 1 mg/kg — het gaat immers om de hoeveelheid methylkwik die we binnenkrijgen, niet om de vis die we eten. Vergeleken met kleine vissen onderaan de voedselketen kan tonijn tot tien keer zoveel methylkwik bevatten.
Eén blikje tonijn dat Bloom analyseerde, bevatte 3,9 mg/kg methylkwik. De organisatie stelt dat de blikvisindustrie gebruikmaakt van een juridisch maas in de wet: metingen worden alleen op verse vis uitgevoerd. Tonijn uit blik wordt nooit gecontroleerd, terwijl de wetenschappers van Bloom denken dat methylkwik in blik geconcentreerder is, omdat tonijn uit blik minder water bevat dan een tonijnsteak.
> 50%
van de 148 onderzochte blikjes tonijn overschreed de veilige grens voor methylkwik
"Een persoon van minder dan 70 kg kan zijn wekelijkse veilige inname al overschrijden door 100 gram blikvis te eten die bovenaan de TWI-grens voor verse tonijn zit."
40 miljard
Is de jaarlijkse wereldwijde omzet in tonijn — Europa bezit 39 van de 50 grootste tonijnvisserijbedrijven
Het draait om geld
Het Europees Parlement begint vragen te stellen bij het besluit dat ons toestaat tonijn, zwaardvis en haai te eten met meer dan drie keer de methylkwikniveaus die in kleinere vis zijn toegestaan. Bloom denkt dat het om geld draait: de wereldwijde tonijnverkoop bedraagt zo'n 40 miljard dollar per jaar, en het is een bedrijfstak die voor Europa van groot belang is. Europese landen bezitten 39 van de 50 grootste tonijnvisserijbedrijven, samen goed voor 20 procent van alle tonijnvangsten ter wereld.
De groep die verantwoordelijk is voor het bewaken van verontreinigingen in voedsel, het Codex Committee on Contaminants in Foods (CCCF), wordt geleid door Nederland, een grote speler in de commerciële visserij. Bovendien zitten tonijngiganten regelmatig direct in de nationale delegaties tijdens CCCF-vergaderingen.
Een centrale speler in het gezondheidsschandaal is het PAFF-comité van de Europese Unie, dat verantwoordelijk is voor het vaststellen van de maximumwaarden voor verontreinigingen in voedingsmiddelen. Het comité opereert in volstrekte ondoorzichtigheid: de Europese Commissie weigert de identiteit van de leden, de stemresultaten of de details van de discussies bekend te maken.
Is dat redelijk?
In het algemeen wordt het veilig te consumeren methylkwikniveau bepaald via de ALARA-methode (as low as reasonably achievable, "zo laag als redelijkerwijs haalbaar"). De veilige grenzen voor kabeljauw zijn lager omdat die soort minder kwik uit de oceanen heeft opgenomen. Tonijn en zwaardvis hebben van nature hogere niveaus, dus is de toegestane hoeveelheid hoger, omdat ze nog steeds "zo laag als redelijkerwijs haalbaar" zou zijn.
Dat is het beleid dat ook de Britse Food Safety Agency hanteert, die stelt dat ze tonijnvoorraden regelmatig controleert op ALARA-niveaus via steekproeven. Maar ze benadrukt dat bedrijven zelf verantwoordelijk zijn voor het waarborgen dat hun producten onder de maximumwaarde blijven — wat erop neerkomt dat de tonijnindustrie zichzelf moet controleren.
Voedsellobbygroepen hebben gereageerd op het rapport van Bloom. About Seafood betoogt dat "alarmberichten" over methylkwik mensen ontmoedigen om vis te eten – een rijke bron van omega-3-vetzuren die de hart- en vaatgezondheid ondersteunen. De veilige bovengrens kent een ingebouwde 10-voudige marge, dus we zouden veel meer moeten eten dan de aanbevolen hoeveelheden om enig nadelig effect te zien, aldus het instituut. Maar studies hebben tests op pasgeborenen en jonge kinderen uitgesloten – en juist hun ontwikkelende hersenen en zenuwstelsel zijn het meest gevoelig voor methylkwik.
Christina Vogel, directeur van het Amerikaanse Center for Food, Nutrition and Agriculture Policy, is het daarmee eens. "De communicatiestrategie van de overheid over de risico's en voordelen van vis eten heeft niet gewerkt. Mensen zijn in de war. Wat in de nadruk op het kwikrisico verloren is gegaan, is dat veel vissoorten – vooral die rijk zijn aan omega-3-vetzuren – aanzienlijke gezondheidsvoordelen hebben."
Dat is mogelijk waar, en vis is zeker een belangrijk onderdeel van elk vleesetersdieet. Maar de instanties en lobbygroepen gaan niet in op de zorg dat tonijn veel hogere methylkwikgehalten mag bevatten dan kleinere vis. Dus als vis goed voor onze gezondheid is, waarom dan tonijn eten? Waarom überhaupt het risico nemen?
✔ Veiligheid voorop
Alle vis bevat een zekere hoeveelheid methylkwik, maar de vuistregel is eenvoudig: eet kleinere vis en mijd grote roofvissen als tonijn, zwaardvis en haai. Wil je toch tonijn uit blik, kies dan voor skipjack — een kleinere telg uit de tonijnfamilie.
Gezondheidsinstanties raden aan niet meer dan vier blikjes tonijn of twee tonijnsteaks per week te eten voor een volwassene. Voor kleine kinderen, wier hersenen nog in ontwikkeling zijn, is het verstandig om aanzienlijk minder te geven.
⚠ Niet voor kinderen
Kinderdagverblijven beginnen tonijn uit blik te bannen. Acorn Nurseries, een keten met 11 vestigingen in het Verenigd Koninkrijk, is gestopt met tonijn aan kinderen geven en heeft het vervangen door sardientjes en makreel.
"We bieden andere vette vis aan, zoals sardientjes en makreel, die de groei en ontwikkeling van kinderen ondersteunen," aldus directeur Cherie Wilson, die het tonijnverbod een "gemakkelijke beslissing" noemde.
Wat is methylkwik eigenlijk?
Kwik staat volgens de WHO op de lijst van tien stoffen van "groot belang voor de volksgezondheid". Het komt in onze atmosfeer terecht door natuurlijke verschijnselen als vulkaanuitbarstingen en bosbranden, en door menselijke activiteit zoals kolenverbranding en mijnbouw. Eenmaal in de atmosfeer verspreidt het zich over de planeet en de oceanen. Bacteriën in zuurstofarme gebieden van de zeeën zetten het om in methylkwik, de meest toxische vorm.
Vissen zijn bio-accumulatoren: ze nemen methylkwik op en kunnen het onbepaald lang opslaan. Roofvissen hopen er het meeste van op, met methylkwikgehalten die tien keer hoger kunnen liggen dan in de kleinere vissen die ze eten.
Bij de mens kan methylkwik de neurologische en cognitieve functies van de ongeboren vrucht aantasten. Het kan ook invloed hebben op het hart-, immuun-, nier- en voortplantingssysteem van kinderen. Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek heeft methylkwik geclassificeerd als "mogelijk kankerverwekkend".
Bronnen
1. National Institutes of Health, "Omega-3 Fatty Acids", dec 2024
2. Bloom, "Mercury Contamination: BLOOM Exposes a Health Scandal", okt 2024
3. NFI Media, "Online Report on Mercury Once Again Recycles Hyperbole", apr 2024
Auteur: Bryan Hubbard | Medisch Dossier | Dit artikel is gebaseerd op de Engelse publicatie in What Doctors Don't Tell You. Voor vragen over voeding en gezondheid raadpleeg altijd uw behandelaar.
