Wonderbaarlijke paddestoelen

Van de wei tot op tafel tot in de fles: medicinale paddestoelen beloven een betere gezondheid

Rond paddestoelen hangt nog steeds een waas van magie en mysterie.Alleen al de manier waarop ze groeien is wonderbaarlijk; het lijkt alsof ze van de ene op de andere dag in bos en wei uit de grond schieten. In volgroeide vorm doen hun vreemde, exotische vormen ons aan een buitenaardse wereld denken. 

Toen ze voor het eerst werden gegeten, moet het effect onthutsend zijn geweest; sommige mensen die van de paddestoelen aten, stierven kronkelend van pijn en andere hadden vreemde hallucinaties. Naarmate men meer inzicht kreeg in de werking van de verschillende soorten, werden sommige paddestoelen om hun hallucinogene effecten bewonderd en door oude culturen over de hele wereld voor bepaalde rituelen en ter ontspanning gebruikt.

Maar het belang van paddestoelen werd pas goed duidelijk toen de oude Grieken en Chinezen ontdekten dat ze geneeskrachtige eigenschappen hadden. In feite zijn paddestoelen al meer dan 7000 jaar lang de pijlers van de oosterse geneeskunst en worden ze als tonicum en als geneesmiddel tegen bepaalde ziekten gebruikt.

De moderne wetenschap is nu bezig enkele van deze eigenschappen te ontraadselen; inmiddels is van zo’n 300 soorten door internationale paddestoeldeskundigen vastgesteld dat ze ‘medisch actief’ zijn. Van deze potentieel geneeskrachtige paddestoelen mogen een stuk of vijf zich verheugen in de serieuze belangstelling van de westerse geneeskunde. Zelfs het gerenommeerde Britse kankeronderzoeksinstituut deed nog niet zo lang geleden de aanbeveling bepaalde zwammen, die gewoonlijk in de Chinese geneeskunst worden gebruikt, te onderzoeken omdat ze een ‘bron van ongekende antikanker-agentia’ zouden zijn.

Maitake

Boven aan de lijst prijkt de paddestoel die de Chinezen maitake noemen (Grifola frondosa of eikhaas). Het is een enorme paddestoel met grote op bladeren lijkende thallus, misschien de reden waarom de naam in het Chinees ‘dansende paddestoel’ betekent. Van oudsher wordt maitake als tonicum gebruikt, maar onlangs heeft men ontdekt dat de zwam krachtige eigenschappen tegen kanker bezit. Het meeste onderzoek werd in het lab verricht, waar bleek dat maitake meer dan 95 procent van prostaatkankercellen kan vernietigen.1

Chinese legerartsen meldden succesvolle resultaten toen zij blaaskanker met maitake behandelden. Volgens hun zeggen genas 70 procent van de patiënten volledig. In Japan, waar maitake eveneens populair is, toonden artsen aan dat de paddestoel bij meer dan 50 procent van patiënten met lever-, borst- of longkanker ‘aanzienlijke verbetering van de klachten’ of ‘kankerregressie’ tot gevolg had.2

Een van de manieren waarop maitake kankercellen blijkt te vernietigen is de genetische codes ervan te beïnvloeden. En dat is interessant, want de cellen zijn zo’n beetje ‘de heilige graal’ van het huidige kankeronderzoek. Als ondersteunend mechanisme bevordert maitake de groei van natuurlijke ‘killer’-cellen, het eigen verdedigingsmechanisme van het lichaam tegen kanker.3

Aangemoedigd door deze bevindingen is er in de Verenigde Staten een groot experiment opgezet, waarin maitake wordt getest op patiënten met borst- en prostaatkanker in een vergevorderd stadium. Ander onderzoek testte het effect van maitake op diabetespatiënten. Tien jaar geleden bleek uit onderzoek op laboratoriummuizen dat de paddestoel de bloedsuikerspiegel aanzienlijk verlaagde.4 Vervolgens hebben artsen aan het New York Medical College met succes maitake getest op patiënten die aan een ernstige vorm van type II- (niet-insuline afhankelijke) diabetes leden. Ze ontdekten dat een dagelijkse dosis van 1000 mg maitake de bloedsuikerspiegel permanent normaliseerde.5

Reishi

Een andere veelbelovende paddestoel voor diabetici is reishi ofwel gesteelde lakzwam (Ganoderma lucidum). In China staat reishi bekend als de ‘plant der onsterfelijkheid’ en is ze een onmisbaar ingrediënt van het ‘levenselixer’. Bij voorbereidende klinische experimenten, uitgevoerd in Nieuw-Zeeland, werd met behulp van reishi met succes de bloedsuikerspiegel van diabetici verlaagd.
Experimenten met proefdieren toonden aan dat reishi eveneens een effectieve kankerbestrijder is. Reishi bleek die delen van het immuunsysteem te stimuleren die de aanval op kankercellen inzetten, en dan vooral de tumornecrosefactor.6

Men stelde vast dat de actieve antikankeringrediënten bèta-glucanen polysachariden waren (polysachariden zijn koolhydraten die uit meer dan vier enkelvoudige suikers bestaan, bèta-glucanen zijn heel grote moleculen), die deel uitmaken van de fysieke structuur van de paddestoel.

Behalve antikanker-polysacchariden bevat reishi enkele andere stoffen die haar ‘algeheel geneeskrachtige’ reputatie in de Chinese geneeskunst kunnen verklaren. Zo toonde eerder onderzoek bij mens en dier aan dat reishi effectief kan zijn bij heel veel verschillende aandoeningen zoals bronchitis, astma, allergieën, gordelroos, leverbeschadiging, hoge bloeddruk, ziekten van de kransslagader, chronische vermoeidheid en zelfs HIV.

Shii-take

Terwijl reishi alleen medicinaal wordt gebruikt, is shii-take (Lentinula edodes) – een even effectieve paddestoel – ook populair in de Chinese keuken en verleent ze de oosterse keuken haar karakteristieke smaak. In de Chinese volksgeneeskunst gelooft men dat shii-take de levensenergie (ch’i) bevordert en vele soorten kwalen op afstand houdt, zoals verkoudheid, griep en ontstekingen van de luchtwegen.

In westers onderzoek worden steeds meer goede eigenschappen aangetoond. Het belangrijkste actieve ingrediënt in shii-take heet lentinan; van deze stof werd aangetoond dat ze de T-lymfocyten en macrofagen stimuleert – cellen die stimulerend werken op het immuunsysteem.7 Een lentinanextract uit shii-take zou de lever beschermen, de leverfunctie verbeteren en de aanmaak van antilichamen tegen hepatitis-B bevorderen.8 Ook werd de stof gebruikt bij de behandeling van het chronische-vermoeidheidssyndroom (ME), van AIDS en van kanker.

Het resultaat bij kanker is echter nogal twijfelachtig. Hoewel is gebleken dat lentinan een werking heeft die in het algemeen kanker tegengaat9 en bij dieren dikkedarmkanker kan bestrijden10, is de werkzaamheid bij de mens tot nu toe teleurstellend. Zo werd in een Amerikaans onderzoek, waarbij ruim zestig mannen met prostaatkanker zes maanden lang met shii-take werden behandeld, deze behandeling als ‘niet effectief’ bestempeld. Bij slechts vier patiënten werd de ziekte namelijk een halt toegeroepen.11

In het geval van AIDS zien we hetzelfde beeld; slechts één AIDS-marker (stof in het bloed die kenmerkend is voor AIDS) nam enigszins af.12 Het feit dat dit onderzoek van zes jaar geleden niet werd vervolgd, zal betekenen dat shii-take tot op heden eerdere verwachtingen niet heeft kunnen waarmaken.

Coriolus

Veelbelovender is de kawaratake-paddestoel (Coriolus versicolor); in het Japans betekent dat ‘paddestoel aan de rivier’. Hoewel kawaratake voornamelijk in de oosterse geneeskunst wordt gebruikt, groeit de zwam in de bosrijke streken van Noord-Amerika, Azië en Europa en is hij waarschijnlijk het vruchtbaarste elfenbankje van het noordelijk halfrond.

Sinds mensenheugenis is Coriolus een natuurlijk volksmedicijn tegen allerlei vormen van kanker; hij wordt van oudsher genuttigd als een soort thee. Ongeveer twintig jaar geleden begonnen Chinese en Japanse wetenschappers met een klinisch onderzoek naar Coriolus en zij ontdekten dat de paddestoelextracten, net als reishi, bèta-glucanen polysachariden bevatten. Met name twee polysachariden, PSK (ook bekend als Krestin) en PSP, bleken na onderzoek in het lab krachtige eigenschappen tegen kanker te bezitten, die zowel de groei van NK- (natuurlijke killer-) als T-helpercellen bevorderen.13

In een van de eerste klinische experimenten concentreerde men zich op kanker van de dikke darm. In een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek onder ruim 100 patiënten die een operatie hadden ondergaan voor dikkedarmkanker, werd PSK vergeleken met een placebobehandeling. In de PSK-groep waren na tien jaar veel meer patiënten in leven dan in de placebogroep.14 In een ander experiment onder ruim 400 patiënten die eveneens een dikkedarmkankeroperatie hadden ondergaan, bleek 75 procent van de patiënten die PSK plus chemotherapie kregen na drie jaar nog in leven, vergeleken met 40 procent van de patiënten die alleen chemotherapie kregen.15

Soortgelijke bevindingen werden voor longkanker gerapporteerd. In een follow-uponderzoek onder longkankerpatiënten was bijna 40 procent van degenen die PSK kregen, na vijf jaar nog in leven, vergeleken bij 16 procent van de patiënten die geen PSK kregen.16 In recenter onderzoek ontdekte men dat PSK een levensverlengend effect heeft bij borstkanker, kanker van de neus-keelholte, van de slokdarm en van de maag.

Minder onderzoek is gedaan naar PSP, de verwante polysacharide, maar het is al gebleken dat de stof krachtig inwerkt op het immuunsysteem: bij een heleboel soorten kanker vermindert PSP de pijn en verhoogt daarmee de kwaliteit van leven.17 Aangezien Coriolus zo effectief werkt bij kanker, hebben wetenschappers geprobeerd uit te vinden hoe de paddestoel werkt. Eén verklaring is dat PSK op een ongekend groot aantal verschillende manieren werkzaam is. Laboratoriumtesten wezen uit dat de stof in de eerste plaats ‘de werking van carcinogenen als tabak of asbest onderdrukt’, en zo helpt voorkomen dat er kanker ontstaat.

In de tweede plaats stimuleert PSK de groei van NK-cellen en door lymfocyten geactiveerde killercellen, waardoor het lichaam in staat is zich ‘schrap te zetten tegen de groei van tumoren’. In de derde plaats onderdrukt de stof de werking van enzymen die verantwoordelijk zijn voor de uitzaaiing van kanker elders in het lichaam en ten slotte is PSK een antioxidant. Daarbij heeft PSK geen noemenswaardige bijwerkingen, wat niet vaak voorkomt bij stoffen met een sterke werking tegen kanker. Daardoor is de stof zeer bruikbaar voor ‘verzwakte of oudere patiënten’.18

Cordyceps

Nog een traditioneel medicinale paddestoel is Cordyceps sinensis. Deze zwam wordt in de Chinese geneeskunst al duizenden jaren gebruikt, met name als tonicum en als ‘levensverlenger’. Cordyceps zou een remedie tegen zwakte en vermoeidheid zijn en wordt vaak aan bejaarde patiënten voorgeschreven om pijn en ongemak in het algemeen te bestrijden; men neemt aan dat Cordyceps beenmerg en spieren versterkt.

Cordyceps wordt naar verluidt door Chinese Olympische atleten gebruikt om hun prestaties te verbeteren; uit proeven bleek dat het uithoudingsvermogen van laboratoriummuizen met ongeveer 20 procent toenam.19 Uit een overzicht van alle beschikbare onderzoeksgegevens concludeerde men dat Cordyceps het cholesterolgehalte verlaagt, arteriosclerose tegengaat, het seksueel functioneren verbetert en de effecten van ouder worden afzwakt.20

Hoewel dierproeven op het terrein van kanker veelbelovend waren, wees een recent onderzoek van Chinese artsen uit dat de zwam bij kankerpatiënten alleen de kwaliteit van leven verbeterde, niet meer.21
 

Supplementen

Het onderzoek naar de geneeskrachtige eigenschappen van paddestoelen biedt vele mogelijkheden, maar verkeert nog in een pril stadium. Wij laten het aan de wetenschappers over de beschikbare gegevens uit te pluizen, en wijzen u erop dat geneeskrachtige en eetbare paddestoelen vaak een en dezelfde soort zijn. Houdt u er echter niet zo van iets met paddestoelen te bereiden of denkt u iets geneeskrachtigers nodig te hebben, dan heeft u een ruime keus aan producten in de winkel.

Veel paddestoelsupplementen worden gedroogd (in poedervorm) of als vloeibaar product verkocht en elke fabrikant beweert natuurlijk dat zijn product het beste is op het gebied van de biobeschikbaarheid (in een vorm die meteen door het lichaam wordt opgenomen). Men vermoedt dat in het algemeen de biobeschikbaarheid van de poedervorm kleiner is dan van de vloeibare variant, maar er blijkt geen stelselmatige poging gedaan deze bewering wetenschappelijk te toetsen. Misschien zijn vloeibare extracten iets geconcentreerder dan poeder.

Dit soort beweringen lijken vooral door de volkswijsheid te worden ondersteund. Zo dachten de oude Chinezen dat gedroogde paddestoelen of paddestoelen in poedervorm minder effectief waren en dus werden ze urenlang gekookt om de chemische stoffen vrij te maken. Tegenwoordig verloopt het extractieproces op basis van heet water of alcohol.

Hoewel er talloze chemicaliën in exotische paddestoelen zitten, zijn bèta-glucanen polysachariden de best onderzochte medische bestanddelen. Deze stoffen die kanker tegengaan en het immuunsysteem stimuleren, zijn uniek voor paddestoelen en kunnen niet langs synthetische weg in het lab worden gemaakt. Dat paddestoelen zo waardevol zijn voor de gezondheid, komt in ieder geval door de concentratie van deze bèta-glucanen polysachariden.
Tony Edwards

BRONNEN:
1 Mol Urol, 2000; 4: 7-13

2 Altern Med Rev, 2002; 7: 236-9
3 Biol Pharm Bull, 2002; 25: 1647-50
4 Biol Pharm Bull, 1994; 17: 1106-10
5 Diabetic Med, 2001; 18: 1010
6 Int J Cancer, 1997; 70: 699-705
7 Immunopharmacology, 1985; 7: 747-51; Chem Abstr, 1971; 74: 324-5; Immunology, 1980; 39: 551-9
8 J Beijing Med Univ, 1987; 19: 93-5; Gastroenterol Jpn, 1987; 22: 459-64; Kantansui, 1987; 14: 327-35
9 Gan To Kagaku Ryoho, 1982; 9: 1474-81
10 J Alt Complement Med, 2002; 8: 581-9
11 Urology, 2002; 60: 640-4
12 J Med, 1998; 29: 305-30
13 Biotherapy, 1992; 4: 117-28
14Cancer Immunol Immunother, 1990; 31: 261-8
15 Dis Colon Rectum, 1992; 35: 123-30
16 Anticancer Res, 1993; 13: 1815-20
17 Alt Med Rev, 2000; 5: 4-27
18 Anticancer Res, 2002; 22: 1737-54
19 Biol Pharm Bull, 2003; 26: 691-4
20 J Alt Complement Med, 1998; 4: 429-57
21 Zhongguo Zhong Xi Yi Jie He Za Zhi, 1995; 15: 476-8
22 Forsch Komplementarmed Klass Nasturheilkd, 2003; 10: 85-7


Kombucha: weldoener onder de zwammen

De kombucha ‘zwam’ is strikt genomen geen zwam maar een gist (en daarom een fungus). Kombucha is een natuurlijk volksgeneesmiddel dat je maakt door een kombuchakweek aan gezoete thee toe te voegen; daardoor komt een gistingsproces op gang in de thee en groeit de kombucha.

Kombucha werd omstreeks 200 v. Chr. voor het eerst door de Chinezen ontdekt. Geleidelijk aan werd de gist ook in Azië en Rusland gebruikt, waar hij bekend staat als ‘tea kwass’ (theekwast). In de Oeral werd kombuchathee een favoriete drank en in de jaren vijftig meenden Russische artsen dat het door het gebruik van kombucha kwam dat de mensen in dit gebied zo buitengewoon lang leefden. Deze observatie is echter nooit nader onderzocht en hoewel mensen in Rusland en China de wonderbaarlijke krachten van kombucha roemen, is de gist in het Westen nooit nader onderzocht. Bovendien was de drank nogal eens verontreinigd door de gebrekkige hygiëne en de onzorgvuldige brouwersmethoden. Voeg daarbij de incidentele meldingen van ernstige bijwerkingen, zoals problemen met de lever en allergieën, en je hebt de verklaring waarom kombucha niet de wonderbaarlijke zwam is waar sommigen hem voor houden.22

 

 

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere archief artikelen

Uitgelezen; Wie ben ik als niemand kijkt

Liesbeth Woertman onderzoekt in dit boek het leven van vrouwen in vooral de derde levensfase (na de pensionering) en de laatste vierde levensfase (vanaf ongeveer 75 jaar). Wat betekent het voor hen om een ouder lichaam te hebben in een tijd van geseksualiseerde,...

Basisrecept voor elke dag

Heb jij dat ook aan het begin van een nieuw jaar? Ik sta altijd een beetje te trappelen van ongeduld. Wat zal het nieuwe jaar aan bijzondere ontmoetingen en ontwikkelingen met zich meebrengen? Voor wat voor uitdagingen komen we te staan? Hoe zullen de seizoenen...

Innerlijke reis; ik blijf me verwonderen

Een tante gaf Kor Koetje een boek uit de boedel van een boer, en dat bracht hem in zijn tienerjaren op het pad van de natuurgeneeskunde. Het was Homeopathie in de praktijk van dr. J. Voorhoeve uit de jaren 20 van de vorige eeuw. Koetjes’ schoonzus was zijn eerste...

Boezemfibrileren vaak niet opgemerkt

Atriumfibrilleren, of boezemfibrilleren, is een veelvoorkomende volksziekte bij mensen op hogere leeftijd. Het wordt niet altijd opgemerkt door de arts of de patiënt. Boezemfibrilleren is goed behandelbaar, maar onbeschermd is er een sterk verhoogde kans op...