Verzekerde zorg maakt ons hulpeloos

We zijn verantwoordelijk voor ons eigen leven, onze problemen en onze gezondheid. Als we onze gezondheidsproblemen niet zelf meer kunnen oplossen, dan kunnen we hulp vragen aan onze familie, vrienden, buren en kennissen. Gelukkig bestaat er professionele, betaalde en verzekerde zorg als we ook daar niet (meer) terechtkunnen.

De professionele zorgverlener kan ons gezondheidsvraagstuk grofweg op drie manieren benaderen: zij of hij kan het probleem overnemen en proberen op te lossen, ons helpen bij het zoveel mogelijk oplossen van eigen vraagstukken of zich richten op het activeren van onze sociale omgeving voor hulp. Helemaal vreemd in de zorgwereld zijn de laatste opties niet. Wijkverpleegkundigen, bijvoorbeeld, hielpen mensen 25 jaar geleden nog door ze zoveel mogelijk zelf te laten doen en organiseerden zorg door mensen in de omgeving te betrekken. Dat kost op korte termijn meer tijd, maar is op lange termijn besparend.

Natuurlijk zijn er problemen die gewoon overgenomen en opgelost moeten worden. Een gebroken arm kan maar beter gewoon gezet worden en diabetes type 1 vereist het toedienen van insuline.

Maar een belangrijk deel van onze aandoeningen is welvaartgerelateerd. Diabetes type 2 is hiervan een voorbeeld. In Nederland lijden ruim 1,3 miljoen mensen aan deze leefstijlziekte. De verwachting is dat met een leefstijlaanpassing een aanzienlijk deel daarvan kan worden opgelost, met als resultaat een miljardenbesparing en vooral een verbetering van levenskwaliteit. Gemakkelijk toegankelijke geneesmiddelen prikkelen de patiënt niet om de leefstijl aan te passen. Stoppen met roken en minder alcohol drinken, minder eten en meer bewegen is toch moeilijker dan medicijnen nemen. Het verzekeren van zorg maakt dit nog moeilijker, want dit betekent dat mensen die premie betalen automatisch recht hebben op zorg. Dit recht op zorg neemt de plaats in van de plicht om voor jezelf en voor anderen te zorgen. De Amerikaanse psycholoog Martin Seligman noemde dat in 1967 al ‘aangeleerde hulpeloosheid’: mensen verleren het om zelf effectief te handelen bij het oplossen van hun problemen.

Ook een huisarts zou op een klacht van een patiënt kunnen reageren met: ‘Zo, en wat gaat u daaraan doen?’ Deze reactie zal bij veel patiënten agressie en onbegrip oproepen. Immers, we hebben recht op behandeling. Bij andere verzekeringen is het wijzen op plichten niet vreemd. Als we met onze auto’s net zo zouden omgaan als met ons lichaam (er vrolijk op los rijden en van alles in de tank stoppen), zouden velen van ons uit de autoverzekering gegooid worden. Het afschaffen van de eigen bijdrage voor zorgkosten, zoals sommige politieke partijen willen, gaat daar ook niet bij helpen. Dit zou alleen kunnen als ons pakket verzekerde zorg kleiner is, betrekking heeft op de hoogstnoodzakelijke zorg en níet op zorgvragen die we zelf kunnen oplossen. De besparing op zo’n verkleind pakket levert ook nog eens ruim voldoende op om de zorgkosten van mensen met lage inkomens, die misschien minder gezond zijn uit armoe, te verlagen.

Laten we de balans zoeken van rechten en plichten, ook in de gezondheidszorg.

(Noot redactie: vanaf deze editie schrijft Jo Caris de Medisch Dossier-rubriek ‘Het laatste woord’. Hij volgt hiermee Bryan Hubbard op)

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere artikelen van Jo Caris

Marktwerking en zorg?

Het laatste woord; Patiënten en cliënten zijn vooral mensen

Een doodswens bij alzheimer

Marktwerking en zorg?

Veel politici spreken zich uit over marktwerking in de zorg. Volgens sommigen helpt concurrentie om kosten te beteugelen. Volgens anderen leidt het juist tot meer kosten en minder kwaliteit. De uitspraken van voor- en tegenstanders zijn niet altijd onderbouwd. Ten...

Gastcolumn: Emoties kun je als voedsel verteren

Er is de afgelopen jaren een gestage toename te zien van het aantal mensen dat psychische aandoeningen ontwikkelt.1 Dat is zorgelijk, maar eigenlijk ook relatief eenvoudig te veranderen. De kern van het probleem is dat veel mensen hun emoties niet adequaat kunnen...

De borsten

Zacht, rond, fier, stevig, klein, hangend, veranderd of zelfs afwezig na een operatie… Borsten zijn er in vele prachtige soorten en maten. Ze bestaan uit vetweefsel, bindweefsel, ligamenten én borstklieren; elke borst is gevuld met zo’n vijftien tot twintig lobben die...

Holistische hulp bij een kinderwens

Zwanger worden, het lijkt zo vanzelfsprekend. Toch heeft 1 op de 5 stellen vruchtbaarheidsproblemen - en dat worden er steeds meer. In haar praktijk begeleidt Ingrid Schoonveld vrouwen met een onvervulde kinderwens. Schoonveld werkte al jaren in de communicatiesector...

Beter naar je gevoel (leren) luisteren deel 2

In het eerste deel van dit tweeluik las je waarom het een uitdaging kan zijn om naar je gevoel te luisteren. In dit tweede deel gaan we in op het maken van gezonde voedingskeuzen, door een situatie te creëren waarin je op je gevoel kunt leren vertrouwen. Belangrijke...

Jo Caris avatar

Over de auteur

Prof.dr Jo Caris was ruim dertig jaar bestuurder in meerdere sectoren van de gezondheidszorg en twaalf jaar bijzonder hoogleraar aan de Tilburg university. Momeneel is hij belangenbehartiger en docent aan de Internationale school voor Wijsbegeerte
Lees meer artikelen van Jo Caris