24-01-2012

Van de Hoofdredactie: Helende gedachten

Uit een onderzoek naar placebo’s blijkt dat het ritueel van heling een groter effect heeft dan het gebruikte medicijn.

Het grootste pijnpunt voor elke geneesmiddelenfabrikant is het placebo, ofwel het ‘neppilletje’, dat in dubbelblind gecontroleerde klinische onderzoeken wordt gebruikt om de werking van het onderzochte middel aan te tonen. Hierbij worden de patiënten in twee groepen verdeeld, waarvan de ene het echte middel krijgt en de andere het placebo, maar zonder dat iemand weet wie, inclusief degenen die de pil geven. Het idee is dat er veel meer patiënten moeten opknappen van het middel dan van het placebo. Op die aanname stoelt de hele geneeskunde.

In werkelijkheid echter ervaren heel veel patiënten dezelfde verlichting van klachten, en zelfs dezelfde bijwerkingen, van het placebo als van het middel zelf. Om die reden is een placebo eigenlijk geen goede controle in dit soort onderzoek. De kracht van placebo’s is het best aangetoond bij mensen met de ziekte van Parkinson, bij wie het systeem voor het vrijkomen van dopamine in de hersenen niet goed functioneert. De standaardbehandeling is een synthetische vorm van dopamine. Maar in een onderzoek aan de universiteit van British Columbia in Vancouver ontdekten de arts-onderzoekers op de PET-scans dat, als patiënten die een onwerkzaam middel hadden gekregen verteld was dat ze de dopamine hadden gekregen, hun hersenen een substantieel grotere hoeveelheid dopamine uit hun reserves vrijmaakten1.

Het placeboprobleem (deze maand onderwerp van onze rubriek Uitgelicht) werd nog complexer toen geneeskundig hoogleraar aan Harvard prof. Ted Kaptchuk een gecontroleerd klinisch onderzoek uitvoerde waarbij patiënten met het prikkelbare-darmsyndroom een placebo kregen terwijl dat erbij verteld werd, en de controlegroep helemaal niets kreeg2. Tevens werd de placebogroep verteld, dat van placebo’s is aangetoond dat ze een sterk effect hebben op het zelfhelend vermogen van lichaam en geest.

Kaptchuk ontdekte dat bijna tweederde van de patiënten in zijn placebogroep melding maakte van verbetering van symptomen: meer dan het aantal dat in een recent klinisch onderzoek was opgeknapt met alosetron, een krachtig medicijn tegen prikkelbare-darmsyndroom3.
Dit doet een vraag rijzen waarmee ik al enige tijd worstel: werken medicijnen eigenlijk ooit wel? Is het ooit weleens het middel zelf dat heling brengt, of is de mentale verwachting van heling voldoende om het zelfhelende mechanisme van het lichaam in werking te zetten?

Uit andere onderzoeken komt naar voren dat wellicht de ‘helende persoon’ belangrijker is dan het middel. Bij recent onderzoek van 83 mensen met reumatoïde artrose die door een homeopaat werden gezien, kwam consultatie bij een sympathieke behandelaar – in plaats van de voorgeschreven remedie – uit de bus als oorzaak van verbetering van lichamelijke klachten (door de patiënten vermeld)4.

Verder gaat er een kracht uit van helende rituelen: het idee dat je ‘iets neemt’ ergens tegen, zelfs wanneer je weet dat het een neppil is. Van de 46.000 hartpatiënten in een onderzoek bleek het diegenen die een placebo namen even goed te vergaan als diegenen die het hartmiddel kregen. De enige factor van invloed op de overleving bleek te zijn of de betrokkene geloofde dat de behandeling zou werken en bereid was deze goed op te volgen. Diegenen met een minder goede overleving waren in het algemeen wat nonchalanter in het opvolgen van de behandeling – geneesmiddel of placebo5.

Uit dit soort onderzoeken valt op te maken dat het niet uitmaakt wat we nemen: de klik met de helende persoon, de helende woorden en de uitvoering van een behandeling, de verwachting dat we zullen genezen – met andere woorden onze gedachten over genezing – blijken steeds weer de werkelijke heler.

Lynne McTaggart

1Science, 2001; 293: 1164-1166
2PLoS ONE, 2010; 5: e15591
3Clin Ther, 2008; 30: 884-901
4Rheumatology, 2010; doi: 10.1093/rheumatology/keq234
5BMJ, 2003; 326: 841-844
 

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere archief artikelen

Het laatste woord; Patiënten en cliënten zijn vooral mensen

Als mens hebben we veel rollen. We zijn ouder en/of kind, partner, grootouder, buurman of -vrouw, collega, teammaat en nog veel meer. Op het moment dat iemand ernstig ziek wordt, blijft er vaak nog maar één rol over: die van patiënt. Voor iedereen is de zieke mens...

Eten als medicijn

De overgang vormt een kantelpunt in de gezondheid van elke vrouw. In Eten als medicijn: overgang legt gynaecoloog drs. Dorenda van Dijken uit hoe het vrouwenlichaam in deze levensfase verandert. Met haar adviezen én 75 recepten van culinair journalist Janneke...

Groeien met psychosynthese

In een souterrain aan de Amsterdamse Lijnbaansgracht zit de psychosynthese praktijk van Wim Verbeek (61). Een trap voert naar beneden, de wachtruimte in. Daarachter ligt zijn praktijk, warm en zacht verlicht. Verbeek, stevige handdruk en vriendelijke oogopslag, gaat...

Luister (niet) altijd naar je gevoel; Deel 1

In dit eerste deel van een tweeluik over ‘luisteren naar je gevoelens’ legt Cindy de Waard uit waarom dit zo belangrijk is. En waarom het niet altijd verstandig is om naar je gevoel te luisteren. Zij bekijkt het onderwerp vanuit een holistisch perspectief, met...

Je knie heeft zorg nodig

Vorig jaar kwam een man van 43 weer terug in mijn praktijk. Vier jaar eerder was hij bij mij geweest met knie-artroseklachten. De specialist had hem gezegd dat er geen genezing mogelijk was. Bezoeken aan meerdere behandelaars en acupuncturisten hadden hem ook niet...

Lynne McTaggart avatar

Over de auteur

What Doctor’s Don’t Tell You, het moederblad van Medisch Dossier is eind 1998 opgericht door Lynne McTaggart samen met haar man Bryan Hubbard. Daarnaast is McTaggart toonaangevend wetenschapsjournalist en auteur van meerdere succesvolle boeken. Ook is zij woordvoerder op het gebied van bewustzijn, kwantumfysica en geneeskunde.