Terreingeneeskunde: Herontdekt, Kijken naar het geheel

Het biologisch terrein (milieu-interieur) is een onderdeel van de ‘terreingeneeskunde’ waarvoor met name de Franse fysioloog Claude Bernard (1813-1878), de Duitse arts en zoöloog Günther Enderlein (1872-1968) en de Franse arts en scheikundige Antoine Béchamp (1816-1908) de basis legden.

In die tijd woedde er tussen hen en de chemicus Louis Pasteur (1822-1895) een felle strijd. Pasteur postuleerde de microbentheorie: Het zijn de microben die ziekte en bederf veroorzaken. Zijn tegenstanders benadrukten even fel dat niet de microben maar de toestand van het biologisch terrein de belangrijkste factor was. Claude Bernards beroemde uitspraak Le terrain c’est tout, le microbe n’est rien vat dit mooi samen.

Pasteur had de grootste bek en verreweg de beste lobby bij industrie en politiek, hij ‘won’ de strijd. De meeste wetenschappers kozen Pasteurs kant; de microben werden onze vijand. Daarmee kwam de weg vrij voor antibiotica en vaccinaties. Jammer, want beide kampen hadden natuurlijk een punt.

Holisme en reductionisme

In essentie is de terreingenees-kunde een vorm van onderzoek, waarbij je primair kijkt naar het geheel. Het gaat niet om een specifieke medische diagnose voor bijvoorbeeld astma, reuma, Covid-19, MS, diabetes of depressie. Met een groothoeklens kijk je naar de verschillende fenomenen van het interne milieu, ook wel ‘biologisch terrein’ genoemd.

Het wetenschappelijk materialisme domineert nu de geneeskunde. Deze reductionistische kijk heeft de mens verregaand opgedeeld in steeds kleinere stukjes met bijbehorende specialismen: reumatologie, cardiologie, dermatologie, urologie, neurologie, psychiatrie et cetera. Voor elk orgaan een specialisme. Deze ‘telelens’-manier van kijken levert steeds meer kennis op over een steeds kleiner gebied. Wetenschappelijk en als verdienmodel heel interessant, maar de vraag is wel: hoe relevant is deze sterk opgedeelde werkelijkheid nog voor de patiënt?

Samenhang zichtbaar maken

Hebben die ruim tienduizend verschillende ziektebeelden mogelijk iets met elkaar gemeen? Voorbeeld: het blijkt dat ontsteking een gemeen-schappelijk mechanisme is dat een hoofdrol speelt bij vrijwel alle bekende ziekten.

Directe waarneming van het biologisch terrein

Een donkerveldmicroscoop geeft beelden van vers afgenomen bloed. Als het bloed niet gefixeerd wordt, is niet alleen de vorm maar ook de dynamiek goed te zien: Hoe beweeglijk zijn de witte bloedlichaampjes? Stil, traag of strijdbaar? Liggen de rode cellen vrij of zijn ze geklonterd? Geklonterde rode cellen en de vorming van netwerken van witte draden (fibrine) vormen vroege signalen van chronische laaggradige ontstekingen.

Deze vorm van kwalitatief onderzoek is een mooie aanvulling op het tellen van cellen, het kwantitatieve onderzoek. De patiënt ziet beelden van zijn eigen biologisch terrein en raakt meer betrokken bij zijn herstel. Beelden zijn minder abstract dan getallen van laboratoriumonderzoek.

Balans tussen scheiden en verbinden

Een onderdeel van het biologisch terrein, het ‘microbioom’ (dat is de totale populatie van micro-organismen in en op het lichaam) vertoont een intensieve uitwisseling met het microbioom van het biologisch terrein ‘buiten’ ons.

Deze waarnemingen kunnen ons paradigma verbreden en ecologische vraagstukken verder verbinden met onderzoek naar gezondheid en ziekte. De illusie van het afgescheiden zelf kan plaatsmaken voor een holistische visie die mens, dier, plant en bodem respecteert.

Parallel aan inzichten in het biologisch terrein wordt ook duidelijk dat het medisch farmaceutisch model (there is a pill for every ill) te éénzijdig is en mogelijk meer geschikt is voor de acute, spoedeisende geneeskunde.

Beheer van ons biologisch terrein

Door te kiezen voor ontstekingsremmende voeding, meer beweging en stressreductie, kan ontsteking worden verminderd. Low tech, low cost, low risk. Prof. Dean Ornish, onderzoeker aan de Universiteit van Californië, levert een degelijke wetenschappelijke onderbouwing van leefstijlinterventies. Zijn laatste boek Undo It geeft praktische handvaten. Hij toonde in 1990 al aan dat hartziekten omkeerbaar zijn met verandering van leefstijl.

Nederland

We zien een ontwikkeling waar het gezichtspunt van het biologisch terrein niet meer uitsluitend wordt vertegenwoordigd door natuurartsen, maar ook wordt opgepakt door universitaire onderzoekers: prof. Hanno Pijl is daarvan een goed voorbeeld. Deze endocrinoloog/diabetoloog heeft de wetenschappelijke onderbouwing geleverd van het voorkómen en genezen van diabetes type 2 met uitsluitend voeding en beweging.

Het kan dus heel goed zonder pillen. Deze ontwikkeling kan een begin zijn van een nieuwe terreingeneeskunde, waarin we niet meer ons interne biologisch terrein proberen te domineren met medicatie. En hoe zou het zijn als we tevens onze landbouwgronden en de gewassen die daarop groeien niet meer vergiftigen met bestrijdingsmiddelen?

Een geneeskunde die het biologisch terrein van mens en natuur herontdekt en verbindt.

 

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere archief artikelen

Het laatste woord; Patiënten en cliënten zijn vooral mensen

Als mens hebben we veel rollen. We zijn ouder en/of kind, partner, grootouder, buurman of -vrouw, collega, teammaat en nog veel meer. Op het moment dat iemand ernstig ziek wordt, blijft er vaak nog maar één rol over: die van patiënt. Voor iedereen is de zieke mens...

Eten als medicijn

De overgang vormt een kantelpunt in de gezondheid van elke vrouw. In Eten als medicijn: overgang legt gynaecoloog drs. Dorenda van Dijken uit hoe het vrouwenlichaam in deze levensfase verandert. Met haar adviezen én 75 recepten van culinair journalist Janneke...

Groeien met psychosynthese

In een souterrain aan de Amsterdamse Lijnbaansgracht zit de psychosynthese praktijk van Wim Verbeek (61). Een trap voert naar beneden, de wachtruimte in. Daarachter ligt zijn praktijk, warm en zacht verlicht. Verbeek, stevige handdruk en vriendelijke oogopslag, gaat...

Luister (niet) altijd naar je gevoel; Deel 1

In dit eerste deel van een tweeluik over ‘luisteren naar je gevoelens’ legt Cindy de Waard uit waarom dit zo belangrijk is. En waarom het niet altijd verstandig is om naar je gevoel te luisteren. Zij bekijkt het onderwerp vanuit een holistisch perspectief, met...

Je knie heeft zorg nodig

Vorig jaar kwam een man van 43 weer terug in mijn praktijk. Vier jaar eerder was hij bij mij geweest met knie-artroseklachten. De specialist had hem gezegd dat er geen genezing mogelijk was. Bezoeken aan meerdere behandelaars en acupuncturisten hadden hem ook niet...

Medisch Dossier avatar

Over de auteur