Blaasontstekingen, ook wel urineweginfecties genoemd, komen veel voor. Vooral bij vrouwen. De standaardbehandeling met antibiotica helpt, maar kent ook nadelen. Cranberries dan maar? Apotheker Han Siem bepreekt een ander alternatief, D-mannose, dat effectief blijkt bij zowel preventie als behandeling.

Door: Han Siem

Een blaasontsteking ontstaat wanneer bacteriën, meestal Escherichia coli (E. coli), de blaas binnendringen en zich daar vermenigvuldigen. Deze bacteriën komen van nature voor in de darmen, maar kunnen via de urinebuis in de blaas terechtkomen.

Symptomen van een blaasontsteking zijn onder andere een branderig gevoel bij het plassen, frequente aandrang, kleine hoeveelheden plassen per keer, troebele of sterk ruikende urine en soms pijn in de onderbuik.

Wat D-mannose doet

D-mannose is een enkelvoudige suiker die van nature voorkomt in verschillende vruchten, zoals appels, perziken, sinaasappels en bessen. Het is een isomeer van glucose, maar het lichaam verwerkt D-mannose anders. In tegenstelling tot glucose wordt D-mannose nauwelijks gemetaboliseerd: het wordt grotendeels onveranderd via de nieren uitgescheiden in de urine.

Maar hoe werd ontdekt dat D-mannose werkt tegen blaasontstekingen? Onderzoekers ontdekten dat E. coli-bacteriën zich hechten aan D-mannose-receptoren op de cellen van de urinewegen.

Door extra D-mannose in de urine aanwezig te laten zijn, kunnen deze bacteriën zich binden aan de D-mannose-moleculen in plaats van aan de blaaswand. Hierdoor worden de bacteriën tijdens het plassen uit het lichaam gespoeld.¹˒³

Cranberry versus D-mannose

Cranberrysap en -supplementen worden sinds lange tijd gebruikt als natuurlijke remedie tegen blaasontstekingen.

Cranberry bevat proanthocyanidinen (PAC’s), die de hechting van bacteriën aan de blaaswand kunnen verminderen. Toch heeft D-mannose enkele voordelen ten opzichte van cranberry.

Zo is D-Mannose effectiever dan cranberry, omdat D-mannose zich direct bindt aan de E. coli-bacteriën, waardoor ze effectief worden uitgespoeld.² Studies hebben aangetoond dat D-mannose effectief kan zijn bij het voorkomen van terugkerende blaasontstekingen.

De concentratie van actieve stoffen in cranberryproducten kan variëren, waardoor het moeilijk is om een effectieve dosering te garanderen. D-mannose-supplementen bieden echter een gestandaardiseerde dosering: de meeste capsules bevatten een gestandaardiseerde dosis van 500 milligram per capsule.

Bovendien heeft mannose minder bijwerkingen. Cranberrysap kan zuur zijn en maagklachten veroorzaken, en het bevat vaak veel suiker. D-mannose heeft daarentegen een neutrale smaak en veroorzaakt minder snel maagklachten.

Antibiotica: voor- en nadelen

Bij chronische blaasontstekingen schrijven artsen soms preventief antibiotica voor, zoals nitrofurantoïne. Hoewel effectief op korte termijn, heeft langdurig gebruik nadelen. Antibiotica doden niet alleen de schadelijke maar ook de nuttige bacteriën in de darmen.

Dit verstoort het evenwicht van de darmflora, wat essentieel is voor een gezond immuunsysteem en een goede spijsvertering. Het kan maanden duren voordat de darmflora hersteld is.

Zo kan een verstoorde darmflora leiden tot een verzwakt immuunsysteem, waardoor men vatbaarder wordt voor andere infecties zoals verkoudheid en griep.

D-mannose wordt snel uitgescheiden via de urine en heeft minimale bijwerkingen

Overmatig gebruik van antibiotica kan bovendien leiden tot resistentie, waarbij bacteriën ongevoelig worden voor antibiotica.⁴ Langdurig gebruik van antibiotica kan bijwerkingen veroorzaken zoals misselijkheid, diarree en allergische reacties.

In ernstige gevallen is antibiotica noodzakelijk, om de infectie effectief te bestrijden en te voorkomen dat de bacteriën opstijgen naar de hogere urinewegen, zoals de nieren.

Een onbehandelde of inadequaat behandelde blaasontsteking kan zich ontwikkelen tot een nierbekkenontsteking (pyelonefritis), een ernstigere infectie die kan leiden tot nierschade.

Symptomen van een nierbekkenontsteking zijn onder andere koorts, koude rillingen, misselijkheid, braken en pijn in de zij of rug. Langdurige of herhaalde nierbekkenontstekingen kunnen permanente nierschade veroorzaken, wat kan leiden tot verminderde nierfunctie.

Hoewel er geen direct verband is tussen nierbekkenontstekingen en onvruchtbaarheid, kunnen ernstige complicaties van urineweginfecties invloed hebben op de algehele gezondheid, wat indirect de vruchtbaarheid kan beïnvloeden.

Als de infectie zich al heeft kunnen manifesteren in de blaas, is mannose helaas vaak niet effectief genoeg om de bacterien te doden en is een antibioticumkuur noodzakelijk.

In deze gevallen kan D-mannose ter ondersteuning naast antibiotica worden gebruikt, om de bacteriën sneller uit het lichaam te verwijderen en de symptomen te verlichten.

Bij de eerste tekenen van een opkomende blaasontsteking, zoals een branderig gevoel bij het plassen of frequente aandrang, kan het direct innemen van D-mannose helpen om de bacteriën te binden en uit te spoelen, waardoor de kans op het ontwikkelen van een volledige infectie wordt verminderd.

Het is echter belangrijk om bij aanhoudende of ernstige symptomen een arts te raadplegen voor een juiste diagnose en behandeling.

D-mannose als preventie

D-mannose kan preventief worden ingezet om blaasontstekingen te voorkomen, vooral bij mensen die vatbaar zijn voor terugkerende infecties. Het wordt aanbevolen om ‘s avonds voor het slapengaan een dosis D-mannose in te nemen, meestal 1 tot 2 gram opgelost in water.

Tijdens de nacht produceert het lichaam namelijk minder urine, waardoor de D-mannose langer in de blaas blijft en kan het effectiever werken om bacteriën te binden en uit te spoelen.

Bij een opkomende infectie is het uiteraard belangrijk om snel te handelen. Een algemeen aanbevolen schema is dan: 1-1,5 gram elke 2-3 uur gedurende de dag, eventueel ook ‘s nachts. Na drie dagen kan de dosering worden verlaagd naar driemaal daag 1-1,5 gram D-mannose.²˒³

Veiligheid en interacties

D-mannose wordt over het algemeen als veilig beschouwd en heeft weinig bijwerkingen. Omdat het lichaam D-mannose niet opslaat of metaboliseert, wordt het snel uitgescheiden via de urine.

Mogelijke bijwerkingen zijn lichte maagklachten of diarree, vooral bij hoge doseringen. Hoewel D-mannose een suiker is, heeft het minimale invloed op de bloedsuikerspiegel, omdat het nauwelijks wordt opgenomen.

Er zijn geen bekende significante interacties tussen D-mannose en andere geneesmiddelen. Dit maakt het een veilige optie voor de meeste mensen, zelfs als ze andere medicatie gebruiken. Bij twijfel is het natuurlijk altijd verstandig om een arts of apotheker te raadplegen.

Gezondheidsvoordelen

Naast het voorkomen en behandelen van blaasontstekingen wordt D-mannose ook onderzocht voor andere toepassingen.

Omdat D-mannose via de urinewegen wordt uitgescheiden, kan het theoretisch ook helpen bij het voorkomen van bacteriële infecties hoger in de urinewegen, zoals nierinfecties.

Er is echter meer onderzoek nodig om dit te bevestigen. D-mannose speelt een rol in de vorming van glycoproteïnen, belangrijk voor celcommunicatie en immuunfunctie.

Dit zou kunnen bijdragen aan een algehele verbetering van het immuunsysteem, hoewel dit nog niet uitgebreid is onderzocht. Sommige mensen melden verbetering van spijsverteringsklachten bij het gebruik van D-mannose, maar er is beperkt wetenschappelijk bewijs om dit te ondersteunen.

Recent onderzoek suggereert dat D-mannose de groei van prostaatkankercellen kan remmen en geprogrammeerde celdood kan bevorderen. Bij muizen werd een antikankereffect waargenomen zonder nadelige gezondheidsgevolgen.⁵

Tot slot

D-mannose biedt een natuurlijke en veilige methode voor zowel de preventie als de behandeling van blaasontstekingen. Het voorkomt dat E. coli-bacteriën zich aan de blaaswand hechten en spoelt deze uit het lichaam.

In tegenstelling tot langdurig antibioticagebruik tast D-mannose de darmflora niet aan en draagt het niet bij aan antibioticaresistentie Dankzij de eenvoudige toepassing en minimale bijwerkingen is het een effectieve optie voor mensen met blaasontstekingen.

Hoewel verder onderzoek wenselijk is, wijzen bestaande studies erop dat D-mannose een waardevolle rol speelt bij het voorkomen en behandelen van terugkerende blaasontstekingen. ●

Bronnen

1. Kranjčec, B., Papeš, D., & Altarac, S. (2014). D-mannose powder for prophylaxis of recurrent urinary tract infections in women: a randomized clinical trial. World Journal of Urology, 32(1), 79-84.
2. Domenici, L., Monti, M., Bracchi, C., Giorgini, M., Colagiovanni, V., & Massoud, R. (2016). D-mannose: a promising support for acute urinary tract infections in women. A pilot study. European Review for Medical and Pharmacological Sciences, 20(13), 2920-2925.
3. Porru, D., Parmigiani, A., Tinelli, C., Barletta, D., Choussos, D., & Gardella, B. (2014). Oral D-mannose in recurrent urinary tract infections in women: a pilot study. Journal of Clinical Urology, 7(3), 208-213.
4. Kranjčec, B., Papeš, D., & Altarac, S. (2013). Use of D-mannose in prophylaxis of recurrent urinary tract infections (UTIs) in women. Journal of Clinical Urology, 6(4), 201-208.
5. Deng YL, Liu R, Cai ZD, Han ZD, Feng YF, Cai SH, Chen QB, Zhu JG, Zhong WD. Mannose inhibits the growth of prostate cancer through a mitochondrial mechanism. Asian J Androl. 2022 Sep-Oct;24(5):540-548.