Kleine spatadertjes op de benen: is het puur een schoonheidskwestie of een teken van een dieperliggend probleem? Fleboloog Madeline Heidema vertelt over de grens tussen medische en esthetische behandeling van de zogenoemde berkentakjes. Helemaal verdwijnen doen ze bijna nooit, maar sclerotherapie kan wel een positief effect hebben op het zelfbeeld.

Zodra de zon doorbreekt, kunnen we weer lekker in korte broek of rok. Heerlijk toch? Niet voor iedereen. Want met blote benen komen ook die ontsierende spataderen weer in beeld. Ongeveer 57,5% van de Nederlandse mannen en vrouwen heeft zichtbare spataderen.1 Het kan gaan om dikke, voelbare aderen of om de onschuldig ogende ‘spinadertjes’ (ook wel berkentakjes genoemd), die je niet voelt maar wel ziet.

Sommige mensen vinden deze zo lelijk, dat ze ook bij prachtig weer liever de lange broek aanhouden. Vooral de kleine spinadertjes worden vaak gezien als een puur cosmetisch probleem. In de meeste gevallen zijn ze gelukkig ook onschuldig. Toch zijn er (huis)artsen die aangeven dat het verwijderen ervan wel degelijk beter kan zijn voor de bloedvaten en klachten in de toekomst mogelijk helpt voorkomen.

Zij adviseren behandeling dus ook om medische redenen. Hoe zit dat precies? Madeline Heidema is fleboloog bij Medisch Centrum Jan van Goyen in Amsterdam. Flebologie houdt zich bezig met de diagnostiek en behandeling van aderziekten, maar ook met de behandeling van ziekten van de lymfevaten. Het is een onderdeel van het vakgebied dermatologie en vaatchirurgie. De aanleiding voor mensen om naar de kliniek te komen, is regelmatig om esthetische redenen. Heidema ziet de aandacht voor de kleine onderhuids zichtbare adertjes aanzienlijk toenemen, zowel in Nederland als in de rest van de wereld.

Behandeling ervan is overigens zeker niet nieuw; het wordt al tientallen jaren toegepast. De belangstelling groeit vooral, omdat er meer informatie beschikbaar is en op sociale media succesfilmpjes van behandelingen worden gedeeld. Ook lijkt er een bredere ontwikkeling gaande waarin we lichamelijke oneffenheden steeds minder accepteren en het is alsof er voor alles een (makkelijke) oplossing bestaat.

‘Die kun je toch zo weg laten spuiten?’ krijgen mensen te horen wanneer ze hun ongemak met anderen delen. Volgens Heidema groeit de belangstelling ook, doordat er op het gebied van gezondheid steeds meer aandacht is voor preventie. Hoe ontstaan de kleine adertjes? Heidema: ‘De precieze oorzaak van kleine spatadertjes is niet volledig bekend, maar verschillende factoren kunnen bijdragen aan de ontwikkeling ervan.

Dat zijn bijvoorbeeld genetische aanleg, een staand beroep, zwangerschappen, overgewicht en leeftijd. We weten dat het ontstaan van spataderen te maken heeft met de bloedcirculatie. Bloed wordt vanuit de benen via de aderen, mede door het samentrekken van de kuitspier, terug omhoog naar het hart gepompt. Daarbij dienen meerdere klepjes in de aderen als een soort opslagplaats onderweg, zodat het bloed niet door de zwaartekracht weer naar beneden zakt. Als die klepjes verzwakt zijn en niet (meer) goed sluiten, dan geeft dat druk op de beenaderen en zakt het bloed zichtbaar in die vaten. Dat neemt toe naarmate we ouder worden.’

Ligt er een medische oorzaak aan ten grondslag?

‘De kleine adertjes worden vaak als een puur cosmetisch probleem gezien. Dat is helaas niet altijd het geval. Regelmatig blijkt uit echoonderzoek dat er toch een dieperliggende afwijking aanwezig kan zijn. In eerste instantie zeggen mensen vaak ‘niet echt’ ergens last van te hebben. Als we dan doorvragen, blijken ze toch bijvoorbeeld vermoeide benen te hebben aan het einde van de dag of ‘s nachts kramp in de kuiten.

Die krampen komen niet door kleine adertjes, maar door een probleem in de diepere, niet zichtbare aderen die in verbinding staan met de kleine adertjes en druk veroorzaken. Ook zien we dat er bij een dieper probleem huidveranderingen kunnen ontstaan, zoals eczeem, pigmentatie of roodheid, of vocht rondom de enkels. Hoewel kleine spatadertjes op termijn niet altijd tot deze problematiek leiden, is er dan wel een medische reden om te behandelen. Want als het probleem bij een diepere spatader ligt, zal de druk op de kleine vaatjes blijven. Dan moet je eerst de ‘lekkende hoofdkraan’ dichtdraaien.’

Als het probleem bij een dieper gelegen spatader ligt, moet je eerst de ‘lekkende hoofdkraan’ dichtdraaien

Is er een verband met hoge bloeddruk?

‘Daarop kan het antwoord heel kort zijn: nee. Het lichaam heeft twee verschillende soorten bloedvaten die anders zijn in opbouw en functie. De slagaderen die zorgen voor transport van het zuurstofrijke bloed naar de ledematen, hebben een verband met hoge bloeddruk. De aderen die zorgen dat het zuurstofarme bloed en afvalstoffen terug omhooggaan naar het hart, zijn de bloedvaten die betrokken zijn bij het ontstaan van de berkentakjes. En die zijn gelukkig niet direct gerelateerd aan een hoge bloeddruk; dat is een hele geruststelling.’

Bij iedere behandeling, medisch of cosmetisch, is nadenken over risico´s belangrijk. Is bij een nietnoodzakelijke behandeling de afweging van voor- en nadelen extra relevant? ‘De kleine zichtbare vaatjes kunnen we heel goed behandelen met sclerotherapie (zie kader). Het is een behandeling waarbij we gelukkig bijna nooit ernstige bijwerkingen zien. Het doel van de behandeling is een rustiger aangezicht te creëren, wat vaak een positief effect heeft op het zelfbeeld en op psychosociaal vlak.

Ik vind het wel belangrijk dat iedereen die een behandeling overweegt zich goed laat informeren. Het resultaat van de behandeling kan namelijk langer duren dan verwacht en dat kan tegenvallen. In filmpjes online ziet het er allemaal heel makkelijk uit. De vloeistof Aethoxysklerol wordt in de ader gespoten, waarbij de vaatjes tijdelijk verdwijnen.

Maar wat de filmpjes meestal niet tonen, is dat het vaatje daarna eerst rood of geïrriteerd terugkomt. Het stofje Aethoxysclerol zorgt voor een irritatie aan de binnenkant van de vaatwand, waardoor dit vaatje dicht gaat zitten. Een dicht vat kan in het begin donkerder en dus meer zichtbaar zijn. Het opruimen van deze dichte vaatjes duurt gemiddeld zes maanden. Soms zien we ook dat de huid boven de adertjes pigment aanmaakt en bruingeel verkleurt.

Ook dat kan soms maanden duren en een enkele keer langer dan een tot twee jaar. Bij heel veel pech gaat het helemaal niet meer weg. In een zeldzaam geval komt het voor dat er wat vloeistof in de huid terechtkomt, wat voor verbranding kan zorgen en een littekentje achterlaat. Ook reageren helaas niet alle vaatjes op de behandeling, waardoor er meestal meerdere behandelingen nodig zijn.’

Bij behandelingen met injectables zoals botox en fillers weten we steeds meer over nadelige effecten. Zijn de risico’s met de vloeistof bij deze behandeling vergelijkbaar?

‘De toepassingen en doelen van botox en fillers zijn anders dan bij de vloeistof Aethoxysklerol. Hierdoor kun je ze niet met elkaar vergelijken. Aethoxysclerol is speciaal ontwikkeld voor gebruik in de aderen en wordt al jarenlang in lage doseringen toegepast. Het risico op complicaties is relatief laag wanneer de behandeling correct wordt uitgevoerd.

Botox wordt in de huid of spieren geïnjecteerd en fillers onder de huid. Hoewel risico’s bij alle behandelingen bestaan, zijn de complicaties bij sclerotherapie met Aethoxysklerol over het algemeen minder ernstig.’ Kun je behandeling voorkomen met oefeningen of beweging? ‘Jammer genoeg nemen de adertjes in de loop van de jaren steeds meer toe en gaan ze niet vanzelf weg.

Omdat we de oorzaak van het ontstaan van de berkentakjes niet precies weten, is ook niet bewezen hoe je dit zelf kunt beïnvloeden. We weten bijvoorbeeld dat lopen en de pompfunctie van de kuitspieren de doorbloeding (en terugstroom van het bloed naar het hart) positief stimuleren, maar net als met het dragen van steunkousen is niet 100% bewezen dat dit kleine spatadertjes kan helpen voorkomen. Het lijkt er veel meer op dat de één er gewoon aanleg voor heeft en de ander niet.’

Bron: DOI: 10.1016/j.ejvs.2025.08.028

WELKE BEHANDELINGEN ZIJN ER MOGELIJK?

Iedere behandeling begint met een echo-duplex onderzoek van de grotere aderen. Met een echo kun je de aderen opzoeken en met de duplex de richting van de bloedstroom bepalen. Hieruit blijkt of de aderen goed functioneren of eventueel eerst behandeld moeten worden. Gaat het alleen om de kleine zichtbare spatadertjes, dan is sclerocompressietherapie (kortweg: sclerotherapie) de meest voorkomende en minst ingrijpende behandeling.

Bij sclerotherapie wordt de vloeistof Aethoxysklerol in de aderen gespoten. Deze irriteert de vaatwand aan de binnenkant, waardoor het vaatje dichtgaat. Bij grotere oppervlakkige spataderen kan de vloeistof krachtiger gemaakt worden door foam (schuim) te gebruiken. Vaak zijn meerdere behandelingen nodig voor goed resultaat. Vooraf is niet precies bekend welk vaatje goed zal reageren en welk niet.

Ook kunnen er op andere plekken nieuwe spatadertjes ontstaan. Het is de eenvoudigste behandeling waarvoor geen verdoving nodig is. Voor de oppervlakkige kleine haarvaatjes, die te klein zijn voor een sclerotherapiebehandeling, is een uitwendige laserbehandeling mogelijk. Hierbij bestaat ook het risico op verkleuring en pigmentvorming. Dieperliggende ‘stam’-spataderen kunnen met een inwendige laser worden behandeld, ook wel endoveneuze laserbehandeling genoemd.

Hierbij wordt de ader van binnenuit dichtgeschroeid via een laserdraad. Dit is een medische behandeling waarvoor lokale verdoving nodig is. Welke behandeling het beste is, ligt aan de grootte van de spatader. In het geval van de berkentakjes heeft sclerotherapie in principe altijd de voorkeur ten opzichte van een uitwendige laserbehandeling. Sclerotherapie heeft een beter effect op de lange termijn: de vaatjes gaan beter dicht. Voor de grotere, dieperliggende spataderen is een endoveneuze laserbehandeling de standaard. ecjanvangoyen.nl/spataderbehandeling/.