Een ongenode gast

Schimmel kan de boosdoener zijn achter verontrustend veel gezondheidsproblemen. Journalist Cate Montana zocht uit hoe schimmels van onze leefomgeving in ons lichaam kunnen terechtkomen en (belangrijker) hoe we deze ongenode en lastige gast weer buiten de deur kunnen zetten.

Cate Montana

Na een grote rondreis met haar one-woman-show keerde de maatschappijkritische influencer Mitzi Sinnott uitgeput en emotioneel gestrest terug naar haar honderd jaar oude ouderlijk huis in het Amerikaanse Kentucky. Omdat ze steeds meer last kreeg van haar knie ging ze naar een orthopeed die haar een injectie met steroïden gaf en haar naar huis stuurde.

Maar ze besefte niet dat haar lichamelijke stress te wijten was aan een langdurige blootstelling aan giftige schimmels. Door de injectie met steroïden vloog haar immuunsysteem verder uit de bocht. Ze voelde zich direct daarna afschuwelijk: kon niet goed ademen, verloor al haar energie, kon niet meer tegen chemische geuren en haar menstruatie duurde dertig dagen aan een stuk.

De huisarts had geen idee wat er aan de hand was. Zo kwam zij terecht in de wereld van schimmelproblemen.

Veelvoorkomend probleem

Schimmelproblemen komen vaker voor dan je misschien denkt. Ongeveer 47% van de huizen in de Verenigde Staten heeft er last van. Naar schatting heeft ook zo’n 85% van de kantoorgebouwen te maken met de gevolgen van waterschade, schimmelvorming en andere problemen met de inpandige luchtkwaliteit.1

‘Patiënten met schimmelgerelateerde problemen krijgen veel vreemde, lastig te herleiden klachten,’ zegt de New Yorkse allergiespecialist en immunoloog dr. Dean Mitchell. ‘Sommigen zijn gevoelig voor licht of wifi. Anderen krijgen zonder aanwijsbare reden last van hoofdpijn, vermoeidheid en hersenmist. Pas als je veel van deze patiënten hebt gezien, begin je te begrijpen waar ze werkelijk last van hebben.’

Zodra is vastgesteld dat schimmel de waarschijnlijke boosdoener is, is de eerste noodzakelijke stap: weggaan uit de giftige omgeving om te kunnen herstellen. Mitzi Sinnott en vele andere patiënten hebben echter ontdekt dat van schimmel afkomen niet zo makkelijk is.

Acupuncturist en voedingsdeskundige Bridgit Danner, die zelf ook ziek werd door giftige schimmel in haar huis en uiteindelijk duizenden kilometers verderop ging wonen, ontwikkelde protocollen om zichzelf en anderen te helpen herstellen van schimmeltoxinen.

Zij denkt dat het jaren kan duren om de gifstoffen uit het lichaam te krijgen, zelfs als de persoon in kwestie niet langer aan schimmel wordt blootgesteld. Schimmelsporen volledig elimineren kan moeilijk zijn; slechts één onzichtbaar spoor van bijvoorbeeld stachybotrys chartarum (een groenzwarte of zwarte schimmel die in veel bouwmaterialen voorkomt) kan voldoende zijn om een hele kolonie te laten opbloeien.

Nobele taak

Het is de nobele taak van de meer dan tweehonderdduizend soorten fungi die op aarde bestaan (schimmels, zwammen, paddenstoelen, gisten en korstmossen) om biologische organismen af te breken en de voedingsstoffen terug te geven aan de bodem. Sommige schimmels zijn zeer heilzaam, zoals de penicillium-soort waaruit we het antibioticum penicilline halen.

Er zijn echter ook veel giftige aspergillus-, fusarium-, stachybotrys- en – interessant genoeg – penicillium-soorten, die gevaarlijke biotoxinen en mycotoxinen ofwel giftige afvalproducten afgeven aan de lucht. Deze kunnen vervolgens worden ingeademd of op de huid terechtkomen en zo schade toebrengen aan andere levende wezens.

Van de ongeveer honderdduizend verschillende schimmelsoorten worden er tachtig als schadelijk beschouwd. Deze kunnen variëren van allergeen (milde irritaties veroorzakend) en pathogeen (infecties veroorzakend) tot toxisch (gevaarlijk giftig voor alle levende wezens).

Klachten door schimmel ontstaan meestal door inademing of voeding

Schimmelsporen produceren gassen die lijken op vluchtige organische stoffen. Deze stoffen kunnen terechtkomen in de bloedbaan en het maagdarmkanaal, waarna je lever probeert je lichaam te ontgiften door ze via de gal te lozen. Maar schimmel is plakkerig en ‘blijft kleven aan de gal, die dan terug in de darmen wordt geloosd, waarna het opnieuw naar de lever wordt gestuurd,’ legt Dean Mitchell uit.

Mycotoxinen beïnvloeden alle systemen in het lichaam en tasten meerdere organen aan, waaronder de longen, het bewegingsapparaat en het centrale en perifere zenuwstelsel.2

Afgezien van ademhalingsproblemen als allergische rinitis en astma, is een van de bekendste bijwerkingen van blootstelling aan schimmel het chronische ontstekingsreactiesyndroom CIRS. Dit wordt veroorzaakt door biotoxinen die een overmatige productie veroorzaken van cytokines (kleine eiwitten die essentieel zijn voor signaaloverdracht in cellen) die zich vliegensvlug door het lichaam verspreiden. Hierdoor valt het immuunsysteem zijn eigen weefsels aan.

Overgevoeligheidsziekten

CIRS-klachten kunnen zeer uiteenlopend zijn. Ze variëren van vermoeidheid, hoofdpijn, overmatige dorst en hormonale disbalans tot buikproblemen, desoriëntatie, gewrichtspijn en cognitieve problemen. Mycotoxinen hebben een negatieve invloed op onze mestcellen, een type witte bloedcellen dat voorkomt in al onze bindweefsels en werkzaam is in ons immuunsysteem.

Dit kan resulteren in overgevoeligheidsziekten (allergieën), chronische bijholteontsteking, bronchitis, hoesten en neurologische problemen als hoofdpijn, misselijkheid en hersenmist.3

Andere, meer algemene symptomen die het gevolg kunnen zijn van de blootstelling aan schimmels zijn haaruitval, insulineresistentie, slapeloosheid, veranderingen in emoties en gedrag, onverklaarbare gewichtstoename of gewichtsverlies, chronische pijn, met een kater wakker worden (ook als je geen alcohol hebt gedronken) en depressie.

Onderzoek suggereert dat schimmels ook reumatoïde artritis kunnen veroorzaken en het longsysteem nadelig beïnvloeden.4,5 Ook lijken er verbanden gevonden tussen blootstelling aan giftige schimmels en multiple sclerose (MS).6

Hersenconnectie

Eén van de redenen waarom de symptomen zo gevarieerd zijn, is de hersenconnectie. Studies laten namelijk zien dat veel mycotoxinen (waaronder gliotoxine, die wordt uitgescheiden door aspergillus fumigatus) de bloed-hersenbarrière kunnen passeren.7

Blootstelling aan schimmels in gebouwen met bijvoorbeeld waterschade kan daardoor neurologische en neuropsychiatrische symptomen veroorzaken, zoals bewegings-, evenwichts- en coördinatieproblemen, delier, dementie en verschillende pijnsyndromen.8

Wetenschappers denken daarnaast dat blootstelling aan mycotoxinen bij kan dragen aan neurologische ontwikkelingsstoornissen als autismespectrumstoornis.9 Volgens een al wat oudere studie kunnen bepaalde mycotoxinen de neurologische functie rechtstreeks aantasten door neuronen te verstoren of te vernietigen.10

Een aantal door schimmels geproduceerde mycotoxinen die tot nu toe in verband zijn gebracht met neurotoxische effecten zijn: T-2-toxine, fumonisine B1 (FB1), ochratoxine A (OTA) en macrocyclische trichothecenen. T-2, FB1 en OTA komen vooral voor in (opslag van) graangewassen zoals mais, tarwe en rijst. Macrocyclische trichothecenen komen vrij uit schimmels in cellulosebevattende bouwmaterialen (houtwerk, bouwplaten, plafondtegels, karton) in vochtige ruimtes in gebouwen.

Darmconnectie

Mycotoxinen hebben invloed op de samenstelling en gezondheid van de darmflora. Ze elimineren gezonde bacteriën, waardoor het aantal darmpathogenen toeneemt. Ze kunnen bijvoorbeeld zorgen voor afname van het aantal gunstige lactobacillen en bifidobacteriën en van de productie van korteketen-vetzuren.11

Omdat darmen en hersenen met elkaar zijn verbonden, kan een giftige schimmel ernstige consequenties hebben die nog nader onderzocht moeten worden.12 Ondertussen is het aannemelijk dat aantasting van deze functies door mycotoxinen kan leiden tot kortsluiting in de hersen-darm-as, waardoor het lichaam een mogelijke toxine-overbelasting moeilijker kan opsporen en herstellen.

Klachten door schimmel ontstaan meestal doordat mensen schimmelsporen inademen of via voeding binnenkrijgen. Maar blootstelling kan ook plaatsvinden door huidcontact, met als gevolg huidproblemen als huiduitslag.13

Door de gevarieerde symptomen is het moeilijk zeker te weten of je klachten te wijten zijn aan een giftige schimmel. ‘Maar als je chronische klachten hebt die ondanks al je inspanningen niet verdwijnen en je van alles hebt geprobeerd, zoals aanpassing van je voeding en suppletie, en niets lijkt te werken, kijk dan eens naar de omgeving’, zegt Bridgit Danner.

En kijk niet alleen naar de blootstelling aan mycotoxinen op dit specifieke moment, zegt zij. Want hoewel het extreem moeilijk te meten is, gaat het bij blootstelling om een opstapeling.14

Eerste hulp bij schimmel

• Voorkom problemen en verhelp lekkages in huis altijd direct.
• Maak je huis grondig schoon en droog binnen 24-48 uur na een overstroming of lekkage. Als schimmel voet aan de grond krijgt in of onder muren, plafond- en/of muurisolatie, vensterbanken, tegels, gootstenen, vloerbedekking, stoffering enzovoort dan verspreiden schimmelsporen zich door het hele huis en vormen deze nieuwe kolonies.
• Houd de luchtvochtigheid tussen de 30 en 50% met behulp van airconditioning en/of een luchtontvochtiger.
• Leg geen vloerbedekking in badkamers, keukens of kelders.
• Gebruik HEPA-luchtfilters en reinig en vervang ze volgens het aanbevolen schema.
• Gebruik afzuigventilators in de keuken, badkamers en in ruimtes met een wasdroger.
• Controleer HVAC-systemen geregeld en reinig filterkasten en luchtinlaten.
• Verwijder schimmel van harde oppervlakken met water en zeep of met een mengsel van een kopje bleekmiddel met vier liter water. Let op: meng bleekmiddel nooit met ammoniak, azijn of andere reinigingsmiddelen omdat er dan giftige dampen ontstaan.

• Het verwijderen van oppervlakteschimmels elimineert schimmel niet. Zoek de bron. Huur indien nodig een professioneel schimmelsaneringsbedrijf in om de klus te klaren.

Wanneer en waar?

Bridgit Danner vraagt patiënten met een positieve mycotoxine-testuitslagen dan ook om na te gaan waar en wanneer de besmetting kan zijn begonnen. ‘We komen er niet altijd helemaal uit,’ zegt ze. ‘Maar als je terugdenkt, herinner je je misschien opeens dat bedompte kelderappartement uit je studietijd waar je je zo beroerd voelde.’

Zo weet Mitzi Sinnott inmiddels dat ze waarschijnlijk voor het eerst in aanraking kwam met schimmel in haar ouderlijk huis. Ze heeft inmiddels een breed scala aan maatregelen getroffen om haar gevoeligheid te beheersen, variërend van het vermijden van een toxische omgeving met schimmels tot versterking van haar immuun-systeem.

Bijvoorbeeld door een ontstekingsremmend eetpatroon met veel jodium- en ijzerrijk voedsel, door voor veel frisse lucht te zorgen en voldoende lichaamsbeweging te nemen en door wat werk op emotioneel gebied te verrichten. Daardoor kan ze nu een gebouw met schimmels binnengaan zonder zich direct geradbraakt te voelen. ‘Ik voel me weer mezelf en leef nu een normaal leven,’ zegt ze er zelf over.

Dit artikel is vertaald en bewerkt en komt uit WDDTY, mei 2023.

Bronnen

1. Buildings, 2022; 12(8): 1075.
2. Phys Med Rehabil Clin N Am, 2022; 33(3): 647–63.
3. J Biol Regul Homeost Agents, 2018; 32(4): 763–8.
4. Food Chem Toxicol, 2017; 109(Pt 1): 405–13.
5. Arch Environ Health, 2003; 58(7): 410–20.
6. Brain Res Bull, 2010; 82(1–2): 4–6.
7. Mycotoxin Res, 2018; 34(4): 257–68.
8. Toxicol Ind Health, 2009; 25(9–10): 577–81.
9. Clin Ther, 2018; 40(6): 903–17.
10. Int J Mol Sci, 2011; 12(8): 5213–37.
11. Front Cell Infect Microbiol, 2018; doi: 3389/fcimb.2018.00060.
12. Emily Underwood, “Your Gut Is Directly Connected to Your Brain, by a Newly Discovered Neuron Circuit,” Sept 20, 2018, science.org.
13. Nat’l Institute of Environmental Health Sciences, “Mold,” Nov 4, 2021, niehs.nih.gov.
14. Toxins (Basel), 2021; 13(2): 103.