25-01-2024

Samen intelligent bewegen

Ons lichaam is ontworpen om te bewegen, en ook om sámen met anderen te bewegen. Beweging is bovendien een handige spiegel voor gedrag. Fabio D’Agata, specialist in duurzame gedragsverandering en oprichter van SPAT Verandert, legt uit hoe we lichaamsbeweging ‘intelligent’ kunnen inzetten voor persoonlijke groei. En als remedie voor stress, burn-out en depressiviteit.

Het is misschien wel de grootste uitdaging op de wereld: de ander. Maar die ander kan een cruciale rol spelen op weg naar onze verlangens. Tegenwoordig bewegen we niet alleen minder, we kiezen ook steeds vaker voor beweegactiviteiten waarbij we geen anderen nodig hebben. Dat is zonde, want door je lichaam samen met anderen te bewegen, kun je als mens sneller groeien. Door samen te bewegen is de ervaring rijker, ontwikkelen de hersenen zich beter en leer je sneller. Hoe we bewegen, bepaalt hoe we denken en wat we voelen. Als we dat sámen doen, ontstaat er een krachtig speelveld dat je kunt gebruiken voor persoonlijke groei.

Beweegprogramma

Neem Steven, 44 jaar. Hij werkt al meer dan twintig jaar als instructeur voor luchtmobiele soldaten. Hij is opgeleid om grenzen te doorbreken en verder te gaan waar anderen stoppen. Nu is hij langdurig ziek geworden. Hij wil graag weer aan het werk, maar daarvoor zit hij te slecht in zijn vel. Samen met collega’s die ook langdurig zijn uitgevallen, zit hij in een groep om te re-integreren. In dit traject is een beweegprogramma opgenomen van twaalf weken dat door mij en mijn team van SPAT Verandert is ontworpen. Vandaag is de eerste sessie. Twee keer per week brengt Steven 2 uur met ons door, 12 weken lang. Benieuwd naar wat er komen gaat, heeft hij zich in comfortabele kleding gehesen en staat buiten op het veld.

De eerste groepsopdracht is eenvoudig: maak uitvalspassen, totdat je niet meer wilt en dan stop je. Daar gaat Steven, met frisse tegenzin: het linkerbeen stapt naar voren, het onderbeen maakt een hoek van 90 graden met de grond en het achterste been gaat naar beneden tot de rechterknie bijna de grond raakt. Dan komt hij weer omhoog, zet zijn achterste voet naast de voorste voet en zo staat hij na precies één grote stap weer rechtop. Vervolgens stapt hij met het andere been – het rechterbeen – naar voren en voert hetzelfde riedeltje uit. Zo stapt hij voorwaarts. De hamstrings, quadriceps en de bilspieren spannen zich behoorlijk aan, maar krachttraining is niet het doel van deze oefening.

De coach observeert zijn gedrag. Steven stapt vooruit, en vooruit, en vooruit. Voorlopig lijkt hij niet van plan te gaan stoppen. Waar anderen stoppen, stapt Steven door. Hij gaat zo ver vooruit dat hij het hele sportveld oversteekt en de coach zich afvraagt of hij in de verte zal verdwijnen. Net op het moment dat je denkt dat het niet lang meer kan duren, zakt hij door zijn knieën. Zijn lichaam valt zijwaarts op de grond en de coach spurt op hem af: ‘Gaat het? Waarom ben je niet eerder gestopt?’ Hij blijft op de grond liggen, fronst zijn wenkbrauwen en kijkt omhoog: ‘Jij moet mijn grenzen bepalen! Zo niet dan zal ik door blijven gaan tot ik niet meer kan!’

Leren om op 80% van je kunnen te stoppen

Leren grenzen te bewaken

De meesten van ons zijn geen militair, dus het voorbeeld van Steven lijkt misschien extreem in ons eigen dagelijkse leven. En toch gaan we allemaal weleens – of vaak – over onze grenzen heen. Als je het bewaken van je grenzen in handen van de ander legt, kun je jezelf niet beschermen. Dan gaat het mis. Als Steven weer aan het werk wil en zijn vak op een duurzame manier wil uitoefenen, zal hij moeten leren zijn grenzen te bewaken. Het slechte nieuws is dat velen uitvallen op het werk doordat ze hun grenzen niet goed bewaken, of zelfs niet weten aan te voelen. Het goede nieuws is dat dit een vaardigheid is die relatief snel aan te leren is.

Hoewel Steven zich ervan bewust is dat er dingen moeten veranderen, stapt hij nog steeds met te veel gemak in zijn oude patroon. Steven wordt in deze oefeningen aangesproken op zijn fysieke kracht, aangestuurd om gevoelsmatig zijn grenzen te bewaken en mentaal gedwongen te beslissen. Dit lukt hem nog niet zoals hij zou willen. Gelukkig is er nog tijd om te oefenen. Met behulp van doelgerichte oefeningen, persoonlijke coaching en feedback van de andere deelnemers komt het groeiproces van Steven in een stroomversnelling.

En hij is supergedisciplineerd. Mist geen enkele sessie en is altijd stipt op tijd aanwezig. Als hij in de sessies zelfstandig en alleen bezig is, gaat het goed. Maar zodra andere deelnemers betrokken worden bij een oefening, zoekt hij automatisch de confrontatie op en is zijn competitiedrang de baas. Vanaf de eerste sessie wilde hij sportend iedereen overtreffen, zelfs de jonkies. In de twaalf weken die volgden is hij samen met de andere deelnemers en de coach bezig geweest om te leren op 80% van zijn kunnen te stoppen, in plaats van op zijn ‘gewone’ 120%.

2. Je komt dichter tot elkaar

Een interessant voordeel van een sportieve setting is dat die zorgt voor relatief veel gelijke omstandigheden. De materialen, het speelveld, de kleding en de spelregels zijn voor iedere deelnemer (ongeveer) gelijk. Je kunt zeggen dat een sportieve setting zorgt voor ideale omstandigheden om je met een ander te verbinden.

Daarbij kun je ook je fysieke lichaam slim inzetten als middel om op gelijke hoogte te komen met de ander. Letterlijk. Kijk maar eens naar een moeder die hurkt om haar kind te vertellen dat de speeltijd voorbij is en ze naar huis gaan. De moeder zet haar ogen op dezelfde hoogte als het kind om in verbondenheid te communiceren. Het spiegelen van de ander, door dezelfde houding aan te nemen of dezelfde bewegingen te maken, heeft als doel contact te maken. De natuur doet haar werk, ook als de ander het spiegelen niet opmerkt. Probeer maar eens, het werkt echt.

3. Lichaamsbeweging brengt dieperliggend gedrag naar boven

Stel je iemand voor die het hoofd laat hangen als het niet lukt een oefening in één keer precies goed uit te voeren. Daar heeft diegene niet eerst even over nagedacht. Dat is al gebeurd voordat hij of zij er erg in heeft. De kans bestaat dat deze persoon zich ook in andere situaties snel terneergeslagen voelt als iets niet meteen goed gaat – alleen dan valt het niet op. Misschien herken je het gedrag van sportende mensen die zichzelf vervloeken als ze een foutje maken. Let maar eens op; het komt regelmatig voor dat mensen zichzelf hardop uitschelden of vernederen. Dat straffende gedrag is er ook buiten de sportieve setting – alleen dan onzichtbaar.

Ik heb geleerd dat hoe feller de reactie is, hoe groter de emotionele lading is bij de persoon die deze reactie geeft. En hoe geautomatiseerder de respons, hoe hardnekkiger het patroon. Maar welk gedrag ook te zien is, het is een spiegel voor jezelf. Dat kun je laten voor wat het is, of proberen te beïnvloeden en te veranderen.

Mijn boeken Intelligent Bewegen en Samen Intelligent Bewegen staan bol van bijzondere persoonlijke veranderingen: mensen die sneller re-integreren terwijl ze langdurig ziek waren, mensen die opgewekt worden terwijl ze depressief waren en mensen die zich verbonden voelen terwijl ze eenzaam waren. Ik beschrijf herkenbare vraagstukken waarbij het veranderproces is gerealiseerd door samen intelligent te bewegen. Uiteraard vind je ook wetenschappelijke onderbouwing, praktische tips en adviezen van de experts die aan mijn boeken hebben meegewerkt, waaronder oud-voetballer Marco van Basten, neuropsycholoog Erik Scherder en psychiater Dirk De Wachter.

Drie grote krachten die gaan werken door samen te bewegen:

1 De muur breekt af

Woorden komen gemakkelijker los als het lichaam in beweging is. De controlerende netwerken in het brein worden door lichaamsbeweging minder actief. Bij controlerende netwerken kun je denken aan vaardigheden als impulscontrole, planning en het welbekende beschermende, kritische stemmetje. Dit denkende deel van ons brein krijgt rust, waardoor andere netwerken van onze hersenen meer kunnen overheersen. Deze andere verbindingen laten meer emotie toe en vergroten het vermogen tot zelfexpressie. Dat zet aan om ervaringen emotioneel te uiten. In het brein is door beweging bovendien minder stress aanwezig, wat maakt dat mensen minder terughoudend zijn en meer vrijuit durven spreken over problemen. De harde muur breekt af, waardoor de menselijke kant meer naar boven drijft.

Het zijn vooral de fysieke ervaringen die me bijblijven

Op tijd stoppen

Terug naar Steven. Aan het einde van zijn 12 weken durende beweegprogramma krijgt hij weer een kans dingen anders te doen dan hij is gewend. De coach zet een herkenbare oefening uit: circuittraining. Op het veld staan zeven verschillende krachtoefeningen die tegelijkertijd in duo’s worden uitgevoerd. Het aantal keren dat de oefening moet worden herhaald, is vooraf niet bepaald. Dus staan er twee deelnemers eenzelfde krachtoefening uit te voeren, zonder concreet eindpunt. De opdracht is eenvoudig: let op je grenzen.

Door in duo’s te werken laat de coach de competitiedrang naar boven komen. Wie kan de drang om van de ander te winnen loslaten en op tijd beslissen om te stoppen? Remmen wordt beloond in plaats van voorwaarts te beuken. Dit is voor Steven de omgekeerde wereld. Met zijn buddy begint Steven bij het eerste stationnetje aan een bekende oefening: push-ups. Daar gaan ze, tegelijk omhoog en omlaag. Ze kijken elkaar niet aan, maar zijn zich wel bewust van de ander. Bij elk stationnetje is nu een duo bezig. De bewegingen worden langzaam stroever, ademhalingen worden hoorbaar zwaarder en sommige deelnemers sluiten de ogen.

Het is de bedoeling dat Steven binnenkort weer aan het werk gaat bij Defensie, waar hij trots in een hiërarchische organisatie terugkeert. Iedere dag zal hij regie moeten voeren over zijn grenzen, om duurzaam te kunnen blijven werken. ‘Waar de rest stopt, ga ik door’ is zijn levensmotto – maar nu even niet. Waar zijn buddy doorgaat met push-ups, stopt Steven. Hij haalt rustig adem.

Zichzelf én collega’s helpen

Steven blikt terug: ‘Door de ervaringen die we samen bespraken, ben ik gemotiveerd geraakt om iets aan mijn gedrag te doen. Ik moet er wel eerlijk bij zeggen dat ik die gesprekken minder goed onthoud. Het zijn vooral de fysieke ervaringen die mij bijblijven.’

Steven keert terug binnen Defensie. Dat doet hij als de man die hij was, maar mét een nieuwe vaardigheid op zak. ‘Vroeger was ik echt fit, maar nu niet meer. Ik heb moeite met accepteren dat ik niet meer in de top zit, maar mijn lichaam geeft duidelijk aan dat ik mezelf wat rustiger moet houden.’

De ervaringen die Steven tijdens zijn coachtraject en beweegprogramma heeft opgedaan, neemt hij mee als instructeur en kunnen van waarde zijn voor de collega’s die hij zelf traint. Met deze bagage kan hij zichzelf én zijn collega’s helpen grenzen op een verantwoorde manier te blijven verleggen, door ze te kennen, te respecteren en voldoende te bewaken. 

Meer informatie: spatverandert.nl

Alle boeken van Fabio D’Agata zijn verkrijgbaar via onze webshop: medischdossier.org/shop

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere artikelen van Fabio D'Agata

No results found.

Spierherstel het hele bewegen telt

Bij botbreuken ligt de focus vaak op herstel van het gewricht, zonder aandacht voor spierkrachtverlies. Maar als je noodgedwongen niet kunt bewegen, neemt de spiermassa razendsnel af. Gevolg: onnodig lang revalideren. Daar weet fervent hardloper Heidy van Beurden...

Vroeg kinderlijk trauma

Jaarlijks zijn 118.000 kinderen tot 18 jaar slachtoffer van vroegkinderlijk trauma. Het werkelijke aantal ligt veel en veel hoger. Veel gevallen blijven ongezien, onopgemerkt en onbehandeld. Met alle negatieve effecten van dien. Vooral trauma dat in de eerste zeven...

Uitgelezen: De helende kracht van de adem

Mijn boek De helende kracht van de adem biedt een grote verscheidenheid aan eenvoudige, directe en diepgaande oefeningen met de adem (Sanskriet: prana, Tibetaans: lung). Deze oefeningen kunnen het welzijn van lichaam, energie en geest op verschillende niveaus...

Fabio D'Agata avatar

Over de auteur

Fabio D'Agata is oprichter en directeur van SPAT Verandert. Zijn methode van Intelligent Bewegen wordt als verzuimaanpak omarmd door het bedrijfsleven, de zorg, het onderwijs en overheidsinstellingen.
Lees meer artikelen van Fabio D'Agata