In alle dienstverlenende en productiesectoren, zoals notariaat, makelaardij, verkoop et cetera, krijgen klanten adviezen van ‘deskundige’ aanbieders. Ze beslissen zélf over de aankoop of afname van een dienst. In de financiële sector is, om belangenverstrengeling te voorkomen, advisering zelfs niet toegestaan.
Zo gaat dat niet in de gezondheidszorg. Daar wordt ‘samen beslissen’ gepresenteerd als een positieve verandering voor patiënten. Alsof zorgprofessionals geen eigen belang of blinde vlek kunnen hebben. Ooit waren artsen bepalender. ‘Als u het niet kunt laten, mag u twee glaasjes rode wijn per dag.’
Alsof zorg-professionals geen blinde vlek hebben
Formeel klopt ‘samen beslissen’ niet: de patiënt beslist op basis van de informatie die wordt aangereikt door de professional. In het Engels heet het shared decision making. Dat verwijst naar het proces van besluitvorming en dat komt dichter bij het uitgangspunt. De patiënt beslist weliswaar, maar in nauw overleg met de behandelaar die informeert. En dat ziet eruit als één proces van besluitvorming.
Feitelijk klopt de aanduiding ‘samen beslissen’ ook al niet. In de praktijk spelen patiënten de vraag vaak terug: ‘Dokter zegt u het maar, u weet het beter.’ Of: ‘Wat zou u zeggen als het om uw familie gaat?’ Is er een reden voor deze uitzondering in de gezondheidszorg op het ‘beslissen’?
Patiënten zijn vaak onzeker. Een verkeerde beslissing kan op elk gebied gebeuren, maar een ingreep in het eigen lichaam komt dichterbij en maakt nerveus of angstig voor pijn, controleverlies of de gevolgen van een ingreep.
Van Vliet, Medendorp en Hillen stellen in een artikel in Medisch Contact: ‘Aan onzekerheid zijn we in de gezondheidszorg wel gewend’.1 Internist-oncoloog Koopman zegt in Zorgvisie: ‘De diagnose kan een patiënt niet kiezen. Die overkomt je. Dat geeft veel onrust en onzekerheid. V
oor een behandeling bestaat er een keuzehulp. Deze helpt de patiënt te begrijpen waar het over gaat en mee te praten over een behandeltraject. Dit geeft vertrouwen en duidelijkheid.’2 Dominantie van een leider reduceert onzekerheid bij anderen.3 Kalma maakt in zijn dissertatie onderscheid in op eigen belang gerichte agressieve dominantie en op gemeenschappelijk belang gerichte sociale dominantie.4
Een onderdanige dokter helpt zijn of haar patiënten niet om zekerder te worden en dominantie past niet meer in deze tijd. ‘Samen beslissen’, met een sterke rol voor de arts, laat sociale dominantie zien en reduceert onzekerheid. Dat geldt ook voor een keuzehulp. Deze vergroot de voorspelbaarheid en vermindert eveneens onzekerheid.
Bronnen
- Vliet, van L., Smets, E., Medendorp, N., Hillen, M. Communiceren in onzekere en hectische tijden. Medisch Contact, 21 april 2020.
- Koopman, M. Samen beslissen over de behandeling. Zorgvisie, 11 juli 2024.
- Caris, J. (2021) De Kern van Leiderschap. Amsterdam: SWP.
- Kalma, A. (1989). Dominantie en Onzekerheidsreductie. Dissertatie. Utrecht: Universiteit Utrecht.
