Rauwe Melk, goed voor elk?

Langzaamaan verliest melk zijn gezonde imago. Rauwe melk daarentegen is in opkomst − rechtstreeks van de tap of gefermenteerd uit het schap. Maar hadden we niet een goede reden om melk alleen gepasteuriseerd of gesteriliseerd te drinken? Marije Remmelink onderzoekt de risico’s én voordelen van rauwe melk.

Volle melk, halfvolle melk en magere melk. Biologische, lactosevrije en weidegangmelk. Gepasteuriseerd, gesteriliseerd en gefermenteerd. Wie een willekeurige supermarkt binnenstapt, vindt een scala aan melkvarianten. En wij Nederlanders zijn dol op melkproducten. Met een consumptie van 304 liter per persoon staan we zelfs in de top drie van Europa. Alleen in Montenegro en Finland consumeren ze meer zuivel.1

Vooral ‘verse melk’ uit de koeling is hier favoriet. Met verse melk bedoelen we eigenlijk gepasteuriseerde melk, die is heel kort tot 72 graden Celsius verhit. Houdbare melk is gesteriliseerd: verhit tot 138 graden Celsius. Het verhitten doodt schadelijke micro-organismen in de melk. Zo word je niet ziek als je het drinkt en blijft het langer goed. Bij sterilisatie worden ook alle sporen die de micro-organismen achterlaten gedood, daarom is deze melk extra lang houdbaar.

Melk, de witte motor

Jarenlang werd melk gepromoot als ‘de witte motor’: drink drie glazen per dag en je wordt groot en sterk. De Melk-brigade die in 1957 werd bedacht om melk van zijn kinderachtige imago te verlossen, was zelfs een van ‘s lands meest succesvolle campagnes ooit. Slagzinnen als ‘Melk sterkt’ en ‘Melk is goed voor elk’ kregen iedereen aan de melk. Het Nederlands Zuivelbureau, dat achter de boodschap zat, had een sterke zaak: melkproducten zijn rijk aan eiwitten en een bron van de vitaminen B2, B12 en calcium. Ze leveren mineralen als fosfor, kalium, magnesium en zink en, afhankelijk van de hoeveelheid vet, ook vitamine A.

Sinds 2012 daalt de melkconsumptie echter. Niet alleen in Nederland, maar in bijna alle westerse landen.2 We zijn erachter gekomen dat een groot deel van de volwassen wereldbevolking intolerant is voor lactose (melksuiker), vragen ons vaker af of koemelk – dat gebruikt wordt om kalfjes in korte tijd flink te laten groeien – nou echt noodzakelijk is voor mensen, en steeds minder mensen geloven in de superkrachten van melk.

Sommigen beweren zelfs het tegendeel, zoals de Canadese Alissa Hamilton, die het boek Melk de witte sloper schreef. Zij stelt dat melk de kans op onder andere kanker, eczeem en acne verhoogt.3 De laatste jaren zijn er veel alternatieven voor melk in opkomst. Zo werd sojamelk in korte tijd erg populair en steeg de vraag naar havermelk dusdanig dat het befaamde Oatly non-stop was uitverkocht. Daarnaast is terug van weggeweest: rauwe melk.

Rauwe melk onveilig?

Rauwe melk is melk die onbewerkt gedronken wordt. Rechtstreeks van de koe dus. Zowel de Europese voedselautoriteit (EFSA) als de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) waarschuwen dat het risico op een voedselinfectie groter is als je melk rauw drinkt. Ook het Voedingscentrum raadt het drinken van rauwe melk af. In rauwe melk (rauwe room en colostrum) kunnen namelijk verschillende bacteriën voorkomen, zoals campylobacter, listeria, salmonella en E. coli. Daar kun je behoorlijk ziek van worden.

Om deze reden mag rauwe melk in Nederland niet verpakt worden verkocht. De verpakte rauwe melk die je in de supermarkt koopt, is gefermenteerde rauwe melk. Daaraan zijn ‘goede’ bacteriën toegevoegd die voor een hogere zuurgraad zorgen, waardoor eventuele ziekteverwekkers in de melk niet overleven. Wil je pure rauwe melk drinken, dan moet je dit in een eigen glas of fles tappen bij de boer.

Volgens Ton Baars, senioronderzoeker aan de Universiteit Utrecht, is de veiligheidskwestie niet zo zwart-wit. ‘Rauwe melk kan op een veilige manier gedronken worden, het vraagt alleen extra inspanning.’ In Krant van de Aarde stelt hij dat de verantwoordelijkheid voor de gezondheid van rauwe melk voornamelijk bij de boer ligt: ‘Deze moet meer aandacht besteden aan voedselveiligheid en hygiëne en getraind worden over de risico’s die rauwe melk met zich meedraagt.’4

Het veilig drinken van rauwe melk kan, maar vraagt wel extra inspanning

Kracht van rauwe melk

In Duitsland is een manier ontwikkeld om de (bacteriële) kwaliteit van rauwe melk voortdurend te monitoren, zodat het veilig gedronken kan worden: Vorzugsmilch. Zo heb je de kracht van rauwe melk en zijn de risico’s gering. In Nederland zijn we nog niet zover. Maar ook hier vind je steeds meer boerderijen met melktapjes, waar ‘Voor gebruik koken’ vaak wordt vermeld. Niet iedereen die rauwe melk tapt, doet dat. Want hoewel het verhitten van melk gezondheidsvoordelen heeft, zijn er ook nadelen.

Rauwmelkse producten bevatten stoffen als enzymen en eiwitten die goed zijn voor het lichaam, concludeert Kasper Hettinga, universitair hoofddocent zuivelkunde aan Wageningen University & Research. ‘Sommige mensen met lactose-intolerantie zeggen wel tegen rauwe melk te kunnen. En bij jonge muizen kan het allergieontwikkeling tegengaan. Dat is niet het geval bij melk die wordt verhit. Verhitten beschadigt of vernietigt enzymen en eiwitten. Wat het bij mensen doet, is nauwelijks bekend’, vertelt hij in het AD.5

Wat we wel weten, is dat kinderen die opgroeien op een boerderij minder kans hebben op het ontwikkelen van allergieën dan kinderen die opgroeien in dezelfde omgeving maar niet op een boerderij. Dat blijkt uit epidemiologisch onderzoek.5 Het beschermende effect ontstaat onder andere door blootstelling aan vee en veevoer én het drinken van rauwe, onbewerkte koemelk. Dat is volgens senioronderzoeker Ton Baars een mooi voorbeeld van ‘a little dirt does not hurt’. ‘De immuniteit van jonge kinderen wordt vaak al heel vroeg verkeerd opgebouwd. Het gevoel voor hygiëne slaat door, er is angst voor elke bacterie en alles moet tegenwoordig zo steriel mogelijk. Dan verwachten we dat we niet ziek worden, maar we hebben een gezonde dosis bacteriën nodig om een goed werkend immuunsysteem op te bouwen’, legt hij in een artikel uit.4 Kortom: als de omgeving te schoon is, krijgen kinderen sneller allergische aandoeningen.

Wetenschappelijk onderzoek

Suzanne Abbring deed vier jaar onderzoek naar de beschermende stoffen van rauwe melk aan het departement Farmaceutische Wetenschappen van de Universiteit Utrecht. In 2019 promoveerde zij op dit onderzoek. Vanwege de potentiële risico’s van het drinken van rauwe melk deed Abbring in eerste instantie onderzoek met muizen.

Uit haar onderzoeksresultaten bleek dat rauwe melk het immuunsysteem op zo’n manier beïnvloedt dat er geen ongewenste reactie kan plaatsvinden tegen onschuldige allergenen. Met andere woorden: rauwe melk kan bescherming bieden tegen een breed scala aan allergenen, zoals allergenen in de lucht (bijvoorbeeld pollen en huisstofmijt), kippenei-eiwit (OVA) en pinda-eiwit – allemaal allergenen die niet gerelateerd zijn aan melk. Mogelijk kan rauwe melk zelfs worden ingezet tegen auto-immuunziekten en diabetes type 2, zo blijkt uit de door Abbring verkregen onderzoeksresultaten.6

Astma en allergieën

Astma en (voedsel)allergieën zijn beide het gevolg van een verstoring van een immuunsysteem. Om de relatie tussen rauwe melk en astma te onderzoeken, maakte Abbring muizen gevoelig voor huisstofmijt – een allergeen dat voor 85% van de astmapatiënten klachten veroorzaakt. De rauwe melk die de muizen vervolgens kregen toegediend, voorkwam de ontwikkeling van allergische astma.6

Ook ontdekte Abbring een verlaging van een celreactie die wordt geassocieerd met allergie. Dit testte ze met muizen die gevoelig waren gemaakt voor ovalbumine (OVA), een kippenei-eiwit dat felle allergische reacties kan uitlokken. Muizen die gedurende acht dagen werden blootgesteld aan rauwe melk, vertoonden minder allergische symptomen na blootstelling aan het kippenei-eiwit.

Vervolgens onderzocht Abbring kinderen die allergisch waren voor koemelk. Bij hen deed ze een provocatietest: een test waarbij een bepaald voedingsmiddel of medicijn in toenemende hoeveelheid wordt toegediend. De kinderen met koemelkallergie konden in deze test rauwe koemelk tot het maximale niveau van 50 ml verdragen, terwijl de provocatie met bewerkte, commerciële melk in de meeste gevallen eerder moest worden gestopt vanwege de ontwikkeling van allergische symptomen.

Klachtenvrij door kefir

Huisarts Sylvia Pohlmann had al vanaf jonge leeftijd last van astma, hooikoorts en verschillende allergieën. Vijfenveertig jaar lang heeft ze voor deze klachten medicijnen gebruikt, waaronder cortison – een sterke ontstekingsremmer. Sinds er elke dag rauwe zuivel op haar menu staat, is ze eindelijk van de medicijnen af. En dat begon allemaal met een fietstochtje.

‘We fietsten per toeval langs een boerderij met een melktapje’, vertelt Pohlmann. ‘Omdat ik al jaren allerlei auto-immuunziekten heb, wilde ik weleens proberen wat het effect van rauwe zuivel op die klachten zou zijn. Na drie, vier weken elke dag rauwe kefir, yoghurt of hangop werden mijn klachten veel minder. Ik kwam zelfs de hele zomer door zonder symptomen. Sinds september vorig jaar gebruik ik helemaal geen medicijnen meer en ben ik klachtenvrij. Ik heb mijn darmmicrobioom laten testen en alles ziet er heel goed uit. Een fijne bijkomstigheid is dat rauwe zuivel ook goed helpt tegen winderigheid, iets waarvan veel mensen op den duur last krijgen.’

Kiezen voor rauwe zuivel

Sinds haar eigen ervaring met rauwe zuivel, adviseert Pohlmann haar patiënten met auto-immuunziekten dezelfde ‘behandeling’. ‘Naast hooikoorts en allergieën zijn ook bijvoorbeeld psoriasis, reuma en diabetes type 1 auto-immuunziekten. Een van mijn patiënten had ernstige psoriasis, zelfs in zijn handpalmen. Na vier weken elke dag rauwe zuivel, was zijn psoriasis helemaal weg. En ik heb ook patiënten met diabetes, die dankzij rauwe zuivel weer een normale suikerwaarde hebben. Omdat er veel vitamine k2 in rauwe zuivel zit, helpt het ook goed bij osteoporose. In alle gevallen heb ik nog nooit gezien dat rauwe zuivel niet helpt. Niet iedereen staat ervoor open, maar ik vind het belangrijk dat mensen weten dat er alternatieven zijn voor medicijnen uit de farmaceutische industrie. Uiteraard mag iedereen zelf kiezen tussen deze medicijnen en andere opties.’

Wat uit het aanbod van rauwe zuivelproducten werkt nu het best? Pohlmann noemt biologische zuivel afkomstig van grasgevoerde koeien de beste optie. Dat heeft namelijk een gunstig effect op de omega 3 en 6 vetzuren. Melk van koeien die veel mais, soja en tarwe krijgen, is rijk aan omega 6, en dat is ontstekingsbevorderend. Dat wil je juist niet als je je immuunsysteem wilt ondersteunen. Pohlmann voegt toe: ‘Koemelk bevat van nature veel oestrogeen en groeihormonen. In gefermenteerde rauwe zuivel zit hiervan door het fermentatieproces veel minder. Om die reden koop ik vooral rauwe (oer)kefir en hangop. Mensen met een lactose-intolerantie verteren kefir en yoghurt vaak ook beter. Maar mijn advies is: koop vooral wat je lekker vindt en waarvan je merkt dat het het beste werkt.’

Zelf melk tappen?

Wil je weten of er een verse melktap bij jou in de buurt is? Kijk dan op zoekdeboer.nl/melktap

Bronnen:

  1. (2022, 3 mei). Milk Consumption in Europe. Landgeist. https://landgeist.com/2022/05/03/milk-consumption-in-europe/
  2. Dormaar, F. (2019, 28 januari). Melk minder in trek, klant laat ‘ongezonde’ zuivel staan. RTL Nieuws. https://www.rtlnieuws.nl/economie/business/artikel/4587481/melk-consumptie-daalt-ongezond-vrouwen
  3. Hamilton, A. (2015). Melk de witte sloper. Waarom melk slecht voor je is en je best zonder kunt. Kosmos Uitgevers.
  4. Winkel, E. (2021, 4 februari). De kracht van rauwe melk. Krant van de Aarde. https://www.krantvandeaarde.nl/de-kracht-van-rauwe-melk/
  5. Elferink, T. (2021, 4 augustus). Is het gevaarlijk om rauwe melk te drinken? Of juist heel gezond? AD.
  6. Abbring, S., et al. (2019). Milk processing increases the allergenicity of cow’s milk – Preclinical evidence supported by a human proof‐of‐concept provocation pilot. Clinical & Experimental Allergy, 49(7), 1013-1025. https://doi.org/10.1111/cea.13399.

 

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere artikelen van Marije Remmelink

Holistische hulp bij een kinderwens

Column dr. Wendy Lin; Handzenuw in de knel

Anderhalf jaar geleden kwam een man in mijn praktijk. Hij was net gepensioneerd. Zijn hele leven was hij internationaal correspondent geweest, dus hij had veel tijd achter zijn toetsenbord doorgebracht. Tuinieren was de hobby waarin hij altijd zijn rust had gevonden....

Marije Remmelink avatar

Over de auteur

Marije Remmelink begon als marketeer en is nu schrijver, psychosociaal therapeut en orthomoleculair therapeut in opleiding. Ze zet zich in voor een groene en gezonde wereld waarin mensen verbonden zijn met zichzelf, anderen en de Aarde.
Lees meer artikelen van Marije Remmelink