29-03-2011

Product onder de loep: co-enzym Q10

Dit supplement wint enorm aan populariteit. Maar houden de indrukwekkende gezondheidsclaims ook bij onderzoek stand?

Volgens een onderzoek van de internetsite Consumer.Lab.com – een onafhankelijk laboratorium dat gezondheids- en voedingsproducten test – is co-enzym Q10 (CoQ10) het op drie na populairste voedingssupplement in de Verenigde Staten. Op nummer één staan de omega-3-supplementen, gevolgd door de multivitaminen. Ruim 55 procent van de meer dan zesduizend stemmers vermeldde dat ze CoQ10 gebruikte. Vorig jaar was dat nog 50,9 procent.
Gezien de indrukwekkende gezondheidsclaims voor deze voedingsstof hoeft deze populariteit ook niet te verbazen. De stof is al heel lang beroemd vanwege zijn heilzame effect op het hart, maar CoQ10 zou ook de energie stimuleren, hoofdpijn bestrijden, gewichtsverlies geven, het tandvlees genezen, onvruchtbaarheid tegengaan en de ontwikkeling van de ziekte van Parkinson vertragen. Kortom: is CoQ10 de wonderpil voor ons allemaal?
Wat is CoQ10?
Deze stof, ook bekend onder de naam ubiquinon, komt in vrijwel iedere cel van het menselijk lichaam voor, en dan vooral in het hart. Meer dan vijftig jaar geleden werd hij ontdekt en slaagde men erin hem te isoleren. Sindsdien zijn honderden onderzoeken uitgevoerd en inmiddels is de stof duidelijk essentieel voor onze gezondheid. Niet alleen speelt hij een cruciale rol bij de productie van adenosinetrifosfaat (ATP), de vorm waarin alle energie in ons lichaam ligt opgeslagen, maar het is ook een krachtige antioxidant. Zijn capaciteit om vrije radicalen te bestrijden is vijftig maal groter dan die van vitamine E. Uit onderzoek blijkt dat het weefsel en bloed van een volwassene in totaal zo’n 2000 mg CoQ10 bevat, waarbij 500 mg per dag al voldoende is om dit op peil te houden. Nu levert een doorsnee-dieet amper 5 mg per dag en dus moet de rest in het lichaam zelf gesynthetiseerd worden. Echter, ons vermogen daartoe blijkt af te nemen naarmate we ouder worden en als we ziek of gestresst zijn. Inderdaad is sprake van een laag gehalte CoQ10 bij een groot scala aan medische aandoeningen, waaronder hartziekte, hoge bloeddruk, tandvleesziekten en aids1. Dat verklaart waarom supplementen met CoQ10 – die het gehalte daarvan in ons weefsel aanwijsbaar verhogen – kunnen helpen bij heel veel aandoeningen.

Wat doet het?
Veel van het onderzoek naar CoQ10 richtte zich op hartproblemen. Dat heeft inmiddels een indrukwekkende hoeveelheid bewijs opgeleverd dat het middel van onschatbare waarde is voor patiënten met cardiomyopathie (zwakte van de hartspier), congestief hartfalen (met vochtophoping in het lichaam), angina pectoris (pijn op de borst) en hypertensie (hoge bloeddruk) en voor mensen die een hartoperatie moeten ondergaan2. Maar de heilzame werking gaat verder dan het hart alleen, zo blijkt uit de nieuwste onderzoeken.

Migraine
Onlangs werd bij onderzoek van vijftienhonderd personen tussen 3 en 22 jaar die aan migraine leden aangetoond dat een derde van hen een abnormaal laag gehalte CoQ10 had. Deze patiënten kregen gelcapsules met een dagelijkse dosis CoQ10 in vloeibare vorm van 1-3 mg per kilogram lichaamsgewicht, om te zien of hun hoofdpijn verbeterde. Na drie maanden bleek die hoofdpijn minder frequent te zijn naarmate het CoQ10-gehalte verbeterde3. In een ander, gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek bleek drie maal daags 100 mg goed te worden verdragen en meer effect dan een placebo te hebben bij het verminderen van de frequentie van de aanvallen en het aantal dagen met hoofdpijn en/of misselijkheid4.

Verminderde vruchtbaarheid bij de man
De indruk bestaat dat CoQ10 van belang is voor de spermakwaliteit. Er is een relatie gevonden tussen een verlaagd gehalte aan deze stof en het aantal zaadcellen en hun beweeglijkheid. Dit kan een negatieve invloed op de vruchtbaarheid hebben5. Wetenschappers verdiepen zich sinds kort in de vraag of CoQ10 in de vorm van een supplement de spermakwaliteit bij onvruchtbare mannen verbetert. Toen zestig onvruchtbare mannen met asthenospermie – weinig beweeglijke spermacellen – zes maanden lang 200 mg CoQ10 per dag innamen of een placebo, verbeterde het gehalte van deze stof in het sperma en nam de beweeglijkheid toe. Bovendien waren zes van de negen zwangerschappen die in de onderzoeksperiode ontstonden van met CoQ10 behandelde mannen6.

Ziekte van Parkinson
CoQ10 biedt wellicht een straaltje hoop bij parkinson en andere neurodegeneratieve ziekten. In een onderzoek werden tachtig patiënten met een vroeg stadium van parkinson willekeurig toegewezen aan groepen die 300, 600 of 1200 mg CoQ10 per dag kregen of een placebo. Na zestien maanden was de ziekte in de placebogroep enigszins voortgeschreden, maar in de CoQ10-groepen minder. Het sterkst was het effect in de groep die de hoogste dosering kreeg – daar waren bij 44 procent de symptomen niet verder toegenomen7. Ook bestaat er enig voorlopig bewijs dat CoQ10 supplementen werkzaam zijn bij de ziekte van Huntington en de ataxie van Friedreich8.

Tandvleesaandoeningen
CoQ10 is wellicht ook heilzaam bij gebitsaandoeningen, waaraan 60 procent van de jongeren en tot wel 90 procent van de ouderen boven de 65 jaar lijdt. In 96 procent van de gevallen blijkt dit samen te gaan met een laag gehalte CoQ10, dus aanvulling daarvan zou een remedie kunnen zijn. In een dubbelblind klinisch onderzoek van drie weken namen achttien patiënten met tandvleesproblemen per dag ofwel 50 mg CoQ10 of een placebo. Bij alle acht CoQ10-gebruikers was een verbetering zichtbaar ten opzichte van alle tien de deelnemers in de placebogroep. De tandartsen, die niet wisten dat ze aan een onderzoek deelnamen, noemden dit resultaat unaniem ‘indrukwekkend’1.
Obesitas (extreem overgewicht)
Bij sommige mensen bestaat een samenhang tussen verbranding en overgewicht. Omdat CoQ10 een essentiële factor is bij de energieproductie, wordt wel geopperd dat een tekort aan deze stof in bepaalde gevallen de oorzaak is van obesitas. In een onderzoek van 27 zwaarlijvige patiënten werd inderdaad geconstateerd dat de helft van hen een te laag gehalte hieraan had. Vijf van deze laatsten namen supplementen met 100 mg CoQ10 in combinatie met een dieet van 650 kilocalorieën per dag. Alle vijf verloren hiermee twee maal zo veel gewicht als wie dit dieet met supplementen ook volgde, maar bij wie het gehalte van deze stof aanvankelijk niet te laag was1. In een andere studie werd echter geen verschil in CoQ10-gehalte gevonden tussen kinderen met een normaal gewicht en die met overgewicht9. Duidelijk is dat meer onderzoek naar de exacte rol hiervan bij obesitas noodzakelijk is.

Chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)
Belgische onderzoekers constateerden dat bijna de helft van de CVS-patiënten in hun onderzoek te weinig CoQ10 had en dat de relatie daarvan met hun symptomen duidelijk aanwijsbaar was. Degenen met het laagste gehalte rapporteerden meer vermoeidheid en concentratie- en geheugenproblemen10. Onduidelijk is echter of supplementen bij CVS-patiënten werken. Wel werd in één onderzoek geconstateerd dat bij twintig vrouwen met deze aandoening die gedurende drie maanden een dosis van 100 mg per dag namen het uithoudingsvermogen verbeterde – vergeleken met twintig controlepersonen die een placebo kregen. Negentig procent rapporteerde ook een afname of zelfs het verdwijnen van de klinische symptomen, terwijl 85 procent aangaf minder vermoeid te zijn na inspanning11.

Kanker
Ook bij kanker lijkt CoQ10 veelbelovend te zijn. In een onderzoek kregen 32 vrouwen met een hoge kans op borstkanker 90 mg CoQ10 per dag, in combinatie met andere antioxidanten (vitamine C en E, bètacaroteen en selenium) en essentiële vetzuren. Tijdens de achttien maanden van dit onderzoek waren de voornaamste bevindingen:
1. geen van de patiënten overleed (het verwachte aantal was vier);
2. geen enkele patiënt had symptomen van verdere metastasen (uitzaaiing);
3. de kwaliteit van leven was verbeterd (geen gewichtsverlies, minder gebruik van pijnstillers);
4. zes patiënten hadden een gedeeltelijke remissie van hun kanker12.
Een 49 jaar oude vrouw met borstkanker die zich had uitgezaaid rond de longen had na een kuur van zes maanden met een hoge dosis CoQ10 (390 mg per dag) geen enkele aanwijzing voor een tumor in de borstholte en haar toestand werd als ‘uitstekend’ omschreven13.
Een recente pilotstudie onderzocht de overleving van 41 patiënten met kanker in het eindstadium die CoQ10 en andere antioxidanten kregen. Hun gemiddelde overlevingsduur was 40 procent hoger dan voorspeld − in totaal leefde 76 procent van hen langer dan verwacht14. Er moet nog een volgende fase van gecontroleerd klinisch onderzoek plaatsvinden, voordat geconcludeerd kan worden dat CoQ10 een effectief middel is tegen kanker, maar de resultaten tot dusver zijn veelbelovend.

Een middel tegen alles?
CoQ10 lijkt dus nut te hebben bij een groot scala van de meest gangbare ziekten en die lijst is nog lang niet compleet. Wie daar het meest van lijken te profiteren zijn degenen met een tekort hieraan. Omdat CoQ10 een essentiële rol in het lichaam speelt, is een tekort schadelijk.
De vraag blijft of gezonde mensen baat hebben bij CoQ10-supplementen. Een recent onderzoek wees uit dat 100 mg per dag de fysieke prestaties bevordert bij gezonde mannen met een inactieve leefstijl15. Maar uit een ander onderzoek bleek dat een supplement van 150 mg met of zonder 1000 IE vitamine E per dag niet prestatieverhogend werkte bij gezonde, lichamelijk actieve mannen16.
Bij laboratoriummuizen werd gevonden dat CoQ10 een cruciale rol kan spelen tegen veroudering − en levensverlengend werkt door het verminderen van de oxidatieve belasting − maar dit effect is bij andere onderzoeken niet aangetoond17. Eén studie concludeerde zelfs dat langetermijngebruik van hoge doses CoQ10 bij muizen de normale leeftijdsgebonden achteruitgang van cognitieve en sensorische (zintuiglijke) functies verslechterde18. Al deze conclusies hoeven natuurlijk niet voor mensen op te gaan.
Het staat buiten twijfel dat meer onderzoek nodig is om vast te stellen welke rol CoQ10-supplementen kunnen spelen. Tot dusverre is wel al gebleken dat CoQ10 een bruikbare aanvulling voor velen van ons kan zijn − en de (meeste) gezondheidsclaims kan waarmaken.
Joanna Evans
1Altern Med Rev, 1996; 1: 11-17
2Altern Med Rev, 1996; 1: 168-175
3Headache, 2007; 47: 73-80
4Neurology, 2005; 64: 713-715
5J Endocrinol Invest, 2009; 32: 626-632
6Fertil Steril, 2009; 91: 1785-1792
7Arch Neurol, 2002; 59: 1541-1550
8Neuropsychiatr Dis Treat, 2009; 5: 597-610
9Clin Chim Acta, 2004; 349: 121-127
10Neuro Endocrinol Lett, 2009; 30: 470-476
11Altern Med Rev, 2000; 5: 93-108
12Mol Aspects Med, 1994; 15 Suppl: s231-s240
13Biochem Biophys Res Commun, 1995; 212: 172-177
14J Int Med Res, 2009; 37: 1961-1971
15J Strength Cond Res, 2010; 24: 97-102
16J Sports Med Phys Fitness, 2005; 45: 337-346
17Free Radic Biol Med, 2006; 40: 480-487
18J Nutr, 2009; 139: 1926-1932

Dosering en veiligheid
De gangbare dosering van co-enzym Q10 is voor volwassenen 30-90 mg per dag. Bij specifieke gezondheidsklachten zou deze dosis hoger moeten zijn, maar dan bij voorkeur op voorschrift van een gekwalificeerd therapeut. Bij het meeste onderzoek naar de toepassing bij hartkwalen werd een dosis van 90-150 mg gebruikt.
Uit onderzoek valt af te leiden dat oplossingen met CoQ10 – als ubiquinon, de geoxideerde vorm, of ubiquinol, de gereduceerde vorm – de grootste biologische beschikbaarheid hebben, dat wil zeggen dat er meer van door het lichaam wordt opgenomen en zijn werk kan doen1.
CoQ10 geeft bij mensen geen ernstige bijwerkingen2, afgezien van lichte neveneffecten als misselijkheid, zuurbranden en maagklachten.
1Mitochondrion, 2007; 7 Suppl: S78-88
2Expert Opin Investig Drugs, 2010; 19: 535-554

 

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere archief artikelen

Artsen weten wel beter

Je krijgt een medicijnrecept. Je gaat ermee naar de apotheek en krijgt een doosje pillen mee. Op het etiket staat: ‘3x daags 2 tabletten bij de maaltijd’. Je begrijpt de instructies: je moet ze drie keer per dag innemen bij een maaltijd. Maar ga je dat ook doen?  We...

Uitgelezen; Vertroostingen

Nadat psychiater-psychotherapeut Dirk De Wachter werd geconfronteerd met een levensbedreigende ziekte en zich na een operatie in diepe, fysieke ellende bevond, ervoer hij hoe tastbaar de behoefte aan troost aanwezig kan zijn. Het deed hem nadenken over de vragen: wat...

Weet wat je eet

Voeding als medicijn We ontmoeten elkaar online. En dat is een bewuste keuze van orthomoleculair therapeut Rachida Lachhab. Zij werkt bij het programma Nederland Slank/de Metaboloog. Samen met haar collega-therapeuten Liesbeth van Duijn (oprichter) en Pantea Panahi...

Over medicatie en suppletie

Bij hart- en vaatziekten is het essentieel dat de conditie van de bloedvaten optimaal wordt gehouden. Zowel regulier als complementair is het voorkomen van slagaderverkalking ofwel arteriosclerose belangrijk. Arteriosclerose is degeneratie van het weefsel van de...