Parasitaire darminfecties

Bepaalde microscopisch kleine beestjes wonen maar al te graag in onze darmen. Ze maken daar dankbaar gebruik van alle voedingsstoffen die passeren. Ze hebben ons nodig om te overleven en daar kunnen wij op onze beurt behoorlijk veel last van hebben. Bij milde besmettingen met darmparasieten kunnen kruiden en voeding soms uitkomst bieden.

Ongeveer 80 procent van de mensen draagt een darmparasiet bij zich en zo’n 30 procent ervaart hiervan ook klachten, zoals buikpijn, winderigheid en vermoeidheid. De klachten ontstaan omdat de parasiet zich nestelt in het slijmvlies van de darmwand waardoor dit geïrriteerd raakt. Een paar van de meest voorkomende parasieten in Westerse landen zijn giardia (Giardia lamblia), Enterobius vermicularis (wormpjes), Cryptosporidium, Toxoplasma gondii, Dientamoeba fragilis, Entamoeba histolytica en Blastocystis hominis.

Eet vaker gefermenteerde voedingsmiddelen als waterkefir, zuurkool of kimchi

Een darmparasiet loop je niet alleen op tijdens een reis in gebieden met gebrekkige sanitaire voorzieningen. Ook op scholen of kinderopvangcentra in het westen komen bijvoorbeeld regelmatig parasitaire infecties met giardia of wormpjes bij kinderen voor. De toxoplasma-parasiet kan worden overgedragen door kattenontlasting. Dientamoeba en blastocystis zijn wereldwijd aanwezig en worden geassocieerd met maag-darmklachten. Al leidt het hebben van een darmparasiet zoals gezegd lang niet altijd tot klachten. Zo is een kwart van de mensen waarschijnlijk drager van een blastocystis-parasiet zonder hiervan last te hebben.1

Typische symptomen

De symptomen van een parasitaire darminfectie variëren afhankelijk van het type parasiet, de ernst van de infectie en de persoonlijke gevoeligheid. Typische symptomen zijn diarree, buikpijn, misselijkheid, overgeven, winderigheid, gewichtsverlies, vermoeidheid, bloed in de ontlasting en jeuk rond de anus. Dit zijn symptomen die sterk overlappen met het prikkelbare darmsyndroom (PDS). Daarom is het bij PDS belangrijk om uit te zoeken of er geen sprake is van een parasitaire infectie. Dit lijkt bij een deel van de patiënten namelijk het geval te zijn.2

Bij een parasitaire darminfectie kunnen cyclische symptomen optreden, waarbij perioden met darmklachten worden afgewisseld met perioden met milde symptomen. Dit heeft te maken met de levenscyclus van een parasiet (zie kader). Juist bij cyclische klachten moet je extra bedacht zijn op een parasitaire darminfectie.

Ernstige infecties kunnen gewichtsverlies veroorzaken door verminderde eetlust of een verstoorde opname van voedingsstoffen in de darmen. Vermoeidheid kan optreden doordat het afweersysteem de infectie bestrijdt. Soms leiden infecties tot bloedingen in de darmen, wat bloed in de ontlasting geeft. Dit is altijd een reden tot bezoek van je huisarts. Bij een onschuldige infectie met aarsmaden kun je last hebben van jeuk rond de anus, vooral ‘s nachts.


Besmetting op besmetting

De levenscyclus van een parasiet begint zodra iemand in contact komt met de parasitaire infectiebron. Bijvoorbeeld door het inslikken van besmet voedsel of water of door direct contact met besmette ontlasting via een toilet, kraan of deurknop. Nadat de parasieten het lichaam zijn binnengekomen, volgt een incubatieperiode waarin de beestjes zich vermenigvuldigen en zich aanpassen aan de darmomgeving.

In die periode hebben de meeste mensen nog geen of anders zeer milde symptomen. Dat kan veranderen als de parasieten de darmen koloniseren en zich beginnen voort te planten. Afhankelijk van het type parasiet gaat dit gepaard met verschillende ontwikkelingsstadia, zoals de vorming van cysten of eitjes. Deze worden via de ontlasting van de gastheer uitgescheiden en besmetten zo de omgeving, waaronder waterbronnen, voedsel, of – via lijfelijk contact – andere mensen.

De parasiet kan op deze manier in een nieuwe gastheer terechtkomen of middels herinfectie weer door de huidige gastheer worden opgenomen. Zo kan de levenscyclus van de parasiet van besmetting op besmetting worden voortgezet.

Meer informatie: Giardiasis, via lci.rivm.nl


Mensen met een verhoogd risico op een darminfectie zijn onder anderen personen met een verminderde weerstand; reizigers naar (sub)tropische gebieden; mensen met slechte hygiënepraktijken (die hun handen te weinig wassen of ongezuiverd water drinken) en werknemers in de landbouw, veeteelt of dierenverzorging (vanwege blootstelling aan geïnfecteerde dieren of producten).3

Een infectie kan worden aangetoond met behulp van verschillende onderzoeken. Ontlastingsonderzoek is de meest voorkomende methode. Hierbij wordt ontlasting onderzocht op parasitaire eitjes, larven of cysten. Dit kan zowel onder een microscoop of middels een PCR-test.

Vanwege de levenscyclus van een parasiet is het beestje niet altijd goed waarneembaar als er gebruik wordt gemaakt van één ontlastingsmonster. De zogenaamde ‘triple feces test’ is betrouwbaarder, omdat hierbij op drie opeenvolgende dagen ontlasting wordt bekeken.3

De behandeling van parasitaire darminfecties bestaat uit de inzet van anti-parasitaire medicijnen, zoals metronidazol en mebendazol. De medicijnen zijn gericht op het doden of verwijderen van de parasieten en werken op verschillende manieren.4 Na de behandeling is het van belang om te controleren of de parasiet inderdaad is verdwenen.

Voeding, probiotica en hygiëne

Sommige parasitaire infecties, zoals giardiasis, kunnen leiden tot problemen met de vertering en absorptie van voedingsstoffen, waaronder zetmeel.5 Hierdoor kunnen mensen last krijgen van winderigheid, buikpijn en diarree na het eten van voedingsmiddelen die rijk zijn aan zetmeel, zoals brood, pasta en aardappelen.

Het beperken van zetmeelrijke voedingsmiddelen kan sommige mensen met een parasitaire darminfectie helpen om hun symptomen te verminderen (zie kader). Zetmeelarme voeding is zeker aan te raden om in te zetten in combinatie met een behandeling met medicijnen of kruiden(supplementen). Dit verbetert namelijk de effectiviteit van de middelen.

 Sommige probiotica produceren antimicrobiële stoffen die schadelijk zijn voor parasieten

Om de darmgezondheid te bevorderen zou je een probiotica-supplement kunnen overwegen. Ook vaker gefermenteerde voedingsmiddelen eten, zoals waterkefir, zuurkool of kimchi, kan helpen om gunstige darmbacteriën aan de darm toe te voegen en het herstel van de darmflora te bevorderen.

Probiotica kunnen helpen de darmbarrière te versterken en het immuunsysteem te moduleren. Sommige probiotica produceren antimicrobiële stoffen die schadelijk kunnen zijn voor parasieten. Bacteriestammen die op deze eigenschappen zijn onderzocht zijn onder andere Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus acidophilus, Saccharomyces boulardii en Bifidobacterium lactis.

Het effect van probiotica is afhankelijk van de parasiet, de ernst van de infectie en de samenstelling van je darmflora. De algemene richtlijn met betrekking tot de dosering is tweemaal daags 1 tot 3 miljard kolonievormende eenheden (KVE) of colony forming units (CFU). Probiotica zou de symptomen kunnen verminderen en de infectieduur kunnen verkorten.6,7

Hygiënemaatregelen zijn uiteraard ook essentieel. Denk aan regelmatig de handen wassen met zeep en water, vooral na toiletgebruik en voor het bereiden van voedsel, en het vermijden van besmet voedsel en water. Zorg ervoor dat je voedsel goed kookt en vermijd (tijdelijk) de consumptie van rauw of onvoldoende gekookt vlees, vis, schaaldieren en ongewassen groenten en fruit. Houd kranen en deurknoppen (vooral die van het toilet) goed schoon. Dit bemoeilijkt verspreiding van de parasiet binnen het gezin en voorkomt herinfectie.


Zetmeelarm eten

Het beperken van zetmeelrijke voedingsmiddelen en snelle koolhydraten kan helpen om maag-darmsymptomen te verminderen. Algemene richtlijnen voor een zetmeelarme voeding en beperking van snelle koolhydraten zijn:

  • Verminder de inname van zetmeelrijke voedingsmiddelen als brood, pasta, rijst, aardappelen en granen zoveel mogelijk. Vermijd deze voedingsmiddelen bij voorkeur helemaal.
  • Vermijd suikerhoudende voedingsmiddelen en dranken, zoals frisdrank, taart en snoep.
  • Eet meer verse groenten en fruit, bij voorkeur licht gestoomd of gekookt. Vermijd het eten van rauwe voedingsmiddelen vanwege het risico op (her)besmetting.
  • Kies voor eiwitten uit herkauwers (rund), gevogelte, vis en eieren.
  • Eet of drink (tijdelijk) geen zuivel.
  • Drink voldoende water om gehydrateerd te blijven en zo de darmfunctie te ondersteunen.
  • Neem geen voedingsmiddelen waarvan je merkt dat ze je symptomen verergeren. Het bijhouden van een voedingsdagboek kan helpen deze in kaart te brengen.

Dagmenu

Inspiratie nodig? Op onderstaand dagmenu zijn legio variaties mogelijk waarmee je zelf aan de slag kunt.

  • Ontbijt: omelet met groenten, zoals spinazie, paprika en tomaat.
  • Lunch: gegrilde kipfilet met gestoomde groenten, zoals venkel en courgette. Olijfolie en citroensap als dressing.
  • Diner: gegrilde zalmfilet met gestoomde groenten (broccoli, bloemkool, sperziebonen) en verse kruiden (peterselie, munt, koriander) en olijfolie. Of maak een runderstoofpotje.
  • Tussendoor: gekookt of gevuld eitje. Een handje ongezouten noten, bijvoorbeeld walnoten of paranoten.
  • Dranken: water, (kruiden)thee en/of (zeer beperkt) koffie.

Kruiden tegen parasieten

Bepaalde kruiden worden traditioneel ingezet als aanvullende behandeling bij parasitaire darminfecties. Kruiden als kruidnagel, oregano, knoflook, gember, zwarte walnoot, tijm, pau d’arco, olijfblad en berberinerijke kruiden staan bekend om hun potentiële anti-parasitaire eigenschappen.8,9 Kruidnagel bevat eugenol dat mogelijk de parasieten kan beschadigen door hun celmembranen te verstoren, waardoor deze afsterven of hun vermogen om zich te vermenigvuldigen wordt verminderd.

Het effect van een darmparasiet reikt verder dan het maag-darmkanaal

Daarnaast kan kruidnagel helpen bij het verminderen van ontstekingen en bij het ondersteunen van de spijsvertering, wat eveneens gunstig kan zijn bij de behandeling van parasitaire darminfecties. Oregano bevat carvacrol en thymol, twee bioactieve stoffen met sterke antimicrobiële eigenschappen. Thymol komt ook voor in tijm. Oregano kan worden ingenomen als etherische oliecapsules; gestandaardiseerd op carvacrol.

Knoflook bevat allicine, een bioactieve stof met krachtige antimicrobiële en immuunstimulerende eigenschappen. Allicine remt mogelijk de groei van parasieten door hun stofwisseling te verstoren. Het ondersteunt daarnaast een gezonde darmflora. Je gebruikt bij voorkeur verse knoflook, een tot twee tenen per dag.

Gember heeft ontstekingsremmende en antimicrobiële eigenschappen die mogelijk nuttig zijn bij het verminderen van ontstekingen en het bestrijden van parasitaire infecties. De wortel kan helpen bij het kalmeren van de maag en het verbeteren van de spijsvertering, wat verlichting geeft bij gastro-intestinale symptomen zoals misselijkheid. Gember kan worden ingenomen als gembercapsules, gemberthee of in de vorm van vers gembersap.

Resistentie voorkomen

Er zijn meerdere voedingssupplementen verkrijgbaar waarin een aantal van deze kruiden is gecombineerd. Dit lijkt gunstig te zijn, omdat parasieten zich kunnen aanpassen aan bepaalde omgevingen, inclusief de aanwezigheid van kruiden. Daarom kan het afwisselen of combineren van kruiden een strategie zijn om mogelijke resistentie of tolerantie te voorkomen en om de effectiviteit van de behandeling te behouden. Bovendien kunnen verschillende kruiden allerhande werkingsmechanismen hebben, waardoor ze elkaar versterken.

Groeiend bewijs suggereert dat er communicatie plaatsvindt tussen de darmen en de hersenen, bekend als de darm-hersen-as of hersen-darm-as. Deze communicatie verloopt via verschillende routes, zoals het zenuwstelsel, het immuunsysteem en signaalstoffen als hormonen en neurotransmitters.

Darmparasieten kunnen deze communicatie verstoren en invloed uitoefenen op de hersenen via verschillende mechanismen. Een mogelijke route is de verhoogde afweerreactie in de darmen na een parasitaire infectie, wat ontstekingen en vrijlating van ontstekingsmediatoren kan veroorzaken.

Deze kunnen de bloed-hersenbarrière verstoren en symptomen als hoofdpijn en cognitieve problemen veroorzaken. Bovendien kunnen parasitaire infecties de darmmicrobiota veranderen, wat verstoringen in de productie van neurotransmitters en psychologische symptomen kan veroorzaken. Specifieke parasieten, zoals Blastocystis hominis, hebben een negatieve invloed op de serotoninesignalering, wat naast darmmotiliteit ook de stemming kan beïnvloeden.10,11

De symptomen die darmparasieten kunnen veroorzaken reiken dus verder dan het maag-darmkanaal. Behandeling van de parasiet kan om die reden ook psychische symptomen helpen verminderen.

Conclusie

Darmparasieten komen regelmatig voor, maar leiden niet altijd tot klachten. Leidt een parasiet wel tot gezondheidsklachten, dan is het zaak de parasiet te behandelen. Dat kan middels medicijnen van de huisarts of – als er geen sprake is van een ernstige infectie – met behulp van kruiden.

In beide gevallen is het belangrijk tegelijkertijd ook zetmeelarm te eten en snelle koolhydraten te vermijden. Tijdens de behandeling van een darmparasiet moet er geleidelijk aan een verbetering van de klachten optreden. Na de behandeling van een parasiet is het belangrijk om te controleren of de parasiet daadwerkelijk uit de darmen is verdwenen.

Cindy de Waard

Bronnen

  1. Front Cell Infect Microbiol. 2020 Oct 6:10:544335
  2. World J Gastrointest Pharmacol Ther. 2017 Nov 6; 8(4): 201–207
  3. Laboratoriumdiagnostiek van intestinale parasieten, via richtlijnendatabase.nl
  4. Anthelminthica, via farmacotherapeutischkompas.nl
  5. Dig Dis Sci 2008;53:672–679
  6. J Parasitol Res. 2011; 2011: 610769
  7. Naunyn-Schmiedeberg’s Arch Pharmacol. 2021;394:1869–1878 (2021)
  8. Verhelst, G. Groot Handboek Geneeskrachtige Planten
  9. Alternative Medicine Review, 2003;8(2):p129
  10. Front Cell Neurosci. 2015 Nov 25:9:452
  11. ISME J. 2022 Sep;16(9):2181-2197

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere artikelen van Cindy de Waard

Als je darmwand lekt

Beter naar je gevoel (leren) luisteren deel 2

Luister (niet) altijd naar je gevoel; Deel 1

Wat leren traditionele voeding en leefpatronen ons?

Aderverkalking: Een Stille Bedreiging voor de Gezondheid

Spierherstel het hele bewegen telt

Bij botbreuken ligt de focus vaak op herstel van het gewricht, zonder aandacht voor spierkrachtverlies. Maar als je noodgedwongen niet kunt bewegen, neemt de spiermassa razendsnel af. Gevolg: onnodig lang revalideren. Daar weet fervent hardloper Heidy van Beurden...

Vroeg kinderlijk trauma

Jaarlijks zijn 118.000 kinderen tot 18 jaar slachtoffer van vroegkinderlijk trauma. Het werkelijke aantal ligt veel en veel hoger. Veel gevallen blijven ongezien, onopgemerkt en onbehandeld. Met alle negatieve effecten van dien. Vooral trauma dat in de eerste zeven...

Uitgelezen: De helende kracht van de adem

Mijn boek De helende kracht van de adem biedt een grote verscheidenheid aan eenvoudige, directe en diepgaande oefeningen met de adem (Sanskriet: prana, Tibetaans: lung). Deze oefeningen kunnen het welzijn van lichaam, energie en geest op verschillende niveaus...

Cindy de Waard avatar

Over de auteur

Cindy de Waard is natuurgeneeskundige en farmaceutisch wetenschapper. Zij heeft zich enkele jaren beziggehouden met wetenschappelijk onderzoek op het gebied van darmgezondheid en richt zich op dit moment op het behandelen van mensen met darm gerelateerde klachten. Naast haar werkzaamheden als therapeut geeft zij gezondheidsvoorlichting met als doel het belang van een gezonde darm onder de aandacht te brengen.
Lees meer artikelen van Cindy de Waard