FARMA & BELEID
Big Pharma heeft de toekomst gezien, en die heet mRNA. De technologie, die tijdens de coronapandemie voor het eerst op wereldschaal werd ingezet, moet de komende jaren nieuwe vaccins opleveren en helpen bij de behandeling van uiteenlopende ziekten, waaronder kanker.
Toezichthouders erkennen het inmiddels als een nieuwe klasse geneesmiddelen, en de verwachte opbrengsten zijn ongekend. Niet dat de farmaceutische industrie het slecht doet: wereldwijd genereert de sector al zo'n 1,7 biljoen dollar per jaar, een bedrag dat de laatste tijd verder is opgestuwd door de komst van afslankmedicatie.
Maar die omzet zou in het niet vallen bij wat mRNA (boodschapper-RNA) kan gaan opleveren. Oliver Watson van het Imperial College London schat dat mRNA-kankervaccins alleen al ergens tussen de 5 biljoen dollar en, als de huidige elf veelbelovende kandidaten in vroege studies hun beloften waarmaken, 38 biljoen dollar kunnen opleveren. Ter vergelijking: de totale belastinginkomsten van alle ontwikkelde landen samen bedragen ongeveer 20 biljoen dollar per jaar.
Vorige zomer besloot het Amerikaanse ministerie van Volksgezondheid (HHS) om ongeveer 500 miljard dollar aan financiering voor 22 mRNA-trials stop te zetten. Andere landen breiden hun onderzoeksprogramma's juist uit, dus veel invloed zal die stap wereldwijd niet hebben. Opmerkelijk is wel de reden die het ministerie gaf: volgens eigen data zouden deze vaccins er niet in slagen bovenste-luchtweginfecties zoals covid en griep effectief te voorkomen.
Die observatie wordt door meer partijen gedeeld. Critici wijzen erop dat mRNA-vaccins strikt genomen geen vaccins in de klassieke zin zijn: ze geven cellen de instructie om zelf een onderdeel van een virus te produceren, terwijl traditionele vaccins het immuunsysteem blootstellen aan het complete, verzwakte of gedode virus. Tijdens de coronapandemie werd bovendien duidelijk dat deze vaccins besmetting of verspreiding niet voorkomen.
Veiligheid op de laatste plaats
Toch is het vooral de veiligheid van mRNA-vaccins die tot zorgen leidt. De Ierse gezondheidsdienst (HSE) schat dat ongeveer 1 op de 10.000 mensen die een coronaprik krijgen, een ernstige bijwerking ondervindt, waaronder myocarditis en pericarditis: ontstekingen van het hartweefsel die vooral bij jonge mannen zijn gemeld.
Ook zijn er meldingen van trombose, hartaanvallen, beroertes en hartritmestoornissen, mogelijk gerelateerd aan ongewone microstolsels die na vaccinatie in het bloed zijn aangetroffen. Deze stolsels vormen kleverige netwerken, bekend als neutrofiele extracellulaire vallen (NET's), die pathologen ook aantroffen bij autopsies van mensen die overleden na een coronabesmetting.
Een teveel aan NET-vorming kan leiden tot ernstige, soms fatale, ontstekings- en stollingsproblemen, waaronder heftige infecties, auto-immuunziekten, kanker, diabetes en artritis. Onderzoekers van de Universiteit van Stellenbosch in Zuid-Afrika wijzen erop dat clusters van microstolsels ook kleine bloedvaten kunnen verstoppen en de zuurstoftoevoer kunnen verminderen.
Volgens Karina Whitehouse van de Autonome Universiteit van Querétaro in Mexico lijkt mRNA-technologie 'een reeks cellulaire en moleculaire problemen' te kunnen veroorzaken, waarvan de volledige gevolgen mogelijk worden onderschat.
Feiten onder de pet
Met zulke immense bedragen in het vooruitzicht worden farmaceuten er ook van beschuldigd data te verhullen of zelfs te manipuleren om hun mRNA-producten door de goedkeuringsprocedures te loodsen. Volgens critici zijn ongemakkelijke gegevens weggelaten, sterfgevallen niet gemeld en groepen deelnemers die niet reageerden op het vaccin of overleden, uit de eindanalyse verdwenen.
Het meest besproken voorbeeld speelde afgelopen najaar, toen Pfizer de resultaten publiceerde van een fase 3-studie (de laatste onderzoeksfase voor volledige goedkeuring) naar zijn mRNA-griepvaccin, in het New England Journal of Medicine. Ruim 18.000 gezonde volwassenen tussen de 18 en 64 jaar namen deel; de helft kreeg het gangbare griepvaccin.
De onderzoekers rapporteerden een statistisch superieure werkzaamheid ten opzichte van het reguliere griepvaccin en een aanvaardbaar veiligheidsprofiel. Zestien deelnemers overleden tijdens de studie, maar volgens de onderzoekers hield geen van deze sterfgevallen verband met een van beide vaccins.
Binnen enkele dagen na publicatie werd de opzet en analyse van de studie door verschillende wetenschappers en onafhankelijke onderzoeksanalisten bekritiseerd. Het eerste twistpunt betrof de leeftijdsgroepen: 65-plussers, de groep die het zwaarst te lijden heeft van griep, ontbraken in de NEJM-publicatie. Zij maakten wel deel uit van de officiële trialdata die Pfizer bij de Amerikaanse trialdatabase ClinicalTrials.gov had aangeleverd en vertegenwoordigden daar, zoals gebruikelijk bij griepvaccinonderzoek, meer dan 60 procent van de deelnemers.
De ouderen alsnog in beeld
Zet je de 65-plussers weer in het plaatje, dan verandert het beeld en verdwijnt de schijnbare veiligheid die bij de jongere groep werd gezien. Volgens de cijfers op ClinicalTrials.gov, die door onder meer Children's Health Defense en de Britse Daily Mail zijn geanalyseerd, liepen gezonde ouderen zonder onderliggende aandoeningen die het mRNA-vaccin kregen, een groter risico op ernstige bijwerkingen, waaronder nierfalen en acute ademhalingsproblemen.
| Uitkomst (65-plussers) | mRNA-griepvaccin | Regulier griepvaccin |
|---|---|---|
| Sterfterisico (relatief) | +7% | referentie |
| Niet-ernstige bijwerkingen | ~2x zoveel | referentie |
| Acute ademhalingsinsufficiëntie | +185% | referentie |
| Overleden deelnemers (totaal) | 49 | 46 |
| Alsnog griep opgelopen | +6% meer kans | referentie |
Cijfers ontleend aan een herlezing van ClinicalTrials.gov-data door Children's Health Defense en de Daily Mail — beide opiniërende bronnen, niet onafhankelijk geverifieerd.
Pfizer heeft deze lezing van de data niet publiekelijk weerlegd, maar reageerde volgens berichtgeving ook niet inhoudelijk op vragen hierover. Het is van belang te vermelden dat de kritiek vooral is verspreid via medisch-kritische en vaccinsceptische media; grote wetenschapsjournalistieke titels hebben de kwestie tot dusver niet in dezelfde bewoordingen bevestigd.
Fabrikanten zijn niet de enigen die terughoudend zouden zijn met het delen van sterftecijfers na mRNA-vaccinatie. Ook toezichthouders zouden daaraan bijdragen. Het Britse UK Health Security Agency (UKHSA) heeft geweigerd sterftecijfers openbaar te maken en heeft deze naar verluidt alleen vertrouwelijk met de vaccinfabrikanten gedeeld.
In een reactie aan de belangenorganisatie UsForThem stelde de UKHSA dat publicatie van de data tot desinformatie zou kunnen leiden, met mogelijk negatieve gevolgen voor de vaccinatiegraad. Ook zou publicatie het welzijn en de mentale gezondheid van nabestaanden kunnen schaden. De Britse toezichthouder voor de Wet openbaarheid van bestuur (Information Commissioner) stelde de UKHSA in het gelijk en steunde de weigering om de data vrij te geven.
Maar wanneer er ongekende bedragen te verdienen zijn, lijken de waarheid en de veiligheid van het publiek volgens critici van de industrie op de tweede plaats te komen.
Bronnen
- HSE, 'Side Effects and Safety of COVID-19 Vaccines', sept 2025, 2.hse.ie
- Vaccines (Basel), 2022; 10(8): 1267
- J Med Virol, 2025; 97(10): e70613
- Michael Nevradakis, Children's Health Defense, nov 2025 (opiniërende bron; niet onafhankelijk geverifieerd)
- New Engl J Med, 2025; 393(20): 2001-11
- Pfizer, trial-ID NCT05540522, clinicaltrials.gov
- Daily Mail, nov 2025 (opiniërende bron; niet onafhankelijk geverifieerd)
Kader: Wat is mRNA?
Boodschapper-RNA (mRNA) is een molecuul dat genetische instructies vanuit de celkern naar de ribosomen brengt, de 'eiwitfabriekjes' van de cel. Synthetisch mRNA wordt sinds de jaren zestig ontwikkeld.
Vaccins op basis van mRNA geven lichaamscellen de instructie om zelf een stukje viruseiwit te maken, waarop het immuunsysteem reageert. Bij de coronavaccins ging het bijvoorbeeld om het spike-eiwit van het coronavirus.
De weg naar een werkend mRNA-vaccin was lang: het stabiel houden van de boodschap en het efficiënt afleveren ervan in cellen bleken grote technische hindernissen. De eerste mRNA-vaccins werden in 2015 ingezet tegen een ebola-uitbraak in Afrika, al wordt er sinds de jaren negentig al onderzoek gedaan naar mRNA-kankervaccins. De coronapandemie was de eerste keer dat de technologie op grote schaal werd toegepast, aanvankelijk onder voorwaardelijke goedkeuring. De grondleggers van de mRNA-technologie, biochemica Katalin Karikó en immunoloog Drew Weissman, ontvingen in 2023 de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde voor hun werk.
Kader: Omstreden claims over kindersterfte
Eind november 2025 stuurde Vinay Prasad, directeur van het vaccinonderdeel van de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA, een intern memo aan medewerkers dat kort daarna uitlekte naar de pers. Daarin stelde hij dat FDA-medewerkers ten minste 10 gevallen hadden geïdentificeerd van kinderen die overleden 'na en als gevolg van' coronavaccinatie, mogelijk gerelateerd aan myocarditis.
Prasad noemde het memo zelf 'een ingrijpende onthulling', maar leverde geen onderliggende data, leeftijden, doodsoorzaken of medische voorgeschiedenis van de betrokken kinderen. Meerdere Amerikaanse wetenschapsjournalisten en artsen, onder wie vaccinoloog Paul Offit, wezen erop dat een causaal verband tussen vaccinatie en overlijden alleen kan worden vastgesteld met uitgebreid aanvullend bewijs, zoals sectierapporten, wat in dit geval niet openbaar is gemaakt. Ook wees men erop dat het coronavirus zelf eveneens myocarditis kan veroorzaken, en bij kinderen tot op heden meer sterfgevallen op zijn naam heeft staan dan de vaccinatie.
Myocarditis na mRNA-vaccinatie is een erkende, zeldzame bijwerking, die vooral optreedt bij jonge mannen na de tweede dosis en doorgaans mild verloopt: in vervolgonderzoek herstelde het overgrote deel van de patiënten binnen een jaar. Het Prasad-memo blijft niettemin een van de weinige keren dat een hooggeplaatste Amerikaanse toezichthouder een direct verband tussen coronavaccinatie en kindersterfte heeft gesuggereerd, en de kwestie ligt onder vuur van collega's binnen en buiten de FDA.
