MDMA-therapie wordt geprezen als veelbelovende doorbraak bij de behandeling van posttraumatische stressstoornis (PTSS). Maar hoe verloopt zo’n behandeling in de praktijk? En welke rol speelt de therapeut? In dit tweede deel van haar tweeluik onderzoekt Yildiz Celie de mogelijkheden, verwachtingen en uitdagingen van MDMA-geassisteerde therapie in Europa.

In Nederland heeft ongeveer 7% van de bevolking ooit PTSS gehad, en de afgelopen tien jaar is er een toename van deze diagnose te zien.¹ Symptomen zijn herbelevingen van het trauma, sociale vervreemding, verhoogde alertheid, emotionele afvlakking en gevoelens van angst, schuld en schaamte. Deze problemen kunnen weer leiden tot prikkelbaarheid, depressie en lichamelijke klachten.

Normaliter zijn trauma en PTSS goed te behandelen. Toch is er een groep patiënten bij wie het behandelaanbod geen of onvoldoende effect heeft. Volgens het signalement Therapeutische toepassingen van psychedelica van ZonMw lijden meer dan 200 duizend Nederlanders met PTSS zonder hoop op genezing. Therapieresistentie is soms zo uitzichtloos dat mensen een aanvraag tot levensbeëindiging indienen. Niet alleen de wachtlijsten voor de ggz worden langer, ook die bij het Expertisecentrum Euthanasie groeit gestaag.

MDMA (4-methyleendioxymeth-amfetamine) en mogelijk ook andere psychedelica, kunnen helpen als een katalysator bij vastgelopen therapeutisch processen.^2,3 Het Amerikaanse Lykos Therapeutics introduceerde MDMA-geassisteerde therapie (MDMA-AT) voor volwassenen met PTSS, een psychotherapeutische behandeling gecombineerd met MDMA-capsules, oftewel midomafetamine, de werkzame stof in ecstasy. Het eerste deel van dit tweeluik ging hier uitgebreider op in. MDMA- geassisteerde therapie wordt daarnaast onderzocht voor de behandeling van eetstoornissen, verslavingen, sociale angst bij autisme en angst voor ziekte en overlijden. In Nederland heeft ongeveer 7% van de bevolking ooit PTSS gehad, en de afgelopen tien jaar is er een toename van deze diagnose te zien.1 Symptomen zijn herbelevingen van het trauma, sociale vervreemding, verhoogde alertheid, emotionele afvlakking en gevoelens van angst, schuld en schaamte. Deze problemen kunnen weer leiden tot prikkelbaarheid, depressie en lichamelijke klachten. Normaliter zijn trauma en PTSS goed te behandelen. Toch is er een groep patiënten bij wie het behandelaanbod geen of onvoldoende effect heeft. Volgens het signalement Therapeutische toepassingen van psychedelica van ZonMw lijden meer dan 200 duizend Nederlanders met PTSS zonder hoop op genezing. Therapieresistentie is soms zo uitzichtloos dat mensen een aanvraag tot levensbeëindiging indienen. Niet alleen de wachtlijsten voor de ggz worden langer, ook die bij het Expertisecentrum Euthanasie groeit gestaag. MDMA (4-methyleendioxymeth-amfetamine) en mogelijk ook andere psychedelica, kunnen helpen als een katalysator bij vastgelopen therapeutisch processen.2,3 Het Amerikaanse Lykos Therapeutics introduceerde MDMA-geassisteerde therapie (MDMA-AT) voor volwassenen met PTSS, een psychotherapeutische behandeling gecombineerd met MDMA-capsules, oftewel midomafetamine, de werkzame stof in ecstasy. Het eerste deel van dit tweeluik ging hier uitgebreider op in. MDMA- geassisteerde therapie wordt daarnaast onderzocht voor de behandeling van eetstoornissen, verslavingen, sociale angst bij autisme en angst voor ziekte en overlijden.

Het middel maakt het eenvoudiger de oorsprong van emoties te ontdekken en patronen te herkennen. Vervolgens kan worden gereflecteerd op de ervaringen en kan het integratieproces beginnen. Gewoonlijk zijn hiervoor twee tot drie MDMA-sessies nodig, aangevuld met reguliere therapie. Bij de onderzoeken zijn altijd een mannelijke en een vrouwelijke behandelaar aanwezig.

HOE ZIET MDMA-THERAPIE ERUIT?

MDMA-geassisteerde therapie bestaat uit drie fases en duurt doorgaans drie tot vier maanden. Patiënten krijgen twee tot drie keer onder begeleiding MDMA-capsules toegediend. Tussendoor vinden integratiesessies plaats, waardoor de cliënt in totaal tot twaalf behandelingen kan krijgen.

Fase 1: voorbereiding
In drie sessies van 90 minuten bespreken de therapeuten met de patiënt de doelen, verwachtingen, medische
achtergrond en thuissituatie. Ook wordt gewerkt aan het opbouwen van vertrouwen.

Fase 2: MDMA-sessies
Er volgen twee tot drie sessies, met telkens een tussentijd van een maand. Aan het begin van iedere sessie krijgt de patiënt 80–120 mg MDMA toegediend, eventueel binnen een uur aangevuld met 40–60 mg. Een sessie duurt zes tot acht uur, waarbij de patiënt het tempo en de richting bepaald en behandelaren het proces via verbaal contact volgen. Tijdens de sessie worden instrumentale muziek en desgewenst oogmaskers ingezet.

Fase 3: integratie
Na elke sessie volgen drie tot vier nabesprekingen, gericht op het vertalen van ervaringen naar het dagelijks leven, het betrekken van naasten en het vinden van betekenis en nieuwe inzichten.
Bijwerkingen kunnen zijn: vermoeidheid, hoofdpijn, slapeloosheid en emotionele ontregeling kort na de sessies. Ook zijn suïcidale gedachten geregistreerd en werd in één geval suïcidaal gedrag gemeld. Bij te hoge dosering kan neurotoxische schade ontstaan.

Meer hierover lees je in het eerste deel van dit tweeluik dat in de vorige editie van Medisch Dossier is verschenen.

Bronnen
• doi: 10.1038/s41591-023-02565-4.
• doi: 10.1038/s41386-024-01865-8.

Europese uitrol

Het onderzoek naar MDMA-AT van Lykos Therapeutics is vergevorderd. Klinische studies laten zien dat gemiddeld twee derde van de deelnemers in de MDMA-groepen na afloop niet langer aan de PTSS-diagnose voldeed, tegenover ongeveer een derde in de placebogroepen.⁴ Veel hoop was gevestigd op de goedkeuring van de methode in het najaar van 2024, maar de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA verzocht om aanvullend fase 3-onderzoek.⁵ Als de goedkeuring er uiteindelijk komt, is de uitrol van MDMA-AT in Europa mogelijk dichterbij dan gedacht. Na afronding van een kleinschalige fase 2-studie, onder meer in Nederland via Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC), zegt Amy Emerson, CEO van Lykos Therapeutics: ‘Gezien de grote behoefte aan nieuwe behandelopties voor mensen met psychische aandoeningen in Europa, is de afronding van dit onderzoek een belangrijke stap om onvervulde behoeften buiten de VS aan te pakken.’⁶

De uitrol van MDMA geassisteerde therapie in Europa is dichterbij dan we denken

In navolging hiervan loopt inmiddels een fase 3-studie in Europa.⁷ ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum in Diemen start binnenkort, in samenwerking met het LUMC, een fase 2-studie voor MDMA-AT bij patiënten met PTSS. Patiënten die daar in behandeling zijn, komen in aanmerking voor deelname. Voordat registratie van MDMA-geassisteerde therapie met midomafetamine in Europa mogelijk is, moet echter eerst een fase 3-onderzoek worden afgerond en goedgekeurd door de Europese medicijnautoriteit EMA. De inzet voor de uitrol van MDMA-geassisteerde therapie is groot, in Nederland en in Europa. Uit een internationale enquête onder bijna zeventig experts blijkt dat de meerderheid pleit voor wetenschappelijk onderbouwd beleid, actieve betrokkenheid van toezichthouders en internationale samenwerking. Voortdurend onderzoek en een open professionele dialoog gelden als randvoorwaarden, naast goede training, gelijke toegang tot zorg en kritische reflectie op mogelijke neveneffecten in de klinische praktijk. ^8,9,

FDA: KRITIEK OP MDMA-THERAPIE

Op 8 augustus 2024 wees de FDA de aanvraag van Lykos Therapeutics voor MDMA-geassisteerde therapie bij PTSS af. In de Complete Response Letter, gepubliceerd op 4 september jl., stelt de FDA onder meer dat de veiligheidsdata onvolledig zijn, bewijs voor langetermijneffecten ontbreekt en sprake is van bias, doordat veel deelnemers eerder MDMA hadden gebruikt. De FDA vraagt Lykos om alle ontbrekende informatie aan te leveren, voordat een herbeoordeling van het bestaande fase 3-onderzoek kan plaatsvinden.

Bron
• P Alpha, P. (2025, 4 september). BREAKING: FDA Publishes Lykos Therapeutics’
MDMA Complete Response Letter (CRL) - Psychedelic Alpha

Proces versnellen

In Zwitserland is behandeling met MDMA al sinds 2014 toegestaan. Psychiaters en psychotherapeuten kunnen bij het Federale Bureau voor Volksgezondheid (BAG) een vergunning aanvragen voor het gebruik van MDMA, LSD of psilocybine bij een specifieke patiënt met een specifiek middel. Ook Nederland zou via dit model kunnen werken, op basis van ‘compassionate use’ (‘gebruik in schrijnende gevallen’), zoals toegestaan door de EMA. Dit mechanisme biedt toegang tot experimentele behandelingen zolang een medicijn nog in klinisch onderzoek verkeert. Vergelijkbaar staat het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen al esketamine neusspray toe bij depressie.¹⁰ Daarnaast kan de levering van MDMA op artsenverklaring een optie zijn.

Therapeuten opleiden

Om psychedelica veilig en effectief in te zetten in een therapeutische context zijn zorgvuldige voorbereiding, begeleiding en nazorg essentieel. Zonder die context is toediening aan mensen met psychiatrische problematiek onveilig, benadrukt ZonMW.¹¹ De komst van gekwalificeerde en ervaren behandelaren is daarom cruciaal.

De komst van gekwalificeerde en ervaren behandelaren is cruciaal

In Nederland bestaat momenteel slechts een klein aantal geschoolde en geaccrediteerde MDMA-AT behandelaren, veelal opgeleid via MAPS (Multidisciplinary Association for Psychedelic Studies), de organisatie waaruit Lykos Therapeutics is voortgekomen.
MAPS onderzoekt al bijna veertig jaar de inzet van psychedelica, met name MDMA-geassisteerde therapie, en biedt sinds enkele jaren een internationaal zesdaags opleidingsprogramma voor therapeuten aan.
‘De opleidingsbijeenkomsten zijn bedoeld om professionals in de geestelijke gezondheidszorg te begeleiden bij Psychedelic-Assisted Therapy (PAT), een methode die in de twintigste eeuw werd ontwikkeld en in de eenentwintigste eeuw verder is verfijnd door twintig jaar klinisch onderzoek onder begeleiding van MAPS.’¹² Zorgverleners die psychedelica-geassisteerde therapie aanbieden moeten grondig inzicht hebben om verantwoorde zorg te kunnen leveren, stelt MAPS.
Binnen MAPS leren specialisten in zes dagen de fundamentele processen en concepten van de ‘innerlijk gerichte benadering’: het begeleiden van voorbereidings-, medicatie- en integratiesessies, het versterken van de therapeutische relatie en het omgaan met gevoelige thema’s als therapeutische aanraking en suïcidale gedachten.¹³ De opzet van het programma is gebaseeerd op het MAPS Study Protocol, dat in 2017 werd ontwikkeld voor onderzoek naar MDMA-AT bij chronische PTSS.¹⁴
MAPS plaatst daarbij een duidelijke disclaimer: ‘Noch MDMA-geassisteerde therapie bij PTSS, noch enige andere psychedelica-geassisteerde therapie is officieel vastgesteld als behandeling voor psychische aandoeningen. Geen enkele behandeling werkt voor iedereen. Alle behandelvormen, zelfs in klinische setting, brengen risico’s met zich mee.’¹⁵

Naast MAPS bieden ook andere organisaties opleidingen aan rond psychedelische therapie en ceremonies. Zo startte de Nederlandse Open Foundation in november 2025 met ADEPT (Advanced Education in Psychedelic Therapy).¹⁶ Deelnemers behalen hiermee ‘volledige competentie’ in psychedelica-geassisteerde therapie (PAT). Onder de docenten bevinden zich onder anderen neurowetenschapper Michiel van Elk (van het boek Een nuchtere kijk op psychedelica) en Torsten Passie (The History of MDMA).

Accreditatie

De Staatscommissie MDMA adviseert therapeuten om goed na te gaan of trainingen accreditatiepunten opleveren. Het behalen van deze punten betekent echter niet dat men daarmee automatisch bevoegd is psychedelica-ondersteunde psychotherapie te geven. Verwacht wordt dat onder meer de Nederlandse beroepsverenigingen NVvP, NVP, NIP en V&VN zich zullen uitspreken over de juiste opleidingen.
ADAPT werkt intussen aan de accreditatie van nascholingspunten (CE/CME) en overlegt hierover met de beroepsverenigingen voor psychiaters, psychologen en psychotherapeuten.
‘De geïntegreerde aanpak van psychedelica-ondersteunde therapie (PAT) wordt gezien als een van de meest veelbelovende innovaties in de geestelijke gezondheidszorg,’ stelt psycholoog Naomi Stubbé, een van de therapeuten geaccrediteerd door MAPS. Zij biedt momenteel alleen individuele trajecten met legale psilocybine-truffels aan en faciliteert groepsretraites.
Eind augustus verscheen haar boek Het potentieel van psychedelica: gids voor therapie en persoonlijke groei met geestverruimende middelen. Elk middel kent risico’s en beperkingen en sommige werken beter bij bepaalde indicaties dan andere, aldus Stubbé. In haar boek benadrukt ze het belang van een veilige setting en goede nazorg: ‘Het bepalen van intenties, het vinden van de juiste setting en het kiezen van betrouwbare begeleiding kunnen het verschil maken tussen een betekenisvolle ervaring of verwarrende trip. Van de eerste oriëntatie en screening tot de voorbereiding, de sessie zelf en de belangrijke rol van integratie. Elk van deze stappen draagt bij aan een veilige situatie.’ Daarnaast waarschuwt ze dat begeleiders zich bewust moeten zijn van de grenzen van hun expertise en raadt ze aan deelnemers met een complexe mentale gezondheidsgeschiedenis door te verwijzen naar specialistische zorg of een klinische setting.

Grijs gebied

Stubbé spreekt ook over ‘ondergrondse’ aanbieders, die enerzijds de weg al decennialang hebben voorbereid, maar door verboden op middelen of werkzame stoffen (zoals DMT in ayahuasca) in een grijs gebied opereren.
In Nederland is Triptherapie op vergelijkbare wijze actief. Sinds het verbod op Nieuwe Psychoactieve Stoffen zijn hun activiteiten transparanter geworden. Waar de organisatie van Marcel van der Putten eerder met MDMA-analogen als 5-MAPB, 6-APB en methallylescaline werkte, vragen zij deelnemers sinds 1 juli 2025 om zelf maximaal een halve gram geteste MDMA mee te nemen.¹⁷ Dat is driemaal de dosis die in onderzoek gebruikelijk is (120-180 mg). Juridisch gezien wordt het bezit van één ecstasypil (gemiddeld 150 mg MDMA) als ‘geringe hoeveelheid’ voor eigen gebruik doorgaans gedoogd.¹⁸ Voor puur MDMA-kristallen kan de praktische grens lager liggen dan 0,5 gram. Voorzichtigheid is dus geboden: bezit boven een geringe hoeveelheid blijft strafbaar.
Ongeacht de aanbieder blijft opmerkzaamheid belangrijk. Stubbé: ‘Het kiezen van een betrouwbare begeleider of retraitecentrum is cruciaal. Dit proces gaat verder dan simpelweg vertrouwen op mooie foto’s of positieve recensies; het vraagt om grondig onderzoek en nagaan wat jij belangrijk vindt.’¹⁹

Het eerste deel van dit tweeluik stond in Medisch Dossier Herfst 2025 en is online beschikbaar via medischdossier.org/archief/mdma-in-de-behandelkamer.

Bronnen

1 vzinfo.nl/posttraumatische-stressstoornis.
2 zonmw.nl/nl/artikel/onderzoek-naar-therapeutische-toepassingen-van-psychedelica.
3 Tijdschr Psychiatr. 2020;62(8):640-649.
4 open.overheid.nl/documenten/339f8de3-15a1-4bd8-ad39-9eec75426cef/file
5 news.lykospbc.com/2024-08-09-Lykos-Therapeutics-Announces-Complete-Response-Letter-for-Midomafetamine-Capsules-for-PTSD
6 clinicaltrialsarena.com/news/lykos-european-phase-ii-ptsd/?cf-view
7 maps.org/mdma/ptsd/europe-phase2-study/
8 J Psychoactive Drugs. 2025 Jun 23:1-11. doi: 10.1080/02791072.2025.2508156.
9 Eur J Psychotraumatol. 2024;15(1):2378651. doi: 10.1080/20008066.2024.2378651.
10 open-foundation.org/wp-content/uploads/2023/03/Rapport-Bobas-Sergiou-Ketamine-in-de-Nederlandse-Psychiatrie.pdf
11 zonmw.nl/nl/artikel/onderzoek-naar-therapeutische-toepassingen-van-psychedelica
12 maps.org/therapy
13 askp.org/educational-resources-for-psychotherapists/
14 maps.org/2014/01/27/a-manual-for-mdma-assisted-therapy-in-the-treatment-of-ptsd/
15 maps.org/2024/08/09/maps-statement-on-fda-complete-response-letter-on-mdma-assisted-therapy-for-ptsd-new-drug-application
16 open-foundation.org/adept-psychedelic-therapy-training/
17 triptherapie.nl/mdma-analogen-en-de-nps-wet/#wat-is-er-nu-nog-mogelijk
18 open.overheid.nl/documenten/339f8de3-15a1-4bd8-ad39-9eec75426cef/file
19 Stubbé, N. (2024). Het potentieel van psychedelica: Gids voor therapie en persoonlijke groei met geestverruimende middelen. Amsterdam: Uitgeverij SWP.