Jaren geleden was ik een erkende expert op het gebied van verslaving. Als psychiater en medisch directeur van een particuliere kliniek voelde ik me een hele pief. Rijk en beroemd werd door ons in een vliegtuig gezet om op prachtige plekken in de wereld te gaan werken aan het herstel.

Voor wie het nog niet weet: drank en drugs zijn een veel groter probleem in de bovenlaag van onze samenleving dan aan de onderkant. Of zoals mijn vroegere baas het altijd plastisch uitdrukte: er is meer verslaving in boardrooms dan onder de brug. En dan hebben we het nog steeds enkel over misbruik of afhankelijkheid van middelen… En gokverslaving, die volstrekt uit de klauwen loopt nu onze overheid ongeveer alle drempels om online te gokken heeft weggenomen.

Jarenlang riep ik stoer niet gevoelig te zijn voor verslaving

In mijn persoonlijke geschiedenis werd verslaving pas echt urgent toen mijn eigen zoon Fimme me vertelde dat hij verslaafd was geraakt aan cannabis. Het was mij volledig ontgaan, omdat ik drukker was met werken dan met het contact met mijn kinderen bewaken.

Inmiddels is Fimme zesenhalf jaar ‘clean en sober’ en hebben we samen een theaterprogramma ‘Ben je bezopen?’. Het gaat over verslaving, maar ook over een vader en een zoon. Op veel punten in zijn persoonlijke ontwikkeling is de zoon zijn vader al ontgroeid, hij (h)erkent mateloos gedrag veel beter dan de naïeve expert, die nog altijd grotendeels op zijn boekenkennis stuurt.

Want verslaving is zoveel meer dan geen maat kunnen houden met drank of drugs. Het is ook je emotionele pijn proberen te verdoven door alleen maar te werken, te sporten of bezig te zijn om aandacht voor jezelf te krijgen.

Je kunt heel stoer roepen dat je niet gevoelig bent voor verslaving, zoals ik vele jaren deed, en ondertussen volstrekt mateloos zijn in je gedrag. ‘Gedragsverslaafd’ wordt dat dan genoemd. Het is geen erkende diagnose in de psychiatrische handboeken (behoudens gokken), maar wel een groot maatschappelijk probleem. En richt je dan niet op jonge mensen die veel gamen, maar kijk naar jezelf. Hoeveel tijd kijk jij per dag op je telefoon? En hoe emotioneel afgestompt ben je als je naar plaatjes van ongeloofwaardig geslaagde mensen op Instagram staart?

Ik ben geen aanhanger van de theorie dat verslaving een progressieve hersenziekte zou zijn, en ik geloof ook niet dat de meest kansrijke oplossing in ons hoofd te vinden is. Ik denk dat verslaving een uiting is van emotionele pijn, die vastzit. Dat kan een trauma zijn, maar ook een gebrek aan liefdevolle aandacht toen je een kind was.

Als we niet op zoek gaan naar wat er onder de mateloosheid schuilt, zal het succespercentage van de verslavingsbehandelingen net zo laag blijven als het nu al jaren is. Daar komt bij dat de ziektebenadering weinig aandacht schenkt aan alles wat er meespeelt in de geschiedenis van iemand met een verslaving. De trauma’s van (groot)ouders, de kleine en grote drama’s in het gezin van herkomst, en nog veel meer. Als we dit grote maatschappelijke probleem echt willen oplossen, moeten we beginnen met een heroriëntatie op de uitgangspunten van de hulpverlening.

Bram Bakker.