Ze zijn ontsierend en soms pijnlijk: de kalknagels die we vooral kennen van de grote teen. Kalk komt er trouwens niet aan te pas, want nagels bestaan uit hoorn (keratine). En zo’n verdikte nagel kan legio oorzaken hebben. Schimmelinfecties, onderliggende aandoeningen en veroudering spelen een rol. Welke behandelingen werken? En wat kun je beter niet doen? Toine de Graaf zocht het uit.

Door: Toine de Graaf

Voor kalknagels bestaan allerlei remedies, soms al jarenlang. Een oud gebruik uit de volksgeneeskunde is bijvoorbeeld smeren met ‘schimmeldodende’ teatree-olie, die wordt bereid uit de bladeren van de oorspronkelijk Australische Melaleuca alternifolia-boom.

Dagelijks de nagel insmeren met behulp van een wattenstaafje – in het begin zelfs driemaal daags – zou op de lange duur helpen. Camouflage met nagellak is de eenvoudigste en goedkoopste oplossing.

Maar bijkomende pijnklachten, bijvoorbeeld doordat de verdikte nagel in de huid drukt, los je daarmee niet op. Methoden die dat wel (deels) doen, vereisen echter een forse dosis geduld. Een quick fix bestaat niet: een nagel heeft geruime tijd nodig om zich te vernieuwen. Zeker de nagel van de grote teen.

Het is altijd goed eerst te achterhalen wat de oorzaak is van de verdikte nagel, want dat kan variëren. Om te beginnen worden teennagels naarmate we ouder worden sowieso dikker en harder. Soms in die mate dat je kunt spreken van verdikte nagels.

Andere bekende oorzaken zijn onderliggende ziekten, zoals reumatische aandoeningen of een huidaandoening als psoriasis. Kenmerkend voor een psoriasisnagel zijn putjes in de nagel.

Ook ontstaan bij psoriasis gele vlekken die zichtbaar zijn onder de nagel (het olievlekfenomeen). Verder kan sprake zijn van een nagelafwijking of van een beschadigd nagelbed door een klap of een stoot. Nagels kunnen ook verdikken als gevolg van een verminderde doorbloeding in de onderbenen.

Diagnose stellen

Vooral verdikte nagels door schimmelinfecties komen vaak voor. Doordat de schimmelsporen zich vermeerderen onder de nagelplaat, wordt de nagel dikker. Een schimmelnagel is besmettelijk, wat reden kan zijn voor het zoeken naar een adequate behandeling.

En dat begint met diagnostiek. Je kunt aan de buitenkant van de nagel immers niet zien of het echt gaat om een schimmelinfectie. Een zogenaamde trauma-nagel, bijvoorbeeld ontstaan door sporten, kan daar erg op lijken.

Toch stellen huisartsen een schimmeldiagnose doorgaans op het zicht ofwel à vue. Ze kunnen echter ook laboratoriumonderzoek laten doen: een stukje van de nagel (biopt) wordt dan op kweek gezet of ondergaat een PCR-test.

Ook een medisch pedicure kan een nagelbiopt naar een laboratorium sturen voor nadere diagnostiek. Daarna weet je zeker of het om een schimmelnagel gaat en voorkom je dat je onnodig en langdurig orale antischimmelmiddelen gaat slikken, want dat zijn geen onschuldige middelen.

Een quick fix bestaat niet: nagels hebben tijd nodig om te vernieuwen

Als je het grondig wilt aanpakken, kun je beter niet op eigen houtje gaan dokteren met een medicinaal antischimmelmiddel (poeder of zalf). Laat je eerst goed adviseren. Bijvoorbeeld door een medisch pedicure met aanvullende scholing op het gebied van schimmeldiagnostiek.

En houd er rekening mee dat een behandeling lang kan duren. Een teennagel heeft zich pas volledig vernieuwd na negen tot twaalf maanden. Als de nagels niet meer groeien, is geen genezing mogelijk.

Laat als de huisarts orale medicatie voorstelt en je daarmee instemt, de nagels ook behandelen door de pedicure. De medicatie werkt namelijk beter bij goed verzorgde nagels van dunne tot normale dikte.

Een verdikte teennagel is vaak moeilijk zelf te knippen. Regelmatige behandeling door een (medisch) pedicure is dan aan te raden. Die kan de verdikte nagels dunner frezen en knippen.

Schimmels en gisten

De medische term voor een schimmel- of gistinfectie van de nagel is onychomycose. Nagels van de voet zijn meestal geïnfecteerd met schimmels en vingernagels met gisten. Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) heeft behandelrichtlijnen ofwel standaarden ontwikkeld voor veelvoorkomende klachten in de huisartspraktijk.

In de NHG-Standaard Dermatomycosen, die onlangs is herzien, wordt eveneens aandacht besteed aan diagnostiek en behandeling van onychomycosen. Het klinisch beeld kan volgens deze standaard variëren, maar kenmerkt zich meestal door verdikking en witgele verkleuring van de aangedane nagel.

Onychomycosen zijn ‘doorgaans onschuldig’ en behandeling is ‘meestal’ niet nodig, aldus de NHG-Standaard. Eén van de kernboodschappen in de standaard luidt: ‘Medicamenteuze behandeling van een onychomycose is om medische redenen vrijwel nooit noodzakelijk.’ Toch passeren verschillende behandelopties de revue.

De eenvoudigste is een puur cosmetische aanpak met ‘gewone nagellak’. Als de voet door de verdikte nagel bijvoorbeeld niet meer goed in de schoen past, kan de nagel dunner worden gevijld of bijgewerkt met een puimsteen, eventueel met hulp van de pedicure.

Ook medicijngebruik is mogelijk, waarbij je gedurende meerdere maanden een antimycoticum ofwel schimmeldodend middel slikt: terbinafine. Dit is de meest effectieve behandeling die voorhanden is, volgens de NHG-Standaard.

Geen goed idee: op eigen houtje dokteren met antischimmelzalf

Een orale behandeling met terbinafine geeft 50 tot 75% kans op genezing. De behandelduur is meestal drie maanden. Echter: onychomycosen kunnen, ook als de behandeling effectief is, na verloop van tijd gewoon terugkeren ofwel recidiveren.

Dit gebeurt bij 20 tot 30% van de mensen. Daarnaast is er nog iets om rekening mee te houden: mogelijke bijwerkingen. Maag-darmklachten, hoofdpijn, spier- en gewrichtspijn en huidreacties komen geregeld voor. Ook kunnen leverproblemen optreden.

Signalen die hierop kunnen wijzen zijn verlies van eetlust, misselijkheid, braken, vermoeidheid, buikpijn of donkere urine. Heb je (vermoeden van) een leveraandoening in je voorgeschiedenis, dan kun je beter afzien van orale behandeling. Antimycoticum wordt ook ontraden bij (aankomende) zwangerschap of het geven van borstvoeding.

Een alternatief is een lokale behandeling met een antimycotica-nagellak. Die behandeling geeft ongeveer 17% kans op genezing, volgens de NHG-Standaard. Deze behandeling gaat overigens niet samen met gebruik van een vitamine K-antagonist ofwel bloedverdunner.

‘Omdat nagellak slechts beperkt in de nagel door kan dringen is de effectiviteit vermoedelijk minder bij uitgebreide onychomycosen, waarbij de nagel tot in de diepere lagen is aangedaan,’ meldt de standaard.

Laseren dan maar?

Een relatief nieuwe methode is lasertherapie die wordt aangeboden door sommige podotherapeuten en in verschillende ziekenhuizen. Bijvoorbeeld door de afdeling dermatologie van het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen.

Op de website van het ziekenhuis is te lezen dat tijdens een laserbehandeling de nagels worden verhit, waardoor de schimmels kapotgaan.

Laserbehandeling met de Fox-laser ‘geeft bij ongeveer 80% van de patiënten een aanhoudende verbetering,’ aldus de info. Maar snel resultaat valt opnieuw niet te verwachten: ‘Omdat nagels langzaam groeien, duurt het lang (een half jaar tot langer dan een jaar) voordat de nieuwe gezonde nagel er is.’

Om besmetting te voorkomen, worden altijd alle nagels van de voeten met de laser behandeld. Ook als maar één schimmelnagel zichtbaar is: ‘Het kan namelijk zijn dat er bij een andere nagel een schimmel zit die niet te zien is.’

Eén laserbehandeling van tien nagels duurt ongeveer een half uur. Er zijn vaak drie behandelingen nodig, die worden verspreid over een periode van vier tot vijf maanden. De kosten bedragen € 150 per laserbehandeling, na een intakegesprek van € 35. Dit wordt vooralsnog niet vergoed door zorgverzekeraars.

De afdeling Dermatologie van het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem biedt laserbehandeling aan met een Yag-laser. In de brochure valt op dat men minder optimistisch is over het te verwachten resultaat dan in Assen: ‘Klinische studies tonen aan dat deze laserbehandeling bij meer dan 50% van de patiënten een verbetering geeft.

Als nagels slecht groeien zijn de resultaten minder goed (bij onder andere oudere mensen, mensen met vaatlijden en/of diabetes).’

De NHG-Standaard Dermatomycosen raadt laserbehandeling overigens af: ‘Laser- en lichttherapie zijn relatief duur en de effectiviteit is niet aangetoond.’ In een bijlage wordt dit oordeel verder onderbouwd.

‘Tot op heden zijn er geen voordelen aangetoond van laser- en lichttherapie voor de behandeling van onychomycosen,’ aldus de standaard. ‘Bestaande onderzoeken laten geen effect zien op het herstel en/of de kwaliteit van bewijs is zeer laag.’ ●

Bronnen

• Grootmoeders Tips – Gezondheid. Stan van Eck. Uitgeverij Bertram + de Leeuw, 2015.
• Nederlands Huisartsen Genootschap. NHG-Standaard Dermatomycosen (M64). Versie 3.1, januari 2025.