04-01-2022

Je stem terugvinden

Er is een nieuwe, op het eerste gezicht nogal onwaarschijnlijk therapie om traumatische gebeurtenissen te genezen. Door Cate Montana.

Een positieve instelling blijkt verband te houden met een betere gezondheid. Uit een recente studie blijkt dat dit zelfs van invloed is op het sterftecijfer: het verlaagt de kans op overlijden.1 Maar hoe bereik je dat: een positieve instelling?

Het lukt niet altijd om voor de hand liggende stressfactoren uit te schakelen: een hectisch privéleven, te drukke baan, geldzorgen, moeizame relaties, een echtscheiding, problemen met je gevoel van eigenwaarde, voortdurende blootstelling aan elektromagnetische velden, en al die andere zaken die bijdragen aan onze slopende moderne leefstijl. En zelfs als het je wel lukt om stress de baas te blijven, dan is dat nog geen garantie voor een positief psychisch welbevinden.

Om zo’n positieve toestand te bereiken, moeten we tot de bodem uitzoeken waarom we die onvermijdelijke stress eigenlijk niet aanpakken. Dat betekent dat we de ongezonde, verborgen emotionele patronen moeten blootleggen die onze inspanningen saboteren om met stress om te gaan en ons leven te verbeteren.

Sommige mensen hebben meer last van stress dan anderen. Dat heeft zowel met je ervaringen te maken als met je erfelijke aanleg.2 Stress is gevaarlijker voor mensen die een stressgevoelige aanleg hebben en voor mensen bij wie aandoeningen als hartziekte, diabetes en depressie in de familie voorkomen. Stel dat je als kind een traumatische ervaring hebt opgedaan, bijvoorbeeld dat je verlatingsangst hebt ontwikkeld, doordat een ouder na een echtscheiding afwezig was. Dan heb je veel meer kans om later in je leven gestrest en emotioneel getraumatiseerd te raken door je eigen echtscheiding dan een ander die een dergelijke ervaring vroeger niet heeft gehad.

Om het nog erger te maken, hebben epigenetici onlangs ontdekt dat gebeurtenissen in je leven de DNA-expressie kunnen veranderen. Zo kun je de gevolgen van traumatische stress die jij ervaart, doorgeven aan volgende generaties. Zelfs als die toekomstige (klein)kinderen zelf niet aan traumatische stressfactoren worden blootgesteld.3 Dat betekent dat iemand die in een volmaakt gelukkig gezin is opgegroeid, waar beide ouders aanwezig waren, toch beïnvloed kan worden door het trauma van een (over)grootouder die als kind in de steek is gelaten. Hij of zij kan dat trauma zelfs ‘erven’.

Casestudy: ‘Het schuldgevoel is gewoon weg’

David Watts (54) uit Engeland had al lange tijd problemen met zijn ouders. ‘Mijn vader was gewelddadig’, zegt hij. ‘Onvriendelijk is waarschijnlijk de aardigste manier waarop ik het kan zeggen. Ik denk dat hij in een strenge aanpak geloofde. Als gevolg daarvan was ik nogal lichtgeraakt en ik had niet zo’n hoge dunk van mezelf. Ik voelde me ook heel schuldig over het feit dat ik nooit met mijn ouders heb kunnen opschieten en dat we uit elkaar waren gegroeid.

Hij hoorde van een vriend op zijn werk over Leonie Baxter. Hij besloot te kijken of zij hem kon helpen met zijn negatieve gevoelens. ‘Alles was heel rechttoe, rechtaan, vertelt hij. ‘We gingen zitten, ze legde de techniek uit en liet me de EVOX-computer en hand cradle zien [toestel waarop je je hand legt en dat je huidreactie meet]. Daarna deden we een sessie en bracht de computer mijn stem in kaart.’

Na ongeveer een uur gaf de computer aan dat er een duidelijke perceptuele verschuiving had plaatsgevonden rond het onderwerp van zijn ouders. ‘Ik ben niet religieus’, zegt hij, ‘maar ik voelde dat ik was opgeknapt, voelde me wat lichter in mijn lichaam, als je begrijpt wat ik bedoel. Sindsdien heb ik eigenlijk niet meer aan problemen met mijn ouders gedacht. En dat is al meer dan een jaar geleden. Ik spring echt niet elke ochtend uit bed met een gevoel van: ik voel me beter! Maar ik ben er niet aan kapotgegaan. En de gevoelens van schuld, angst en spijt zijn gewoon weg.’

 

Tot voor kort was dit het werkterrein van psychiaters en psychologen: het opsporen van ongezonde, verborgen emotionele patronen, aangeleerd of geërfd. En vervolgens de manier waarop iemand naar zichzelf, anderen en het leven kijkt (zijn percepties), op een positieve manier herschrijven. Toch kunnen patiënten tientallen jaren gesprekstherapie volgen en nooit de onderliggende oorzaken van een probleem achterhalen. Laat staan dat ze het kunnen oplossen en zich verder kunnen ontwikkelen.

Maar er is nu een nieuwe therapie, die de nieuwste technologische snufjes gebruikt op het gebied van stemherkenning en software die de percepties herdefinieert (perception reframing). Deze therapie zou bepaalde verborgen patronen kunnen aanpakken en voor emotioneel welbevinden kunnen zorgen. Dat gebeurt door de subtiele frequenties in je stem in kaart te brengen en vervolgens de ontbrekende frequenties via neurofeedback terug te koppelen, wat binnen een paar uur positieve, blijvende veranderingen in iemands welbevinden creëert.

Je stem verraadt alles

Bij de productie van spraak zijn veel lichaamsdelen betrokken: longen, neus-, mond- en keelholte, middenrif, buik, rug, ribben, hersenen en zenuwen. Volgens Vaughn Cook, arts in de oosterse geneeskunde, is alles wat er in je lichaam gebeurt terug te horen in je stem. Hij ontwikkelde het EVOX-apparaat voor perception reframing en de bijbehorende software.

‘Je stem bevat heel veel informatie’, zegt Cook. ‘De woorden doen er nauwelijks toe. Die vormen slechts het topje van de ijsberg.’ Als iemand je bijvoorbeeld opbelt, legt hij uit, en tegen je zegt: ‘Hallo, met…’ weten we onmiddellijk wat het geslacht van de beller is, hoe oud hij ongeveer is, zijn etniciteit en het deel van de wereld waar hij geboren is, zijn stemming op dat moment en waarschijnlijk hebben we ook een globale indruk van hoe gezond hij is.

We herleiden die vocale informatie voortdurend, zonder erover na te denken. En soms weten we ook dat de woorden die iemand zegt niet waar zijn. De woorden voelen dan gewoon niet goed aan. We bespeuren een discrepantie tussen de woorden die iemand uitspreekt en de achterliggende energie. Bijvoorbeeld als iemand zegt: ‘Alles gaat goed.’ Dan hoor je het heel goed als niet alles goed gaat.
Er is nog maar weinig klinisch onderzoek gedaan naar de ‘prosodische kenmerken’ van de menselijke stem, zoals de toonhoogte, klemtonen en het ritme. Maar uit een studie blijkt dat luisteraars goed in staat zijn om te bepalen of iemand liegt, gewoon door hoe zijn stem klinkt.4

‘Met EVOX maakt het niet uit wat de woorden zijn’, zegt Cook. ‘We negeren de woorden. Het enige waarin we geïnteresseerd zijn, zijn de energiepatronen in de stem. En spraakenergie is gewoon de frequentie van trillingen. Dus luisteren we over een bereik van ongeveer 4 octaven: de 12 tonen van de chromatische toonladder van de westerse muziek, van C tot en met B. Vervolgens nemen we de energie, verzamelen die in één octaaf en geven die weer in een zogeheten perceptie-index. Met vallen en opstaan hebben we geleerd dat het wenselijk is om een symmetrische stem te hebben. Anders gezegd: het is wenselijk om frequenties te hebben in het hele frequentiebereik.’

Maar volgens Cook ontbreken er vaak frequenties die wel in de stem zouden moeten zitten. Sommige frequenties zijn te sterk of nadrukkelijk aanwezig, en andere juist gedempt. En de configuratie van frequenties die ontbreken, benadrukt of verzwakt worden, varieert van onderwerp tot onderwerp, afhankelijk van de verborgen emotionele lading achter de woorden.

Waarover je ook spreekt – of zelfs waar je over denkt, terwijl je zomaar wat brabbelt – het stempatroon weerspiegelt nauwkeurig je emoties, ervaringen, overtuigingen en je houding ten aanzien van het onderwerp, zegt Cook. Dus of je het nu hebt over een trauma van een auto-ongeluk of verdriet over het verlies van een geliefde, de software toont je perceptie van de situatie gebaseerd op je weggestopte programmering. Programmering die uniek is, omdat die is gebaseerd op iemands ervaringen, zijn erfelijk materiaal en epigenetische invloeden van wat Cook de ‘familie van afkomst’ noemt.

‘Als je over een onderwerp praat, verandert de energie van je stem, omdat alle informatie die je in je lichaam hebt over het onderwerp, wordt weergegeven in je stem’, zegt hij. ‘Als je praat over je lagerugpijn, klinkt je lagerugpijn erin door. Als je over je vader praat, klinken je ervaringen met hem en je herinneringen aan hem erin door.’

 

Weggestopte gedachten

De bewuste geest – ons bewustzijn als we wakker zijn – is slechts een heel klein topje van de ijsberg. Als het gaat om zowel willekeurige als onwillekeurige bewegingen en de functies van ons zenuwstelsel, waaronder onze zogenaamd ‘bewuste’ keuzes, heeft de neurowetenschap aangetoond dat maar liefst 95 procent van die functies en keuzes onbewust worden aangestuurd.

Zoals neurowetenschapper Ezequiel Morsella van de Universiteit in San Francisco schrijft: ‘Er is inmiddels substantieel bewijs dat het onbewuste niet aanwijsbaar minder flexibel, complex, sturend, weloverwogen of handelinggericht is dan zijn [bewuste] equivalent.’

Hij vergelijkt menselijk gedrag met het ‘complexe en intelligente ontwerp’ van planten en dieren, en voegt eraan toe: ‘Onbewuste processen zijn slim en passen zich aan, overal in de levende wereld… In de natuur is de “onbewuste geest” de regel, niet de uitzondering.’1

Marketingexperts weten dat de keuze om iets te kopen niet wordt gemaakt door het ‘taartpuntje’ dat slechts 5 procent uitmaakt van onze mentale taart: het stukje dat we het ‘bewuste brein’ noemen. Daarom doet reclame expres een beroep op menselijke emoties. Marketeers proberen diepgewortelde emotionele associaties naar boven te halen, die een koopimpuls moeten veroorzaken bij de nietsvermoedende klant.

Bronnen
1 Perspect Psychol Sci, 2008; 3: 73–9

 

Het probleem is, zoals elke psycholoog weet, dat we vastgeroest raken in onze ideeën over dingen. Als je op je vijfde door een hond gebeten bent, kan dat op volwassen leeftijd zijn veranderd in de vaste overtuiging: alle honden zijn gevaarlijk. Een vader die afwezig is door een echtscheiding kan de overtuiging veroorzaken dat alle mannen je in de steek laten.

Ieder van ons zit bomvol met dit soort rigide verborgen denkbeelden. School is moeilijk. Ik ben slecht in wiskunde. Jongens zijn pestkoppen. Vrouwen zijn niet te vertrouwen. Als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje. Ik verdien het niet om gelukkig te zijn. Hoe meer onbewuste, vastgeroeste ideeën we hebben, hoe beperkter onze werkelijkheid en onze keuzemogelijkheden worden.

‘Je percepties zitten je in de weg’, zegt Cook. ‘We maken domme keuzes omdat die domme keuzes de beste optie zijn, voor zover wij kunnen zien. Wat je doet bij perception reframing is je lichaam informatie geven die ontbreekt, omdat die niet in de stem te zien is.

‘De computer genereert de ontbrekende informatie en geeft de energetische frequenties terug waarvoor je lichaam op basis van de stemanalyse de biologische samenhang vertoont. Deze unieke informatie wordt onbewust aangeboden via een software-uitgang die het lichaam oppikt en in zich opneemt.’

Terwijl de ontbrekende informatie door je lichaam wordt opgenomen, verandert langzaam je stempatroon. Als de software een opvallende verandering in het stempatroon detecteert, geeft dat aan dat er een verandering heeft plaatsgevonden en je beleving van het onderwerp is bijgesteld: de perception is reframed. ‘Zodra dat gebeurt, kun je uit meer opties kiezen, omdat je meer begrijpt en verstandiger beslissingen kunt nemen.’

 

De Perceptie-Index

EVOX gebruikt een kaart om percepties in beeld te brengen aan de hand van de energie van de stem. De kaart vergelijkt de frequenties van de stem met de ideale, evenwichtige perceptie en laat zien welke frequenties aanwezig zijn en welke ontbreken in de 12 perceptiezones.

Een nieuw gezichtspunt

Herken je dat? Je loopt over straat en komt een bekende tegen, je groet hem en je wordt genegeerd! Je voelde je gekwetst en boos. En dan kom je er dagen later, nog steeds ziedend, achter dat zijn hond is overleden en dat hij die dag overstuur en in gedachten verzonken over straat liep. Die nieuwe informatie verandert alles. Opeens begrijp je wat er echt is gebeurd. Je voelt je niet langer boos en overstuur, omdat je perceptie van die situatie veranderd is.

Dat is precies wat een behandelaar met EVOX bij zijn cliënt doet. Die komt bij hem met een probleem: stress, depressie, angst, dwanggedachten, dwanggedrag en soms zelfs lichamelijke klachten. Alleen doet een EVOX-behandelaar het door die emoties te veranderen via ontbrekende frequenties in de stem.

Kevin Talmadge is een voedingsconsulent en EVOX-behandelaar in Florida. Hij kreeg een 83-jarige cliënt op bezoek, Sarah, die in een rolstoel zat.  ‘Ze zag er zo verslagen en teleurgesteld uit als je maar kunt voorstellen’, vertelt Talmadge. ‘Ze had drie jaar daarvoor gordelroos gehad. Haar laesies waren weliswaar verdwenen, maar ze had nog steeds vreselijke pijn. Ze kon op het merendeel van haar lichaam geen aanraking verdragen. Ze kon niet comfortabel slapen en ze stond op het punt om het op te geven.’

Hij voerde een EVOX-sessie uit die alleen gericht was op het lichamelijke ongemak dat ze ervoer. Hij signaleerde veel van de kenmerken waarnaar je in de stemopname van een cliënt kunt zoeken om aan te tonen dat je vooruitgang boekt. Na ongeveer een uur beëindigde hij de sessie. ‘Ik was net nieuw en pas twee weken daarvoor begonnen met mijn praktijk’, vertelt hij. ‘Ze vroeg: “Hoe gaan we nu verder?” Maar ik had eigenlijk geen idee. Dus ik stuurde haar gewoon naar huis en zei dat ze een week lang haar pijnniveaus moest bijhouden.

‘Een week later belde ze me op en vertelde dat de pijn weg was, dat ze weer kon slapen en weer met haar man kon knuffelen. Ze huilde toen ze dat vertelde, en ik ook. Ik kon gewoon niet geloven hoe waardevol het was om iemand op die manier te kunnen helpen.’

Maar na een paar weken begon de pijn terug te komen. Het was niet zo erg als het geweest was, maar Talmadge besloot te gaan werken aan de onbewuste percepties die ze had ontwikkeld en geërfd van haar familie: ouders, grootouders en andere familieleden. Na twee of drie maanden gingen ze ook aan een paar ervaringen uit haar jeugd werken.

‘Het is duidelijk aangetoond dat negatieve jeugdervaringen (of ACE’s: adverse childhood experiences) verband houden met fysieke en emotionele gevolgen zoals diabetes, obesitas, depressie enzovoorts’, zegt Talmadge. ‘De gevolgen van complexe ACE’s zijn vergelijkbaar met posttraumatische stressstoornis (PTSS): meervoudige gebeurtenissen hebben meervoudige effecten, en ze stapelen zich op.’

Toen Talmadge Sarah hielp om helemaal terug te gaan naar toen ze 11 jaar oud was, herinnerde ze zich plotseling dat ze seksueel misbruikt was door een familielid. Nadat Talmadge dat weggestopte trauma met EVOX had aangepakt, werd Sarah helemaal pijnvrij en bleef dat de rest van haar leven.

‘Met fysieke dingen is het lastig’, zegt Talmadge. ‘Als mensen de juiste medische behandeling hebben gehad en alle hulp krijgen die ze zouden willen, en hun situatie verandert niet, dan leg ik uit dat er misschien iets is wat hun normale menselijke vermogen om te genezen in de weg staat, en dat kan een patroon van trauma zijn.’ Een voorbeeld is Janet (niet haar echte naam), een andere patiënt van hem. Ze was 30, zat in een rolstoel en kampte al jaren met de symptomen en beperkingen van Lyme. Ondanks haar behandeling waren haar ledematen af en toe verlamd, ze had last van paresthesie (een brandend of prikkelend gevoel in handen en voeten), vreselijke hoofdpijnen en concentratieproblemen. Werken lukte niet en ze woonde bij haar ouders.

Haar symptomen gingen niet weg door alleen op lichamelijk niveau te werken, dus vroeg Talmadge naar haar afkomst. Haar familie bleek afkomstig uit de Baltische landen, waar al generaties lang oorlogen werden gevoerd. Daarom ging Talmadge aan de slag met de focus op intergenerationele PTSS.

‘Mensen hoeven niet eens over een trauma te praten, want het kan zo vroeg in hun leven zijn opgetreden dat ze er geen herinnering aan hebben’, zegt hij. ‘Het kan zelfs zijn gebeurd toen ze nog in de baarmoeder zaten of daarvoor. Dus natuurlijk hebben ze er geen enkele herinnering aan. Maar alleen al praten over de periode is genoeg om de stem te binden aan die voorouder en periode. De informatie is er, epigenetisch, en zal zich manifesteren in een voice map (het in kaart brengen van de stem), zodat we er wat mee kunnen.’

Bij Janet heeft Talmadge eerst de informatie over haar familie opgelost, en daarna een aantal sessies uitgevoerd die gericht waren op haar klachten. Die klachten waren al snel uit de weg geruimd, waarna ze een normaal leven kon gaan leiden. ‘Als je je perceptie verandert, verander je je leven’, zegt Talmadge. ‘Als soort dragen we al deze trauma’s met ons mee, en daar kunnen we nu iets aan doen. Zo ziet voor mij het grotere plaatje eruit.’

Hoe veelbelovend het EVOX-systeem ook mag lijken, er is nog een lange weg te gaan om te bewijzen dat de techniek werkt. De forensische wetenschap weet allang dat de klank van de stem een duidelijke graadmeter is voor emotie. Stemstressanalyse (voice stress analysis of VSA), die heel kleine trillingen (microtremoren) in de stem meet als aanwijzing voor stress, wordt in de VS op grote schaal gebruikt door de politie en in de gevangenis: de ‘leugendetector’. Toch blijkt uit de weinige studies die gedaan zijn naar de veel basalere VSA-technologie dat VSA-apparaten weliswaar nauwkeurig de aanwezigheid van stress kunnen detecteren, maar niet betrouwbaar kunnen vaststellen of die stress veroorzaakt wordt door liegen of niet.5

Hoewel er dus enthousiaste voorstanders zijn van EVOX, is er echt meer diepgaand onderzoek nodig naar de frequenties van de stem en hoe die in relatie staan tot het genezen van trauma’s. We gaan er vast nog meer van horen.

 

Een EVOX-sessie

Alle behandelaars hebben hun eigen manier waarop ze de EVOX-technologie gebruiken. Leonie Baxter, een natuurgeneeskundige in Cornwall, stimuleert haar cliënten zo precies mogelijk te zijn over het onderwerp in kwestie, over de reikwijdte ervan, het gevoel, de geur, de smaak, alles wat ermee samenhangt.

‘Wanneer hebben ze het voor het eerst ervaren? Is er iets waarmee ze het in verband kunnen brengen? Hoe beter ik iemand bij zijn gedachten en gevoelens kan brengen, hoe beter ik de frequenties kan registreren. Het is een soort biografie van de biologie.’

Soms vraagt ze de cliënt om op te schrijven wat er aan de hand is. Als hij dan klaar is en haar een knikje geeft, neemt ze de verklaring in 10 seconden op. ‘Acht seconden audio-opname is al voldoende’, zegt ze. ‘En het maakt niet uit wat ze zeggen. Zolang ze maar gefocust zijn op hun onderwerp, vangt EVOX de spraakenergie op en brengt de stem in kaart. Dat heet de perceptie-index.’
De perceptie-index toont de perceptie van de cliënt rond zijn onderwerp. Anders gezegd: hoe hij het onderwerp beleeft. Na elke opname worden de ontbrekende frequenties in de stem via een hand cradle – een zend- en ontvangtoestel voor signalen – of via een laser (met een laag vermogen) teruggestuurd naar het lichaam van de cliënt.

Terwijl de informatie wordt doorgegeven, ontspant de cliënt zich door naar ongestructureerde ambient muziek te luisteren. De stukjes feedback van de sessie duren gemiddeld 30 seconden tot 2 minuten. Daarna wordt de volgende stemopname gemaakt. De veranderde frequenties in de stem worden beoordeeld en weergegeven in een andere perceptie-index, en vervolgens worden de laatste ontbrekende frequenties teruggestuurd naar het lichaam van de cliënt.

Sessies duren meestal ongeveer 1 uur en daarin zitten een aantal rondes van opname en feedback. Totdat de perceptie-index laat zien dat er een duidelijke verschuiving heeft plaatsgevonden in de onderbewuste beleving.
‘Het is zo mooi simpel’, zegt Baxter. ‘Wat ik zo leuk vind aan EVOX is dat iemand die liever niet diep op de materie wil ingaan – niet iedereen wil dat – eigenlijk over alles kan praten, zolang hij maar gefocust blijft op zijn onderwerp. Het gaat allemaal om frequenties, niet om woorden. Je laat de software gewoon zijn algoritmes uitwerken, totdat die aangeeft dat er een verschuiving in de perceptie heeft plaatsgevonden.

‘Als ik deze techniek niet meer zou hebben, zou ik eerlijk gezegd het gevoel hebben dat ik geen complete behandelaar kan zijn. Tuurlijk, ik zou mijn vragenlijst kunnen gebruiken en een medische intake kunnen doen, en ik kan het bloed van mijn cliënten laten onderzoeken, maar ik zou onmogelijk in 60 tot 90 minuten de emoties van mensen kunnen herzien. Dit heeft echt de toekomst.’

Karakteristieke onderwerpen

Behandelaars zeggen dat je het EVOX-systeem kunt gebruiken om percepties over allerlei onderwerpen te herzien, waaronder:

  • verslaving
  • gedrag
  • betere prestaties in sport of werk
  • fobieën, genetisch of veroorzaakt door trauma
  • productiviteit
  • doelen en waarden in relaties, communicatie, stabiliteit
  • verdriet en depressie die verband houden met misbruik, dood, verlies, conflicten in het verleden
  • problemen met eigenwaarde, zelfvertrouwen, twijfel, omgaan met fouten
  • sociale problemen, verlegenheid, agressie, pesten, vooroordelen
  • stress privé, op het werk, in relaties
  • niet goed in je vel zitten, voedingspatroon, slaapproblemen, gewichtsverlies of aankomen

 

Bronnen
1 J Aging Res, 2018; 2018: 2126368
2 Neuroscience, 2014; 0: 157-70
3 Prog Mol Biol Transl Sci, 2018; 158: 273-98
4 Nat Commun, 2021; 12: 861
5 National Institute of Justice, 16 maart 2008. ‘Voice Stress Analysis: Only 15 percent of lies about drug use detected in field test.’[Stemstressanalyse: In een proef werd slechts 15 procent van de leugens over drugsgebruik ontdekt] (nij.ojp.gov)

 

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere archief artikelen

Uitgelezen; Wie ben ik als niemand kijkt

Liesbeth Woertman onderzoekt in dit boek het leven van vrouwen in vooral de derde levensfase (na de pensionering) en de laatste vierde levensfase (vanaf ongeveer 75 jaar). Wat betekent het voor hen om een ouder lichaam te hebben in een tijd van geseksualiseerde,...

Basisrecept voor elke dag

Heb jij dat ook aan het begin van een nieuw jaar? Ik sta altijd een beetje te trappelen van ongeduld. Wat zal het nieuwe jaar aan bijzondere ontmoetingen en ontwikkelingen met zich meebrengen? Voor wat voor uitdagingen komen we te staan? Hoe zullen de seizoenen...

Innerlijke reis; ik blijf me verwonderen

Een tante gaf Kor Koetje een boek uit de boedel van een boer, en dat bracht hem in zijn tienerjaren op het pad van de natuurgeneeskunde. Het was Homeopathie in de praktijk van dr. J. Voorhoeve uit de jaren 20 van de vorige eeuw. Koetjes’ schoonzus was zijn eerste...

Boezemfibrileren vaak niet opgemerkt

Atriumfibrilleren, of boezemfibrilleren, is een veelvoorkomende volksziekte bij mensen op hogere leeftijd. Het wordt niet altijd opgemerkt door de arts of de patiënt. Boezemfibrilleren is goed behandelbaar, maar onbeschermd is er een sterk verhoogde kans op...